crítica de AMOR POR CATRO (Helena Villar Janeiro, Galaxia)

SINXELAMENTE, AMOR

Título: Amor por catro

Autora: Helena Villar Janeiro

Editorial: Galaxia

Vivimos nunha sociedade tan tecnificada que  único que parece ter importancia son os trebellos que nos manteñen en liña ou nos permiten estar continuamente en contacto con outros. E moito máis nas novas xeracións, onde estar sen teléfono móbil, ou carecer da última aplicaión para o último trebello electrónico, é sinónimo dun malestar xeral que os afunde na tristura e desesperación máis grande. Resulta unha mágoa esta tiranía técnica, e sobre todo resulta unha mágoa que poucos dos máis novos saiban resistirse a ela. Por iso escollemos hoxe este libro de Helena Villar Janeiro. Porque simplemente é un libro, algo que leva existindo desde hai séculos e que, se tomamos o tempo  necesario para lelo, nos lembra que a emoción na vida é outra cousa ben diferente, e que unha simple ollada é suficiente para nos derreter por dentro ou nos elevar ao sétimo ceo. Están ben todos eses aparellos tan novos e tan sofisticados, non o imos negar. Cando eramos nenos xogabamos a detectives que falaban por teléfono e ese teléfono era un  zapato, e hoxe temos teléfonos móbiles moito máis pequenos que o zapato e as novas xeracións nacen sendo un feito que a todas horas podemos estar en contacto con familia e amigos. É un avance, está ben. Mais o obxectivo da vida é outro. Sentirnos amados.

Helena Villar Janeiro reuniu neste Amor por catro catro historias de amor, catro tenras historias de amor, dese amor primeiro que din que nunca se esquece, dese amor que fai que deixemos de ver as cousas como nenos e xa nos sintamos maiores, amor adolescente que inza en nós cunha forza irresistíbel e que ás veces fica no anonimato platónico porque non nos vemos coas forzas suficientes para confesarllo á persoa amada, inclusive temos medo de nos ver rexeitados ou que simplemente non sintan o mesmo por nós. Catro historias contadas con delicadeza e comprensión, coa delicadeza de quen sabe a importancia do momento que os adolescentes namorados por primeira vez están vivindo. E coa comprensión de quen entende toda a complexidade emocional que iso representa, nun momento no que están loitando porque os seus pais deixen de velos como nenos e lles permitan algo máis de liberdade, a suficiente para verse e falar con aqueles nos que depositaron o seu amor, ou simplemente para estar ceibes do control parental unhas horas máis, como lle acontece a Chus, protagonista do terceiro relato. Por certo que son catro historias contadas desde perspectivas distintas, con estratexias narrativas diferentes. Vimos de falar do caso de Chus, onde o texto adopta a forma de diario, diario de vacacións, pois transcorre durante as vacacións de Nadal.

Porén onde máis se nota unha estrutura e punto de vista moi traballados é na cuarta historia, “Unha tenda benéfica”, onde Loxa monta unha tenda coas cousas que vai rescatando do  faiado e se atopa cun cliente moi especial, un señor maior que lle merca o cesto no que Loxa leva as cousas porque lle parece que está moi ben traballado, e Loxa lle di que é para unha causa benéfica. Esa causa benéfica é o retorno do seu irmán, fugado coa súa namorada e que quedou sen cartos. A través da conversa de Loxa co señor maior imos coñecendo a historia de amor do seu irmán. Unha imaxinativa e efectiva estratexia narrativa. As outras historias, non menos emocionantes, non contan cun aparello narrativo tan sofistificado, mais non por iso deixan de ser historias que nos tocan no corazón. Ás veces, como acontece na primeira, “A moza de Jamaa Al Fna” lévanos a culturas e países diferentes ao noso, cuns valores morais diferentes aos que nós temos. E que Iamal, o protagonista, vai ir aprendendo mentres se nos vai contando unha historia de amor imposíbel, que quizá por iso é máis grande, mais o pobre Iamal, que está a se facer adulto e é aínda inocente e o estafan, xamais poderá esquecer os ollos dunha moza que ve por casualidade.

