subliñados de DO AMADO AMODO (Manuel Outeiriño, Galaxia)

 

e aínda volve por nós o degaro

de sermos arqueólogos impacientes (11)

………………………………………………………….

A ilusión de podermos baduar: tal é o luxo

dos inocentes cansos (17

…………………………………………………………..

Esculco ideas de canto:

o pulso de petar nunha porta pechada (19)

……………………………………………………………

a dor antiga que nos torna o corpo

e a fantasma que nos tornou a voz (25)

……………………………………………………………

O sotaque da fala e, de socato, a falta:

velaí o pecado orixinal dos gafos (27)

…………………………………………………………..

tender, téndese o tempo coma a roupa

limpa e un tanto esvaída (29)

……………………………………………………………….

a nosa terra: vagantío maino

das arelas. O rosmido do ritmo (35)

…………………………………………………………..

o viño vello dun bocoi barrado,

aínda por catar (37)

………………………………………………………………..

Agora,

á vista do que han se-las últimas revoltas,

vou na procura doutro estilo,

tamén doutro deserto (39)

……………………………………………………….

Debe ser, devecer, constatación

da irremediable perda do sentido (43)

……………………………………………………

procurando o sentido alén da frase (45)

……………………………………………………..

coller pulo pra procurar sentido:

procurarmos sentido e non asentamentos (47)

………………………………………………………

NO LUME son ardido: sei ollar

de fite ata ter bágoas e as fazulas ardendo

a facenda cativa do que resta (49)

……………………………………………………..

O noso humilde curso é o sentimento,

non teorema ningún,

da roza (51)

…………………………………………………….

para nos desmarcar da xenreira

e da obediencia cega

que prestan os canallas ó alleo (53)

………………………………………………………….

Confesa-la ignorancia

feliz no avance

das preguntas que levan ó impropio (55)

…………………………………………………….

de onde vén a teima de sermos servos? (57)

…………………………………………………….

a sociable nostalxia do futuro (61)

……………………………………………………..

e sabedes da estratexia de facer intersticios (65)

……………………………………………………..

O teu nome repíteno as campás: ninguén! (65)

……………………………………………………..

o esbroamento do mal, a ledicia do antigo (67)

………………………………………………………..

do labor de axeitar, no habitáculo herdado

a pesca pouca (69)

…………………………………………………………

Non podo responder ás angueiras impostas.

Procuro acordos para o estrañamento (71)

………………………………………………………….

dar curso ó vello alento (73)

………………………………………………………….

da necesaria asepsia de esquecermos (75)

…………………………………………………………..

Aceptámo-la vertixe,

aceptámo-la teimosa igualdade:

confutación da sombra (76)

………………………………………………………………..

A ermonáutica, velaí o gran deserto (78)

…………………………………………………………………

nos incontables viros das palabras

crítica de DO AMADO AMODO (Manuel Outeiriño, Galaxia)

COS OLLOS LIMPOS

Título: Do amado amodo

Autor: Manuel Outeiriño

Editorial: Galaxia

Non hai vez que eu me poña a ler un libro de poesía que non me pregunte de onde nace esta, onde está. Está nas cousas e é o/a poeta quen a descobre e nola transmite? Está na lingua? É unha manifestación libre, selecta e ornamentada do interior do/da autor/autora? Está nas fendas de todo isto? Porque cada vez a orixe da poesía é máis complexa, diversa. E a sabendas de que a poesía non ten porque radicar nun só dos lugares propostos ou noutro calquera, por exemplo velaí a opinión de que a poesía é un río no que todo está en contacto entre si, e unha deriva da outra como os novos tempos nacen dos vellos tempos. Por suposto non é esta ocasión en que non me repita esas preguntas, mais para a resposta habemos de agardar ao remate desta crónica libresca.

Do amado amodo ten aquel do engado apegado a todas as súas páxinas. Desde o mesmo título é patente esa intención de xogar coa lingua, mais ollo, é un xogo patente e potente pero moi discreto, repítese en cada poema, con outros sons, con outras palabras, en ocasións varias veces no poema. E queremos insitir en que é un xogo moi discreto, en ningún momento se quixo poetar un poemario onde a compoñente formal, de tan potenciada, oculte o fondo, o pensamento discursivo. De xeito que o equilibrio acadado entre plano formal e fondo estea concibido como forma de potenciar o pensamento discursivo. Como ten que ser na poesía con maiúsculas, na poesía de verdade. Iso, os sutís xogos verbais, son o primeiro engado que nos apega ás páxinas deste poemario. Son o primeiro engado porque xa está no título (título tamén do segundo poema) mais non é o único. Outro deles é, moi nomeadamente, o ritmo, que tamén está no título doutro poema (“O rosmido do ritmo”) mais que é unha constante en todo o libro. Escandímo-las sílabas coma os debulladores / de millo vello (35). Unha preocupación de orive que mima cada sílaba, cada silencio, o número exacto de palabras, cada verso. No labor métrico advertimos / o que camba e os cambios: (35). Para que o resultado sexa un poema onde nada sobra e nada falta, nada estorba a comprensión da mensaxe discursiva, que se ve potenciada desde o plano formal, por suposto. Para que o resultado sexa un poemario de poeta maduro, de poeta en plenitude.