Completa o libro dos catro amores primeiros, como se subtitula, “Os ollos de Galahaz”. Este é un relato onde un fato de adolescentes deciden facer o Camiño de Santiago para desfacerse do control que exercen os seus pais sobre eles. Para sentírense libres. Un deles recita versos de Cabanillas de cando en vez. E unha moza coñecerá un mozo bretón, entre eles establécese un forte vínculo. Estas, e así, son as catro historias que conta Helena Villar Janeiro neste Amor por catro, un título ao que lle agoiramos un feliz suceso entre os escolares galegos, pois a autora sabe moi ben poñerse na pel destes adolescentes e recrear a súa maneira de pensar, as súas emocións, os seus medos, a necesidade de que alguén os entenda e os ame…Eis un título que sabe tocarlles na fibra sensíbel, que non deixará de emocionar a quen o lea, escrito con moita delicadeza e saber narrativo.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

 

 

 

tres momentos de NOVA NURSIA (Héctor Cajaraville, Xerais)

 

-Tanto ten, Domingos -cortouno Rosendo-. Xa estou firme na idea. Sei que na casa de primeiras non vai caer ben a nova, pero tamén sei que o meu pai non tardará en se afacer: á fin e ao cabo el tamén forma parte da Igrexa ao seu xeito, como organista, salmista e sochantre, así que non hai volta atrás…

-Os teus pais pensan que eu non son unha boa amizade para ti. Pero desta vez non me van poder botar a culpa da decisión que tomaches -Domingos fixo unha pausa e continuou en ton solemne-. Se é o que queres e malia que iso supoña que nos vaiamos ver moito menos que ata agora…Se tes claro que a túa felicidade vai por ese camiño, eu alégrome moito por ti. De verdade, Sendiño…

…………………………………………………………..

Sei ben que o que fagamos na misión non é máis ca unha pinga no deserto, nunca mellor dito. Pero quizais esta pinga nosa axude a cambiar a visión, a facerlles ver aos gobernantes, aos colonos, aos propios aborixes, que hai unha alternativa a esa fin tráxica, máis tráxica aínda porque se percibe como algo natural e inevitable.

Por iso, e tamén por necersidade, desde o primeiro día animamos os aborixes que antes contactaron connosco a formar parte da misión de maneira activa. Así, os que quixeron axudarnos a construción dos edificios que xa se levantaron, e a outros encomendámoslles labores agrarios, de patoreo, de transporte de mercadorías e mesmo de condicionamento do que axiña será a nova ruta entre Nova Nursia e Perth, que nos permitirá chegar á capital en dous ou tres días, a metade do tempo que empregamos agora.

……………………………………………………………..

Aos poucos días do regreso da súa viaxe a Montserrat, os problemas de saúde acabaron obrigando a Salvado a gardar cama. Era a primeira vez na súa vida que lle acontecía algo así, e revelouse como un pésimo enfermo, como teñen por costume os que nunca se viron nun transo semellante. En canto o médico de San Paulo de Extra Muros acababa a súa visita diaria, Salvado levantábase para atender a súa correspondencia ou asistir aos oficios relixiosos, sen lembrarse de tomar a medicación que o doutor lle receitara. Dese xeito pasou varios meses, nos que por breves período recobrou novamente a fortaleza.

crítica de NOVA NURSIA (Héctor Cajaraville, Xerais)

BIOGRAFÍA NOVELADA DE FREI ROSENDO SALVADO

Título: Nova Nursia

Autor: Héctor Cajaraville

Editorial: Xerais

Hai figuras que trascenden a súa epoca, ou que se di que viven adiantados á súa época. O nome de frei Rosendo Salvado é un deses. Nado en Tui, en 1814, nunha familia acomodada, deixou tódalas prebendas a que tiña dereito por sangue e decidiu, coma todos os seus irmáns, emprender a carreira eclesiástica. Dono de grandes dotes para a música, por aí vai encarreirar os primeiros anos, en Asturias, seguindo as ensinazas do mestre Juan Copa, no mosteiro de San Juan de Corias, despois de pasar polo compostelán de San Martiño Pinario, onde pronuncia os votos. Mais a desamortización de Méndizával lévao de novo a Tui, onde está pouco tempo, pois marcha a Italia, onde ingresa no mosteiro Trinitá della Cava. Alí, xunto a outro bneditino español, José Benito Serra, decide aceptar o convite do bispo Brady e ir con el a Perth (Australia). Xa nada volverá ser igual. Australia era un territorio libre e salvaxe, que usaba a coroa inglesa para desfacerse dos presos que máis molestaban. Frei Rosendo Salvado atopa un país onde os aborixes viven no mato, coma sempre fixeran, e os que deciden “civilizarse” a carón dos conquistadores rematan alcoholizados. Para entón, o tudense xa tiña decidido encarreirar a súa vida nas misións, e a realidade que atopa reafírmao aínda máis: dúas civilizacións que conviven sen entenderse, a europea e a nativa. O bispo Brady encárgalle misionar un territorio, canda outras dúas iniciativas por camiños distintos. Mais a única que ten éxito é a de frei Rosendo Salvado, que funda a misión de Nova Nursia (Nursia é unha homenaxe ao lugar de necemento de San Bieito, fundador dos beneditinos) a pesar da precariedade de medios e o descoñecemento do lugar, cunha fauna e unha flora que nunca deixará de sorprender a Rosendo, e cuns aborixes que se resisten a abandonar o mato. A comprender a cultura dos aborixes dedicará toada a súa vida Frei Rosendo Salvado, para que deste modo poidan integrase mellor na misión evanxelizadora.

A biografía novelada de Héctor Cajaraville non pode ser máis oportuna na divulgación da figura de frei Rosendo Salvado, un dos nomes máis importantes e máis descoñecidos da Galiza do século XIX, o que só lembran unha estatua e unha rúa en Tui, e outra rúa en Compostela. Para facer dinámico o texto da biografía, Héctor Cajaraville adopta unha estratexia onde se alternan os capítulos en terceira persoa con outros que son misivas que escribe Rosendo ao seu amigo da infancia Domingos, dándolle noticia de todos os progresos e angueiras que vai colleitando no seu labor evanxelizador. Un labor evanxelizador que é a escusa e que el comprende que debe supeditar a coñecer ben a cultura dos aborixes. Ao que deicará toda a súa vida, converténdose nun defensor dos aborixes á vista de todos os abusos que con eles se cometen. Para o cal non deixará de viaxar en varias ocasións a Europa, primeiro bordeando o continente africano e en barcos de madeira, finalmente xa a través do Canal de Suez, que tanto marabillará a Rosendo Salvado. Son viaxes duras, de meses e nas que demorará anos, e nas que procurará financiación para a súa misión de Nova Nursia así como novas vocacións que se incorporen e axuden no espallamento da fe no continente australiano.

Entre estas viaxes a Europa e misión evanxelizadora, que encobre a verdadeira razón: coñecer e defender mellor os baories, a novela vai avanzando a bo paso mentres os anos se van sucedendo e Rosendo Salvado vai solventando toda a problemática que lle vai aparecendo ata facer que Nova Nursia dependa unicamente de Roma e así os donativos á súa misión non se perdan polo camiño en proxectos que nada teñen que ver coa misión de Rosendo Salvado. As súas viaxes a Europa son a unha Europa convulsa, tanto en España como en Italia, e ás veces o ambiente é máis proclive ás súas intencións e outras menos, mais sempre acada éxito, nunca volve coas mans valdeiras. E o progreso da novela é o progreso de Nova Nursia, ata que esta se converte nunha pequena cidade, con acceso ao ferrocarril e todo e cunha actividade agropecuaria notábel, na que participan activamente os aborixes.

Finalmente, Rosendo Salvado morren en Roma en 1900, sendo o seu corpo trasladado a Nova Nursia, onde descansa desde entón. Despois de que hai catro anos se editaran en galego as súas memorias, coincidindo cos 200 anos desde o seu nacemento, agora esta biografía novelada de Héctor Cajaraville volve poñer de actualidade unha das personalidades claves do século XIX que aínda permance inxutamente esquecida.

 

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

subliñados de AS LEMBRANZAS PERDIDAS NO LAGO ANTELVÄRI (Xosé Duncan, Galaxia)

 

Iso supuxo un problema para o vello Olavi. Non pasara nin un mes da morte de Emma e xa gañara a pulso a reputación de ser o home máis bebedor da aldea (10).

………………………………………

-Que xa imos? -preguntoulle a señorita Ylva coa man aínda apoiada no marco da porta – Onde temos que ir?

-Ai, muller. Anda, parva, eh? E logo, non quedamos en ir axudar as rapazas da Asociación na comida benéfica de hoxe ? Ademais, é a final do noso campionato de tute. Npn podo crer que esqueceras a nosa final, en serio (26-27).

…………………………………………

Dende moi pequeno xa sabía que o seu era repartir a correspondencia (41).

…………………………………………

Non quería lembrar a morte de Emma porque facía máis presente, máis probábel, a súa propia (50).

…………………………………………..

Coma se pertencesen a unha casta de privilexiados, coma se fosen mellores ca ninguén (60).

……………………………………………

Un porco. Ou un pervertido. Seguramente as dúas cousas, pensaba a moza mentres turraba da faldra para tapar as pernas (81).

……………………………………………

-E pode receitar ese tipo de medicamentos no centro de saúde ? -Tomas era moi cauto no relativo a temas de médicos e hospitais. Probabelmente pola fobia que lles tiña a uns e a outros (96).

…………………………………………….