Mais para ser un poeta en plenitude non abonda con saber equilibrar plano do contido e plano da expresión, tratando esta última con mimo e esmero. Tamén cómpre que no primeiro se note e aquí resulta doadamente perceptíbel. Do amado amodo é o poemario dun poeta experiente en moitas loitas e angueiras vitais, e que escribe desde o pouso que dá esa traxectoria de vida (Vimos pasar as cousas, 33), sen ánimo de pretender ser ningunha icona a seguir, coa humildade do sabio que quere compartir. Sempre preocupado polo común. A procura do ritmo: / un rumbo, a rumba: / o se meter en danza  / celebrando o común (27) É dicir, pola comunidade. Polo pobo. Pola historia. Pola cultura que nos une. Alén do individual (27). Pola lingua que a fai posíbel. O sotaque da fala e, de socato, a falta:(27). Querendo ser claro, en moitas ocasións usa os dous puntos ( : ) coa pretensión de se redifinir, de dar unha volta máis ao parafuso para que ninguén se leve a engano, de abarcar unha realidade que non deixa de ser confusa e que nos ten conducido ao fracaso. Esculco ideas de canto: / o pulso de petar nunha porta pechada (19).

                     En definitva, este libro de Manuel Outeiriño amalgama moi ben, con moito oficio de bon poeta, todo o que ten que ver cunha expresión coidadísima e un corpo reflexivo para ter en conta, para reler e repensar, para movernos por dentro, valente esculca nos adentros, nos adentros que tamén levan ao común. Que máis se pode pedir a un libro de poesía? E retomamos, na resposta, a pregunta que antes deixaramos por resolver. Que se faga, que estea escrito, como é o caso, cos ollos limpos, cos ollos limpos de apriorismos, modas ou calquera outra cousa que poida alterar a reflexión e/ou a súa notación escrita.

(Non esquecemos que o propio Manuel Outeiriño enceta o poemario cunha cita de Sigmund Freud, Moisés e a relixión monoteísta, na que se constata que “a capacidade creadora dun autor non sempre obedece á súa vontade” e que “ a obra remátase como se pode, e adoito defróntase co autor coma se fose independente e mesmo estraña”. O que vén querer dicir que a obra pode chegar a escribirse soa, que a obra demanda que se tomen determinadas decisións a fin de concretarse. Pode ser, é unha das respostas que apuntabamos, a obra: ese río no que todo está en contacto, no que as cousas se explican/escriben unhas a partir das outras. Pode ser. Mais o poeta sempre precisará os ollos limpos.)

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

 

 

 

 

 

 

subliñados de FÁLAME DO SILENCIO (Pablo L. Orosa, Xerais)

 

Achegámonos á punta máis setentrional do cantil. Dende alí pódese ver a fin do mundo. Non houbo lágrimas. Tampouco gabanzas. Só as túas cinzas bailando sobre o ar (13).

…………………………………………..

Os domingas saben a herba mollada. Ou a tabaco. Pola miña experiencia, as cousas importantes da vida sempre ocorren os domingos (17).

………………………………………….

Eran pouco máis das oito da mañá cando o ruído do Ford Fiesta rosmou ao apagarse. Un vapor entumecido esfumábase polo capó (41).

……………………………………………

É curioso como morren ante nós algunhas historias (53).

……………………………………………

Só o tremor do reloxo do comedor desfacía o tempo cada cuarto de hora(60).

…………………………………………….

Aquel home non tiña idade. Ou quizá tiña todas as idades (69).

……………………………………………..

-(…) O tempo, rapaz, non é máis que unha gaiola para atrapar os soños (70)

……………………………………………..

Sempre me deu por desconfiar das máquinas que o saben todo (88).

……………………………………………..

Non sabía como borrar os meus fracasos. Estaba perdido. E só. Na fin do mundo (91).

………………………………………………

O peor de envellecer é darse conta de que xa non somos o que soñamos ser (106).

………………………………………………

A rapaza volveu sorrir. Era un sorriso que invitaba a ser feliz. Un sorriso no que apetecía entrar, quitar a roupa e ficar por sempre. Un sorriso no que aprender a soñar (118).

…………………………………………………..

Carolina parecía quen de derreter o tempo. E iso facíaa invencible (129).

………………………………………………

-Porque a xente se afana en preguntarlle a un como está, cando nós non estamos. Nós somos. O estar é unha herdanza temporal, un intre que desaparece no mesmo momento de ser formulado. Non hai xeito de estar para sempre. Non hai para sempres na vida. Só unha persecución infinda entre o que foi e o que será. Por iso, deberiamos preguntarnos quen somos. Que é o que queda de nós cando non queda nada. Iso é o que realmente somos. O nada que nunca deixa de ser parte de nós (146).

……………………………………………….

Nas derrotas, o primeiro que esquecemos son as voces (158).

……………………………………………….