Cepillou os dentes, desenredou a melena e, sen perder máis tempo, apagou o televisor e meteuse na cama, a caza comezaba e os seus sentidos tiñan que estar alerta (111).

……………………………………………..

-Si…Mais unha cousa non quita a outra, non ? O cotián taménn pode ser misterioso (121).

……………………………………………..

-Si, si. Abur! -Xabier non podía aumentar nin un minuto máis. Fechou dun golpe a tapa do portátil w saíu ás carreiras cara ao cuarto de baño antes de que as tripas conseguisen expulsar e seu contido fóra do corpo (139).

………………………………………………

A presidenta situouse detrás da moza e abafouna na caluga. O poder que desprendía aquela muller tíñaa engaiolada (152).

…………………………………………..

Xabier pedira na barra un café só con gotas e, sen dar demasiadas explicacións, subira ao seu cuarto (162)

…………………………………………..

E estudaran, vaia se estudaran. Contáralle toda verdade da súa viaxe en convoi. Recoñeceu que non había tales xornalistas e que, a única que vira, era unha antiga compañeira da facultade (171).

…………………………………………..

A señorita Ylva chegou sufocada ao pequeno reservado que había detrás sa cociña (179).

…………………………………………..

-Non deixedes que os vosos temores humanos vos ceguen -arrimouse á porta corredía que se acababa de fechar e as demais mulleres da directiva imitárona- Contemplade a grandeza destes seres que chegaron coa aurora boreal, mergulládevos na súa luz. A  próxima vez que os vexades, será o día en que iniciaremos a nosa viaxe (193).

……………………………………………..

Iago miraba o teclado sen enfocar a vista naquelas letras brancas sobre fondo negro (206).

………………………………………………

Se pensamos en nós mesmos coma un cúmulo de lembranzas, calquera das nosas vidas podería ser a mellor historia xamais contada (225)

crítica de AS LEMBRANZAS PERDIDAS NO LAGO ANTELVÄRI (Xosé Duncan, Galaxia)

Unha vez transcorrido o noso mes vacacional, volvemos á actividade con esta crítica.

DISTOPÍA INQUEDANTE

Título: As lembranzas perdidas no lago Antelväri

Autor: Xosé Duncan

Editorial: Galaxia

Afortunadamente temos a literatura como fonte principal de historias que nos desacouguen. Nos tempos que vivimos parece ser que a o cinema desprazou a literatura como esa fonte. Mais isto só é así a primeira vista. É certo que ás ficcións cinematográficas asiste moita máis xente que á lectura dunha determinada obra literaria. Si. Mais as ficcións cinematográficas adoitan estar baseadas en obras literarias. É dicir, a literatura segue a ser o grande banco ficcional desacougante. Desacougante. Subliñámolo. Porque se non nos desacouga, se non nos sacode, se a ficción simplemente nos comprace, acariña a nosa conciencia, entón perde boa parte, ou toda, a súa utilidade social. E isto é importante, porque se a ficción non é útil socialmente, ou se a súa utilidade se reduce a loar un determinado estado de cousas que nos satisfai, se non nos sacode, se non nos desacouga, se non nos provoca, entón para que a queremos?

Xosé Duncan é nome coñecido nas nosas letras pola súa colaboración na colección “Contos estraños”. É dicir, o seu é a creación de atmosferas desacougantes. E nesta ocasión, xa da man da editorial Galaxia, tamén. As lembranzas perdidas no lago Antelväri recrea unha sociedade na que os nomes das personaxes adoitan lembrar unha sociedade nórdica. Olavi, por exemplo, Maki, a señorita Ylva…Tomas…  Pil… Hans…pero non sempre, porque ao seu carón está Enma, máis común, e os apelidos poden ser Lodeiro ou Suárez. Sitúanos ante unha sociedade que ten que ser nórdica porque a trama así o esixe, mais que ben puidera ser a nosa, a trama ben puidera acontecer entre nós. Todas estas personaxes viven nunha aldea á beira dun lago, mais é unha aldea, un pobo, que conta cunha asociación que rexenta un hospital misterioso a onde van dar sempre os vellos. Esa asociación, con 200 anos de historia, tamén é un misterio, sabemos que esta rexida por quen rexe o hospital, pouco máis, non se nos devela cal é a súa entidade, a súa auténtica finalidade. E isto resulta clave, que só se saiba no remate.

Aínda que édita en colección para mozos e mozas, “Costa Oeste”, os seus protagonistas son adultos, mais a reflexión a que obriga a novela está moi ben que xa a fagan os lectores máis novos, porque a fin de contas ten unha innegábel utilidade social. Pártese da idea de que a sociedade que vivmos é unha sociedade imperfecta, e que nalgún momento da historia alguén virá para nos rescatar, para nos conducir a unha outra sociedade, unha sociedade, por fin, máis xusta e igualitaria. Esta idea en si é a que se combate nesta distopía. Porque se nos dedicamos a agardar, se simplemente o que facemos é agardar sen máis, estámonos a converter en parasitos, en rémoras, que socialmente non son nada útiles. E xa non é só que socialmente non sexan útiles, o peor é clima desactivador que se crea. Pensar que nada podemos facer para mellorar as cousas, que o único que podemos agardar é que chegue alguén superior a nós que arranxe o mundo, que solucione todos os nosos problemas. Isto non deixa de ser un sebastianismo máis. É ben vello. Mais non deixa de ser actualidade. De vello coñecemos sectas, ideoloxías sectarias, que nos propoñen agardar un determinado momento en que seres superiores a nós chegarán para arranxar definitivamente os desaguisados que a humanidade foi creando. Apélase á fin do mundo. A fin do mundo coñecido e a emerxencia dunha nova orde, extrahumana, que poña fin ao padecer dos humanos. Con certa frecuencia estas ideas sectarias chegan a suxerir ou esixir suicidios colectivos, pois só poñendo fin á nosa condición humana podemos trascender, acceder a esa nova sociedade, a definitiva.

A historia que nos conta Xosé Duncan é dese estilo, unha desas historias que adoitan abundar no milenarismo, aínda que aquí non se fai referencia temporal ningunha. O que interesa non é contar unha historia milenarista polo simple feito de sela, de cumprirse por cumprirse mil anos (máis) xustos para a chegada deses seres superiores, aquí denimnados “Eles” mais que outras veces aparecen baixo nome de Deus ou simplemente outros seres se cultura superior. O certo é que estas sectas milenaristas contan como lles parece, así que o cumprimento do tempo preciso para a súa chegada pode ser en calquera momento. E que, unha vez lido o título (As “lembranzas perdidas” no lago Antelväri, salientado noso) Xosé Duncan pon o dedo na compoñente humanista da trama ficcional contada. Iso é importante, que a trama se conte desde o humanismo, que subliñe a compeñente humanista da sociedade actual, porque este tipo tramas distópicas deben sempre contrastarse coa realidade de cando é lida a obra.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

 

 

 

 

 

subliñados de LAPIS NA NOITE (Ramón Nicolás, Xerais)

 

A chegada a Ezeiza non me impresionou tanto coma a experiencia que supuxera desembarcar no aeroporto venezolano de Maiquetía había dous anos (22).

……………………………….

Eu seguía desasosegada e sentía a boca seca (32).

………………………………

Adoptara unha actitude mediante a que acreditaba que, se non recordaba algo, é que non existíu (37).

………………………………

As raíces non son fáciles de arrincar, nunca (38).

…………………………………

Por que aquel silencio ferreño sobre Ramiro? Que leva un rapaz a romper coa súa vida e fuxir sen deixar rastro? (50).

………………………………

Na carta que xa debiches ler quixen desvelar algúns dos motivos que encontrei para escribir estas crónicas ou memorias (57).

……………………………….

(…) que viñan por min e que sería cousa de días (58).

……………………………………

Un espazo onde a frontera das idades se diluía, onde non era unha quimera sentirse adultos, máis ben unha realidade tanxible, sobre todo cando o que se quería era cambiar o mundo (61).

……………………………………

Escoitáranse uns a otros, olláranse e sentíranse preto eunidos por ese fío invisible que tece ilusións compartidas (63).

………………………………..

Moitos mesmo sen adscrición partidaria ningunha, pero unidos nunha fe colectiva e solidaria da que non abdicarían nunca (64).

…………………………………..

Estaba feliz porque eses ingresos me permitían sobrevivir, que daquela era, sen dúbida, o máis importante (68).

……………………………………

Non arriscar en van o futuro das persoas que me rodeaban. Esa era a idea que perseguía (77).

……………………………………

A persecución do estudantado <desafecto e comunista> foi un dos obxectivos máis cobizados e prioritario, tamén relativamente fácil de dominar (97, salientado orixinal).

…………………………………..

Vénme á cabeza agora a declaración de Bruera, ministro de Educación Nacional, que se encargaba de insistir, coma unha ladaíña, na necesidade de < restaurar a orden a educación >, isto é: contra o caos, disciplina (98).

…………………………………..

( … )a comprensión do <fenómeno subversivo que vive a Arxentina destes días, especialmente no ámbito educativo> ( 100, salientado orixinal).