E as cousas malas só se poden derrotar seguindo de pé. E en silencio (190).

……………………………………………….

-Como o imos levar ao hospital? Que lle dicimos, que caeu mentres ía buscar un paquete de libros prohibidos? Hostia, Daniel, isto non é un xogo. Non queremos preguntas nin xente fisgando, entendes? -continuou Charly G. nun ton que aínda semellaba alto para o matón de Daspenas (204-205)

……………………………………………..

-O pasado non é unha lectura fácil. Abrir os ollos doe máis que mantelos pechados (214).

……………………………………………..

O Teo tiña esa bondade de deixar o outro imaxinar a fin fas palabras (234).

…………………………………………….

O Fendido tiña unha voz rouca, desgastada de tanto fumar e de tanto beber. De tanto odiar as madrugadas (263).

…………………………………………….

Apoiados sobre a balsustrada, coa mirada perdida nun horizonte que descoloría, cada un de nós falaba co silencio (277).

…………………………………………….

As noites que vin a Daniel en Londres os soños ulían a whisky (304).

……………………………………………

O silencio é o último que queda das cousas que queremos (312).

crítica de FÁLAME DO SILENCIO (Pablo L. Orosa, Xerais)

O VALOR DO SILENCIO

Título: Fálame do silencio

Autor: Pablo L. Orosa

Editorial: Xerais

O silencio é un muro. O silencio é un muro que te rodea por todas partes. O silencio significa o que non podes coñecer, o que che está prohibido coñecer. Por iso falar do silencio é abrir unha fiestra ao conecimento, á revelación, á desestabilización, porque pode que detrás do silencio se acubillen informacións que fagan de ti outro que non crías ser. O silencio é contrario da memoria. A memoria enche o  silencio, o baleiro. Por iso falar do silencio é falar da memoria. E a memoria do que somos vén tendo unha correspondencia directa co que foron os que nos precederon. Vivimos nunha sociedade presidida por un gran silencio, o grande silencio que ten que ver coa ditadura franquista e o previo golpe de estado. Rachar ese silencio significa, para os vencedores e represores, reabrir vellas feridas. Porque o silencio tapa feridas, impide que se fale delas. É un exemplo ditado pola actualidade, máis nada, porque esta de Pablo L. Orosa non é unha novela máis sobre o golpe de estado e a ditadura franquista, sobre a guerra civil. Non. Mais si é unha pedra de toque para que nunca máis haxa silencios, para retaurar a memoria como remedio. Porque Fálame do silencio significa a restauración dunha memoria familiar, é a restauración dunha memoria familiar e social.

Cinco anos despois da morte de Daniel Glukmann, o xornalista Samuel Eirís recibe o encargo póstumo de completar a súa historia. Así comeza a presentación editorial dunha novela que é unha viaxe interior pola familia dos Glukmann, mais tamén unha recreación da Coruña de mediados dos anos 70 do pasado século, cincuenta anos atrás, despois de superada a ditadura, do tempo da chamada Transición. Mais, como dixemos, é unha memoria familiar, que ninguén procure unha memoria da Transición. O que teña de política esta trama hai que procuralo antes, no pasado, nas condicións impostas por un pasado do que ninguén puido fuxir. Restablecer esa memoria significa acceder a unha información que suporá modificar a propia esencia do presente. Porén non son só eses anos de mediados dos setenta as corrdenadas temporais da novela, nin moito menos, esta primeira novela de Pablo L. Orosa lévanos por todo o século XX case deica a actualidade.

En certos momentos a novela lémbranos a Xurxo Souto, o primeiro, que saibamos, en falar do Mar de María Antonia (Contos do mar de Irlanda, Xerais, 2014), denominación que aquí se emprega en máis dunha ocasión. E tamén hai outras ocasións onde nos parece ter a Manuel Rivas detrás, todo o que ten que ver co boxeador Charly G., que é unha personaxe moi de Rivas, e mais todo o que ten que ver co Durban, que é un refuxio de mareantes rexentado por un basco, cun pendente, naquela Coruña dos anos 70, concretamente no 77. Non cabe dúbida que son dúas influencias do mellor para propoñer un discurso reivindicativo da memoria, pois son dous autores que se sinalaron sempre como grandes recuperadores da memoria, ese antídoto contra o silencio.

Construída a modo de puzzle do cal o lector vai xuntando pezas segundo le, aconséllase unha lectura concentrada, unha lectura pouco fragmentaria. Para fragmentaria xa chega a novela, onde nos podemos atopar desde fragmentos ben breves a outros que non o son tanto. Porén é que así adoita ser a memoria, fragmentaria. Lembramos unhas cousas e outras non nos son máis que un baleiro, un oco, un abismo, até que alguén nos axude a esclarecer ese silencio, até que alguén nos fale do(s) silencio(s) e nos permita recompoñer a memoria, a nosa memoria como indivíduos e a memoria social, que nunca podemos esquecer porque o ser humano é un ser social esencialmente. Boa vinda pois a este novo autor que se estrea na nosa narrativa cunha novela reivindicadora da memoria que, sen abusar, tamén ten os seus momentos líricos, momentos dun lirismo colorido que axudan a crear ambientes intensos, que tensan a linguaxe até dotala sun significado amplo, tan vago como preciso pero que en definitiva nos chega moi adentro.

Novela tamén de familias truncadas, truncadas detrás do silencio, que é a súa lousa. Coma tantas que herdamos do século XX, principalmente da ditadura franquista, mais foi un século tan convulso que esa non é a única causa de desmembramento das familias. A estrutura fragmentaria contribúe a estableer un silencio antes e despois do fragmento, en perfecta sintonía co tema da novela, e que convida ao lector a integrar a historia final, a historia completa, unha vez destapados os silencios que impedían o coñecimento da verdadeira historia da que é herdeiro Daniel Glukmann. Finalmente, novela reivindicativa para que nunca máis se volvan repetir historias rotas, trucadas, que impiden ter unha conciencia clara e fidedigna do noso lugar na historia. Non é indiferente que sexa un xornalista, Samuel Eirís, o encargado de rachar esas zonas de silencio na historia da familia de Daniel Glukmann.

ASDO: Xosé M. Eyré

 

 

 

subliñados de SENLLEIRAS (Antía Yañez, Galaxia)

 

Es unha inútil. Non serves para nada. Ninguén te quere, só eu, que son parvo.

Sempre. Xamais. Nunca. Eses conceptos non teñen significado ningún para min. Xa non (9, salientado orixinal).

…………………………………………………………

Deixar pasar o tempo sen derrubarse é uha vitoria (37).

…………………………………………………….

Alda era incontrolable, imprevisible, aloucada. Funcionaba por impulsos (39).

………………………………………………………….

O profesor da escola de Cecebre sempre dicía que ela era o alumno máis listo que tiña.

-É unha boa mágoa que naceras muller, oh. Co intelixente que es poderías chegar ben lonxe (51).

………………………………………………………….

Unha sombra morada nun ollo aínda non se lle fora de todo (89).

………………………………………………………….

-Xa verás como che cae ben. É guapísimo.

Navia non sabía desde cando os dous conceptos tiñan relación.

-Eh?

-Xa me entendes. A beleza dá confianza (101).

………………………………………………………

-É todo puro márketing. Poderían chamalo de calquera outro xeito, pero non o fan porque poñelo en inglés dá sensación de que, se vén de fóra, é moito mellor que o produto nacional. Convértese en algo internacional, moderno, guai (105, salientado orixinal)

……………………………………………………..

Porque o adulterio era sempre culpa delas, das mulleres (115).

……………………………………………………..

Notou o calor subirlle pola cara e desviou a mirada daquel descoñecido (133).

……………………………………………………..

Tivera que ceder no do vestido. Casar de negro era de pobres, dixera Bernabé (145).

………………………………………………………

Era a segunda vez que Alana choraba o día da súa voda (153).

……………………………………………………..

-Ni se te ocurra hablar en ese dialecto tuyo de aldea con la gente, ¿estamos? (165, salientado orixinal).

…………………………………………………………..

Nuca ata ese día Bernabé lle puxera  unha man enriba, pero Alana comprendera neses dez meses de matrimonio que non facía falla pegar para deixar cicatrices (174).

…………………………………………………………..

Quero ser desexada por cantos máis mellor como sinónimo de aceptación (185).

……………………………………………………..

Sabe que as tarefas do fogar son as cadeas da túa prisión, só que ti non es quen de notar o peso delas nos teus pulsos (197).

………………………………………………………

Ela volveu sentir as pernas tremer, como ao comezo. Só que xa non sabía diferenciar se era por amor ou por medo (208).

……………………………………………………..

Por un intre só son consciente dos golpes dos mallos contra o liño no chan. Pum, pum, pum. Coma se acabase de espertar dun soño (257).

……………………………………………………

Tivera moita sorte, dixéralle. Estivera a piques de perder un ollo. Dous dentes xa os deixara naquel maldito piso, pero tamén fora afortunada niso (272, salientado orixinal).

……………………………………………………

A moza pensara durante moitos días e semanas nesa posibilidade. Matarse. Non soaba tan mal cando unha se decataba de que a propia vida era o verdadeiro inferno (273).

……………………………………………………

Aínda así, non quería volver pertencer a ninguén xamais. Nin agora nin nunca (277).

………………………………………………………….

Desde logo, unha sobredose accidental non foi. Ata ese punto aínda coñece a Alba. Coñecía. Aposta o que sexa a que iso non foi o que pasou (290).

…………………………………………………….

A perda da esperanza é peor que calquera malleira (326).