……………………………………

(…) aludindo á enfermidade moral da educación e do país (101)

…………………………………

En pouco tempo foi asasinado e o seu corpo, ademais, foi exposto no patio central da ESMA ante os seus compañeiros secuestrados, como exemplo do que nunca se debería facer (112).

…………………………………

Facían un pouco de trampa, pero gañaban confianza para a vida (128).

……………………………………..

Pasara só un mes desde que Videla accedera ao poder e todo mudara radicalmente (132).

……………………………………..

Como imaxinas, esas dez persoas, máis ben os seus secuestros, pasaron á historia negra da Arxentina baixo o nome de Noite dos lapis (136, salientado orixinal).

………………………………….

É posible curar as feridas coa palabra? Tampouco o sei (137).

…………………………………

A barbarie xonocida desembarcou en todos os ámbitos (143)

……………………………………

Unha verdadeira caza de bruxas que xeraría despedimentos e inhabilitacións (146)

…………………………………

Eran tempos en que ter un libro era perigoso, moi perigoso (146-147)

…………………………………..

Ese era o deseño do país en que querían que vivísemos, coa cabeza Baixa, os ollos pechados, as orellas tapadas (147).

……………………………………

Unha nube negra veu e quedou para sempre pairando riba das nosas cabezas (150).

………………………………

Non facían falta palabras naquel momento, tampouco se podían pronunciar (153).

…………………………………

O silencio chantóuseme na alma aquela noite (153).

………………………………

Aquela noite foi para nós interminable, interminablemente longa (157)

……………………………….

Batiamos contra un muro de indiferenza, de desprezo e silencio unha e outra vez ( 158).

…………………………………..

Se cadra xa non a fe no amor, porque o noso á forza se transformara noutra cousa; se cadra resistencia, ou resiliencia (159).

………………………………..

(…) pois non se trata de reconciliar: o verbo é reparar (183).

crítica de LAPIS NA NOITE (Ramón Nicolás, Xerais)

A NOITE DOS LAPIS

Título: Lapis  na noite

Autor: Ramón Nicolás

Editorial: Xerais

O ser humano é exemplar en moitos sentidos, tamén nos negativos, pois ningún outro animal mata sitematicamente outros da súa especie. Ramón Nicolás lémbranolo na súa nova novela. Unha novela de esgazaduras e soños. Unha novela de resistencia, resiliencia, amor e heroísmo. Unha novela que percorre cicatrices que aínda non estiñaron, que se manteñen no tempo como exemplo do que os humanos podemos chegar a facer simplemente por dominar, por afán de poder.

Lapis na noite toma como punto de partida dous feitos traumáticos: o exilio na ditadura de Franco e A noite dos lapis durante a ditadura cívico-militar arxentina (1976-1983). Nada imos dicir, ou case nada, do exilio nos tempos da ditadura franquista, ben coñecido é. Só que Ramiro, da noite para a mañá, se ten que exiliar na Arxentina, rompendo todos os vínculos coa súa familia galega e tendo que comezar de cero, cunha nova identidade, Roberto Rizzone López. Ramiro é unha figura enigamática na vida de Lucía, Lucía, unha muller que escribe un libro sobre unha autora que despois resulta ser a homenaxeada no Día das Letras Galegas. Con ese gallo é convidada a desenvolver unha serie de actividades na Arxentina no marco da Feira do Libro. Iso déixalle oportunidade para visitar a Tatiana, a muller do tío Ramiro. E esta dálle un cartafol cunhas “memorias” que Ramiro escribiu antes da súa morte. Este é o inicio da novela, que a partír de aí é a exposición dos escritos de Ramiro-Roberto, complementados con capítulos cun narrador en terceira persoa que axuda a completar o relato de Ramiro-Roberto, dotando a novela dunha grande axilidade narrativa.

O que conta Ramiro-Roberto é como ao exiliarse pasa dunha ditadura, a franquista, a outra máis breve mais terribelmente cruenta, a cívico-militar arxentina, que vai ser vivida de forma moi traumática pola súa filla Iria. Pois Iria formara parte do estudantado que esixira un boleto estudantil gratuíto para os estudantes, sendo unha adolescente aínda. A partir de aí sucédese A noite dos lapis, o escarmento que a ditadura quere deixar ben patente entre os estudantes. Na noite do 16 de setembro de 1976 e días posteriores ten lugar unha serie de secuestros a asasinatos de estudantes que participaran na loita polo boleto estudantil. É unha das primeiras medidas que toma a xunta cívico-militar arxentina, que pretendía limpar de disidentes a sociedade, chegando a prohibir mesmo libros para nenos polo mal exemplo que daban. Iria vai ser unha deses estudantes represaliados. O mesmo título da novela de Ramón Nicolás fai refrencia a este feito.

Eis unha novela que nos presenta unha mocidade combativa e esperanzada, que loita polos seus dereitos nun tempo gris e convulso. Todo un exemplo nos días que corren, nestes días nos que a memoria dos represaliados no franquismo non foi aínda reparada, nestes días nos que a merma nos dereitos civís parece inacabábel. Nestes días nos que o desexo dun mundo mellor parece unha utopía inacadábel, Lapis na noite é unha novela exemplar. Exemplar e tráxica, pois a historia de Iria é unha historia tráxica, mais tamén valente e exemplar, pois recupera un feito histórico que debe servir de exemplo para que brutalidades así non volvan suceder, para que se vexa que nada é posíbel se non se loita por el. Téñase a idade que se teña. Pois a loita por un mundo máis xusto non entende de idades senón de heroísmos, de constancia, de atrevemento, de soños, como foi o caso de Iria.

Lapis na noite presenta un ritmo expositivo envolvente. A lectura das memorias de Ramiro resulta tan vertixinosa e tráxica que envolve ao lector nesa atmosfera onde á esgazadura e ter que comezar unha vida desde cero lle sucede a terríbel  noite dos lapis. Onde a esgazadura do exilio e a creación dunha nova identidade lle sucede a loita adolescente. Non hai tempo para un respiro. Se o pai tivo que loitar no exilio por ser unha nova persoa, a filla vai loitar tamén, aínda adolescente, polos seus dereitos. Ao fascismo de Franco sucédeo o fascismo do escuro Proceso de Reorganización Nacional, como se autodenomimou a xunta cívico-militar que tiranizou Arxentina entre 1976 e 1983, instaurando un tempo de secuestros, desaparecidos e mortos. A novela de Ramón Nicolás é un espello de tempos pasados aínda recentes e necesidades actuais. Porque se Arxentina xulgou os responsábeis da ditadura e levou adiante feitos de reparación, nada se fixo por reparar a memoria das vítimas do franquismo, seguen os mortos nas cunetas mentres a descivilización, que diría Manuel Rivas, avanza imparábel.

Con este panorama, novelas como esta representan un grolo de auga fresca, unha esperanza en que os mozos e mozas que a lean tomen exemplo e conciencia de que a loita nunca cesa, de que un mundo mellor é posíbel se non se decae na loita. O fío tráxico que percorre a novela é innegábel, tanto para o pai, Ramiro, coma para a filla, Iria, mais nin un nin outra deixaron de loitar e, ao final, o que queda de nós é o testemuño do que fixemos. Eis logo que esta é unha novela testemuñal ademais de exemplar.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

IN MEMORIAM, XABIER

Hai días nos que é mellor non erguerse da cama. Pensa un coma se dese xeito fose quen de evitar un suceso terríbel que non por iso vai deixar se suceder. Tal me pasou hoxe a min. Nada máis abrir a fiestra do ordenador, a noticia asaltoume: quedámonos sen Xabier P. Docampo. Fóisenos. E a perda é moi grande porque non só se perde un gran escritor. A súa obra sempre quedará connosco, seguiremos léndoa no futuro, no futuro seguirá a iluminarnos. Porque esa é a súa característica máis fonda. Xabier escribía para iluminar o camiño dos seus lectores, xa infanto-xuvenís, xa adultos. Era un narrador de raza. Fose oralmente ou fose na escrita, as súas palabras prendían en nós os faros da intelixencia e da emoción, da paixón que sentía pola súa cultura, pola súa lingua, pola súa historia, pola súa patria. Seguirá connosco a súa obra. Porén perdemos ao amigo, ao mestre. E esa é unha perda irreparábel por moito que continúe connosco o seu exemplo, para sempre inmorredoiro. Aqueles que o tratamos así o sentimos. Era falar con el e que te inundase a forza de querer loitar, de loitar sempre, de nunca conformarse. Cargabas as baterías para un bo pedazo de tempo. É o que máis vou botar de menos. Como crítico tería que falar da súa obra, imprescindíbel na historia da literatura contemporánea. Mais o crítico séntese pouca cousa á sombra do Xabier amigo e mestre, faro.

Desde hoxe todo será distinto. Morreume a sensación de estar á expectativa por unha nova obra túa. Xa non poderei gozar da túa compaña. Terei que agarrarme aos momentos que compartimos. Gorecerme na luz que o faro das túas palabras prendían en min. Continuar, sempre continuar seguindo o teu exemplo.