 

crítica de SENLLEIRAS (Antía Yañez, Galaxia)

CONTRA O MACHISMO

Título: Senlleiras

Autora: Antía Yañez

Editorial: Galaxia

Se houbo algo que no século XX pagou a pena, se algo merece ser rescatado para a posteridade desde o século pasado, iso é a loita das mulleres na reivindicación dos seus dereitos como seres humanos en igualdade de condicións cos homes. E mira que pasaron cousas no século pasado: houbo dúas guerras mundiais, chegouse á lúa, os medios de transporte sufriron unha evolución imparábel, a medicina transformouse e mellorou o seu nivel de eficacia, as reivindicacións nacionalistas galegas fixéronse oír en Madrid, as infraestruturas melloraron o impensábel, chegou a radio, chegou o cinema, chegou a televisión, mellorou moitísimo a educación universal, os medios de comunición levaron desde o pizarrrín ao computador á hora de escribir e popularizaron diversas plataformas impensábeis ao inicio do século…E moito máis que se podería engadir, como a consolidación das grandes cidades como reclamo de mellora no nivel de vida, etc. Mais nada, nada supera en importancia o proceso de recuperación da voz das mulleres, durante séculos silenciadas, desde sempre e co amparo de institucións tan importantes como as relixiosas. Iniciouse no XIX, e hai precedentes antes, mais é no XX cando as reivindicacións feministas logran transformar a situación social da muller e pasan cousas que de inicio non se cría que sucederan nunca, como o dereito a voto nas eleccións…

Antía Yañez (Burela, 1991) é unha autora nova, coñecida en certames menores polo seu bo facer e que en 2016 publicou unha exitosa novela LIX (O misterio de Portomarín, Galaxia), agora, neste 2018 fíxose co Premio Illa Nova de Narrativa, que renacía no ano pasado premiando A vida sinxela de Marcelo Firmamento (Vanesa Santiago), con esta Senlleiras. E é de salientar que se trate doutra naradora. Porque durante moito tempo a narrativa, sobre todo a narrativa para adultos, era couto onde dominaban nomes masculinos. Afortunadamente autoras como María Xosé Queizán. Anxos Sumai, Iolanda Zúñiga, Inmma López Silva, Enma Pedreira, Vanesa Santiago, María Sández, Begoña Caamaño, Marilar Aleixandre ou María Reimóndez foron popularizando a autoría feminina entre o lectorado galego adulto. Son exemplos, non pretendemos ser exhaustivos. Os suficientes como para saudar a unha nova narradora, Antía Yañez, que vén encher ese oco que cada día é máis pequeno. Afortunadamente. E faino coa contribución dunha novela que se fixa nas mulleres maltratadas desde principios do século XX até a actualidade. Mediante a contiguidade de dúas historias que se tocan no tempo, a de Alana e a de Alda. Alana é unha muller do rural, filla de solteira, que logra facerse cunha educación e mesmo propicia que dean flor as laranxeiras que o xardineiro non daba florecido. Tíñao todo para ser unha muller distinta, senlleira, que triunfara, mais no seu camiño crúzase un home. Pola súa parte Alda é unha influencer que ten éxito no seu traballo, se é que iso se pode chamar actividade laboral, pero no seu camiño crúzase un home.

As súas son dúas historias onde o machismo se fai co control total da vida das dúas mozas. Coas diferenzas que marca o tempo, tanto Alana como Alda se ven subxugadas ao parecer masculino, pois tanto unha como a outra ven interrompido o seu progreso como persoas polas imposicións masculinas, dos seus homes. No caso de Alana mesmo hai maltrato físico, no de Alda non, mais a súa anulación como persoa é total tamén. A autora vai ensarillando ben as dúas historias, alternándoas, deica que conflúen nun discurso reivindicativo que expón os métodos do machismo, a principios do século pasado e hoxe en día, á hora de someter as mulleres, á hora de anulalas como suxeitos sociais individuais. Sen necesitar compoñer un alegato feminista ao caso. Abóndalle con ser realista para lograr un discurso absolutamente críbel que á súa vez pola dureza e oportunidade da denuncia se fai imprescindíbel e necesario no contexto da narrativa galega, por ser unha voz de alarma: moito foi o conseguido, certo, mais aínda así seguimos vivindo nunha sociedade machista que continúa anulando as mulleres como indivíduos sociais. Confesamos que nos foi imposíbel ler esta novela de Antía Yañez sen ter en conta as advertencias contra o maltrato ás mulleres de O inferno de Marta. Como tería sido a vida de Alana e Alda se tiveran lido a novela de Pasqual Alapont e polo tanto estiveran alerta ante as artimañas do machismo á hora de anular á muller? En todo caso esta Senlleiras é un aviso, outro máis, para que a sociedade, mulleres e homes tamén, non deixemos de reivindicar e loitar pola igualdade entre sexos, como é de xustiza.

A autora, que se esmera moito en lograr un discurso xornalístico de principios do século pasado, e o fai con éxito, non se afana tanto á hora de reproducir o discurso oral da actualidade, botando man dun castelanismo (joder) absolutamente prescindíbel, igual que titulitis, o calor, Carmelita, calle… Unha mágoa, porque do resto manéxase ben nos diferentes rexistros, de diferentes épocas, dos que bota man na novela.

Unha novela para non deixar de ler e, sobre todo, ter en conta como aviso do que aínda resta na loita contra o machismo.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

 

 

 

 

 

 

subliñados de AMANTES (María Lado, Caldeirón)

 

ando de memoria, moi de mañanciña

arrastrada pola liña de seda do teu engado (11)

……………………………………………………

nin as areas das praias negrísimas, cuspidas

polo furor dos volcáns,

se tornan tan ardentes baixo o sol (13)

……………………………………………………

se os teus brazos non fosen alba porta do templo da luxuria

se non fosen columnas marmóreas impecables (15)

…………………………………………………………

que vai ombreiros abaixo e xa se precipita

a lencería (18)

…………………………………………………….

somos un exército descontrolado

demasiado excitado

animalario extenso para cama de matrimonio (19)

…………………………………………………….

tomando só o bocado xusto, o máis gorentoso

dese modo, nos amamos (21)

……………………………………………………

as túas palabras róldanme

son gatos entremetidos, enredantes (22)

…………………………………………………….

es bo mariñeiro, ulises

non temes a resaca nin o temporal

sabes que se son nave

é para ir bater contra ti (26)

………………………………………………….

amor, son só os ruídos da madrugada,

non fagas caso,

as campás do día soan lonxe. (27)

………………………………………………..

despois a calma

a calor do sol no lombo

a pedra nos xeonllos (30)

………………………………………………

e eu devezo

por levar o teu arrecendo nas costuras (31)

……………………………………………….

“nesta rúa, o ardor

cercounos e tiveron que darse sen resistencia” (33, salientado orixinal)

…………………………………………………….

podía ser. o mellor era amarrarse un ao outro,

con cabos que aguantasen todas as enchentes,

que nos protexesen de todos os perigos (35)

…………………………………………………..

vén para darme

bicos

e mordedelas

para conquistarme como un territorio (37)

crítica de AMANTES (María Lado, Caldeirón)

A IMPORTANCIA DO AMOR

Título: Amantes

Autora: María Lado

Editorial: Caldeirón

Pouco se fala del pola rúa, nos cafés, na casa. Porén procúrao até o máis infeliz dos humanos. Só el é motivo suficiente como para que a nosa vida mude do negro ao branco. Só por el estariamos dispostos a deixalo todo e emprender camiños novos e impensábeis antes. Polo amor. Que, ás caladas, move o mundo. Antes, nos duros tempos da ditadura, había publicacións específicas que se centraban no tema do amor, as famosas fotonovelas, ou as noveliñas de autoras como Corín Tellado, que aínda se poden atopar en Internet. Agora que caeron no esquezo eses formatos, fica o recuncho da poesía como receptáculo para estas mensaxes portadoras do tema máis antigo do mundo, o amor. O volume Amantes de María Lado lémbranolo, resultando gañador do V Premio Illas Sisargas de Poesía Erótica, en 2010, reedítase agora corrixido e aumentado en 2018. Mais pouco ten de erótico. Xa o diciamos na reseña que fixemos á súa primeira edición .Si hai sexo, continuamente, en cada poema. Porén é un sexo explicitado con moita sensibilidade, con moita sensualidade, feito que fai moi especial este título dunha autora que se ten significado desde sempre como divulgadora da poesía, desde a súa participación no lembrado Batallón Literario da Costa da Morte, a esa asociación tan produtiva que ten coa poeta e artista Lucía Aldao (Aldaolado), aos recitais de A Hostia en Verso ou os exercicios de escrita en directo de “O seu poema, grazas”.

Non, Amantes nin era antes nin é agora un burdo catálogo de ardores sexuais. A súa poesía está moi elaborada, non renuncia ao pracer da carne, ao revés, a voz poética tanto seduce como é seducida, tanto incendia como é incendiada mais sempre dentro das coordenadas do amor. Evidentemente hai desexo, sempre (queremos consumirnos, acabarnos / un enriba do outro / dacabalo das horas máis ardentes) (13), si que o hai, e é un desexo intenso, que pode mesmo chegar a ser un amor enfermo (20), e hai polo tanto paixón. Mais ese amor, esa paixón pode medir a súa sutileza como a dun paxaro que pica unha mazá sen nunca comela de todo. Sutileza e intelixencia, tomando só o bocado xusto, o máis gorentoso / dese modo, nos amamos (21) porque é unha maneira de non esgotar a apetencia senón de prolongala no  tempo para que non teña fin, para que se renove constantemente. Despregando así unha arte sedutora que comeza polas propias palabras (as túas palabras róldanme / son gatos entremetidos, enredantes) (22), que desarman calquera resistencia posíbel, todas as obxección que eu poida alegar (23). E que pode concibir o amante como un Ulises, un navegante experimentado, mais ela, a amada, ela non é Penélope ningunha senón a nave para ir bater contra ti / para que me arrastres polo van / na marea do teu abrazo (26).