A horta xa non terá quen a coide. Non sei se nos últimos anos continuaches a traballala. Mais a terra fértil da túa obra e do teu exemplo seguirán ser comunidade para os que amamos este país, esta lingua, esta literatura…Por sempre!

 

 

 

 

 

subliñados de INDEPENDENCIA (Alfonso Rodríguez, M Editora)

 

Estamos abocados ti e máis eu nun canibalismo recíproco (8).

…………………………….

diversión de sometemento (8)

……………………………..

Unha bolboreta é un desexo volátil (13).

…………………………….

Teño unha idea aproximada

do meu camiño (14).

…………………………….

Son mi ambiguo e contraditorio

son case nada, son case todo… (16)

……………………………..

Os froitos das sombras das árbores tamén son escuros (24).

……………………………..

Era estudante de malas artes (26).

……………………………..

Na marxe está o centro da distancia (28).

……………………………..

españa é moi difícil

como as matemáticas (30)

………………………………

(PERPENDICULARES)

Se ti és meu horizonte

eu son o teu abismo (34)

……………………………..

A REALIDADE é unha tumba de soños (38)

……………………………..

A sabana africana

tiña elefantiños bordados (42)

……………………………..

medios de comunicación case fascistas

e case medios de comunicación (44)

……………………………

Teño bastantes distopías nos dous ollos, ás veces preciso de lentes, mais

na fronte a utopía sempre me agarda movéndose impaciente para que a

siga e non me deteña (47).

……………………………

Ollando o reflexo do ceo no abismo…

a vida e a morte comparten superficie (51).

…………………………….

-Como se chama o panadeiro novo?

-Peter pan (54).

……………………………

-Ornean Sancho?

-Non meu señor, toman partido! (56).

……………………………

Río logo flúo (60).

……………………………

O pensamento xenérase na escuridade

Cando se precipita vé a luz (62).

……………………………

A maioría de pensamento que produzo é spam (69)

 

 

crítica de INDEPENDENCIA (Alfonso Rodríguez, M Editora)

O VALOR DA POESÍA

Título: Independencia

Autor: Alfonso Rodríguez

Editorial: M Editora

Vivimos unha sociedade que avanza irremisibelmente cara á descivilización, que diría Manuel Rivas. O certo é que o que deica agora entendiamos como valores sociais están sendo substituídos por contravalores que se sitúan nos seus antípodas. Así a solidariedade está a ser substiuída pola insolidariedade, non hai máis que ver o que pasou en Italia coa crise dos refuxiados. E aquí, en Hespaña, hai quen demanda unha memoria histórica “que non mire cara atrás”, logo entón deixaría de ser histórica. E neste clima social vive o poeta. Nunha sociedade que reivindica os dereitos históricos de Galiza como nación, mais de xeito insuficiente, nunca se chega a establecer como unha maioría social que domine en San Caetano, mentres estamos a ver o que sucede en territotios irmáns como Catalunya e Euskadi. Así as cousas a independencia mantense para nós coma unha utopía. Mais agora temos que entender “independencia” cun valor moito máis amplo.

Porque Alfonso Rodríguez non escribiu un poemario político ao uso. Si fala de política ás veces, coma no poema dialogado entre Suárez e Tejero. Mais na inmensa maioría dos casos a opción política paira sobre os textos coma unha posíbel opción, non pasa de aí e porque o título o indica. Ou si, porque “independencia” tamén o temos que entender como a non dependencia dese estado social alienante. E é precisamente  con este segundo significado co que nos temos que quedar. O autor preséntanos unha realidade que é “unha tumba de soños” (38). Se fora narrativa falariamos de algo parecido á realidade suxa, porque é unha realidade corrompida, próxima do caos mais que se presenta como unha “tómbola da luz e de color” (38). E non deixa de ser así para moita xente, inclusive a propia voz poética. Aínda que só sexa polo moito que lle inisten niso. E a sabendas de que a realidade é “final de contenda” (38) nesa loita que a voz poética mantén por non sentirse asoballada.

Neste estado de cousas non abonda nin a poesía. “Se vos puiderades refuxiar / nos poemas / migar cara os versos (…) / Mais o alento das metáforas non basta” (39) Porque a realidade pesa moito nunha realidade baseada nas estatíticas, nas matemáticas, que empurran a xente “á ignorancia / e á morte capital! (39). Con todo é un refuxio necesario e útil para a voz poética, así o demostra co propio poemario. Un poemario complexo, que tanto dá cabida a poemas dun só verso como a outros longos, onde lembra cando de mozo era positivista, mais ese positivismo foille arrincado pola realidade até sentirse “no abismo de nunca xamais” (36) e