Na arte de sedución que son estes catorce poemas, dous máis ca antes, a voz poética feminina non dubida en baixar ao inferno para atopar o seu amante até afogar nas pupilas dos seus ollos. E o poema pode ser tan extenso como breve e contundente é o seguinte (“O inexperto”) pois pouco espazo e tempo é que se precisa para crear no lector a imaxe do desexo, e eu devezo / por levar o teu arrecendo nas costuras (31) Tanto é útil a demora na consumación da paixón, a demora nos intres de complicidade carnal, como a expresión desta na voracidade do ímpeto puntual, mais aínda así, neste segundo caso, proxéctase no tempo como un desexo intemporal. Como no derradeiro poema, a voz poética pode converterse en cicerone que conduce ao lector a través dun encontro amoroso procurado por ela, explícolle como é o meu país, a rexión da nosa cama (37) e aínda que el lle explica que o amor pode ser aquí fermoso e frío, coma os seixos (37, salientado orixinal) e a ela a compraza máis o amor ardoroso, este resulta finalmente satistactorio e remata con ela entregada e agradecida (38). Isto non quere dicir que se conciba o acto amoroso como un combate, nunca, senón como un encontro, un encontro pracenteiro entre dous amantes, un encontro que ten moito de xogo, totalmente lúdico mais que non é unha procura do lúdico carnal pola satisfacción que iso en si mesmo represente, senón que está encadrado entre os praceres que o amor lle depara á parella. Por iso é un libro pouco erótico, na nosa opinión, e si un poemario onde o que resprandece é o amor.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

 

 

 

 

 

subliñados de O EXÉRCITO DE FUME (Manuel Gago, Xerais)

 

Londres cheiraba a entullo, a metralla, a cascote e a cemiterio. Londres cheiraba a frustración, a medo e a cloaca atascada (14).

………………………………………………

Inmediatamente os mariñeiros agarraron caixas e comezaron a pasalas ao submarino, formando unha cadea de homes que facían acrobacias no medio do Atlántico (45).

………………………………………………

Agora demandaba tres enxeñeiros máis para axudar a producir a nova máquina descifradora capaz de superar a mítica Enigma creada por Alan Turing (48).

………………………………………………

O peor, sen dúbida, é habitar cos remorsos, non ser quen de perdoarse a si mesmo, malia admitir que non se pode controlar todo como se tivésemos as mans dun deus. O peor é cando o remorso ten caras, nomes, apelidos e historias (88).

……………………………………………..

Monárquicos, militares e carlistas mantiñan posicións entre ambiguas e reacias a entrar na guerra, temerosos de que o efecto fose exactamente o contrario (109).

……………………………………………..

Un auténtico revolucionario é un estratego. Un soldado. Un executor (120).

…………………………………………………..

Os nenos recitaban a táboa de multiplicar. Parecía un rosario matemático, pensou Celia, quen paseaba co seu punteiro de mestra entre os pupitres dos alumnos (158).

…………………………………………………..

Pasou de esconderse nun tobo a ser un persoeiro mítico cuxas acción se contaban a carón do lume pola noite, temido, querido e odiado asemade (168)

………………………………………………….

-A Armada alemá -aclarou á fin Annabella sen quitar ollo da estrada-, os nazis, Celia, os esbirros de Hitler. Están aí. E a Garda Civil con eles, a plena luz do día, o cal me preocupa máis (188).

…………………………………………….

Wolf asentiu. Era moi probable que ese sobre supuxese a disgregación da súa compañía, coa que tantas vicisitudes pasara ao longo do Atlántico (222).

…………………………………………………

-Malpocados! -dixo Churchill-. Non lles abondaba a guerra civil que aínda lles caeu outra por riba (229).

…………………………………………………

Era como un poema romántico: definitivo, extremo e ao bordo do precipicio (239).

……………………………………………

En Galicia os heroes non teñen nome (251).

…………………………………………………

Os libros dirían despois que Galicia foi a primeira en caer, canda África, nas mans do fascismo. Os libros tardaron en dicir, ou nunca o dixeron de todo, que o mesmo día que Galicia caía, mil mechas se prenderon nos campos e nos montes; alí onde as mámoas dividen as parroquias, paraban as sombras dos guerrilleiros (259).

……………………………………………

Serrano Suñer tivera poder. Franco entregárallo nada máis acabar a guerra: a Falanxe funcionara como un caxato co que limpar de morralla o país e levantar de novo España (281).

……………………………………………

Ao final da praia había unhas figuras negras, cravadas no medio da area. Eran catro. Ás veces movíanse e paseaban. Había unha delas que, pola contra, figuraba inmóvil coma un faro (321).

………………………………………………..

-A melancolía é a única cor que nunca teño que ir buscar á tenda -comentou Lugrís (333).

……………………………………………

Celia saíu cos mastíns e comezou a subir o monte, alí onde a paisaxe se volvía un labirinto de penedos graníticos emerxemdo como castelos no medio da vexetación (367).

……………………………………………

As palabras eran perigosas. Tíñalles medo. Prefería os feitos (372).

…………………………………………….

Ramallo pensou en Regos, en Charo, en Pepiño. Con esa información escapou Máquina á Coruña. Como o obreiro metódico que era, aturou a traizón durante tantos días (410).

…………………………………………….

Cruzar eses dous datos era un xogo de nenos, mais as informacións chegaran demasiado tarde, resultado do paradoxo de dous gobernos que se dicían aliados e receaban un do outro (414).

…………………………………………….

As mentiras podían ser piadosas, mais as verdades cravaban coma gumes de navalla (424).

 

crítica de O EXÉRCITO DE FUME (Manuel Gago, Xerais)

SABOTAXE

Título: O exército de fume

Autor: Manuel Gago

Editorial: Xerais

Desde que Eduardo Rolland publicara Galicia en Guerra (2007, Xerais tamén) comezou a ser revisado o papel que Galiza xogou na II Guerra Mundial. Referímonos á ficción, malia o libro de Eduardo Rolland non ser ficción, mais descobre un teatro onde nazis e aliados xogan a súa particular batalla de espionaxe e contrespionaxe, cunhas autoridades franquistas que en principio son neutrais mais deixan facer ao seu antollo ao nazis mentres non os incomoden cos ingleses. E hai pouco Marcos Calveiro publicaba O xardineiro dos ingleses onde tamén despregaba unha trama de espionaxe entre nazis e ingleses na Galiza, aínda que non centrada na II Guerra Mundial. E agora chéganos esta O exército de fume de Manuel Gago, unha apaixonante historia de espionaxe e contrespionaxe, de fuxidos e loita contra o fascismo, a medio camiño entre a lenda e a fidelidade histórica, para construír unha poderosa ficción que, se ben é imposíbel que tivera lugar, si conta e se basea con elementos históricos. O autor vén así a encher un oco que aínda hai na ficción galega, os poucos títulos que se ocupan da II Guera Mundial na Galiza, malia esta ser un tetaro de operacións onde nazis e aliados despregaron as súas armas de espionaxe e contrespionaxe. Para os nazis, Galiza era un lugar estratéxico para rebastecer os seus submarinos na loita por eliminar Xibraltar como enclave desde o cal dominar o Mediterráneo. E para os aliados resultaba importante precisamente polo contrario, éralles imperioso que os nazis non puideran reabastecer ou reparar os eus submarinos para garantir o seu poderío naval. Neste contexto, Manuel Gago dá entrada aos guerrilleiros fuxidos no monte.

A trama, aínda que se pode dicir que abarca un perído de tempo amplo, transcorre case toda en 1942, cando aínda a II Guerra Mundial estaba por decidir e a guerrilla galega tiña unha importante presenza social, naquel tempo da fame a miseria en que aínda se pensaba que a vitoria aliada axudaría a rematar coa ditadura franquista. Contando con personaxes reais (Winston Churchill, Samuel Hoare ou Urbano Lugrís, Curuxás), outras que son ficción mais están baseadas en personaxes que existiron, e outras que son totalmente ficticias, Manuel Gago visibiliza mediante a ficción un conflito que foi real, empregando así o formato da novela como un difusor social especialmente importante. Evidenciando así que aquel mantra mentireiro da “Galiza leal” non foi máis que unha oportunista cortina de fume mediante a que os franquistas tentaron agachar a contestación social que o réxime tiña na Galiza. Alí onde houbo resitencia antifascista, os resistentes teñen a considración de heroes, menos aquí, na Galiza, onde precisamente a loita antifranquista tardaría máis en ser erradicada. Non deixa de ser unha contradición, un silencio histórico que a ficción de Manuel Gago rescata para a memoria colectiva.

Sendo interesante o tratamento que se lles dá ás personaxes históricas, pola dificultade que representa non contradicir unha forma de pensar e actuar constratábeis, non o é menos aquel que se lle depara a personaxes ficticias baseadas en personaxes reais, como o guerrilleiro Ramallo, porque conseguen sernos críbeis, e aínda quedan aquelas que son totalmente ficticias, como Brais, que chegan a interesarnos moito e proporcionan á trama, curiosamente, o elemento mediante o cal se fusionan as anteriores procedencias. Velaquí como a ficción sae en auxilio da Historia, ou como a Historia se enriquece coa ficción, pois non se pode esquecer o papel reivindicativo que esta ten. Resultando un conxunto harmónico que desde o punto de vista estritamente literario resulta apaixonante, non só pola dificultade que representaba xogar con personaxes de procedencia tan dispar, resolta con éxito, senón polo feito de que a trama é das que atrapan ao lector. Consturída a base de mosaico de capítulos breves, onde uns se complementan a outros na ensamblaxe final, esta historia de espionaxe e sabotaxe dunha hipotética base para submarinos na costa galega tira do lector que, por debaixo, vai intuíndo unha historia de amor entre Brais e Celia, un canteiro e unha mestra de escola de orixe burgués republicano, unha historia de inocencia e paixón que sorprende polo seu desenlace.

Queren unha boa novela para ler ao fresco nestes días de calor sufocante? Pois velaí a teñen. Aínda que a calidade da novela non vai mudar as suores en brisa fresca e será igual de boa en calquera outra circunstancia climática, o certo é que o título de Manuel Gago se esmera na canfiguración das personaxes, respeta moito os ambientes da época (tanto rurais coma cidadáns, do norte ou do sur) e dispón a trama de xeito que a administración de información vai medrando pouco a pouco e imparabelmente para que o interese lector non decaia.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré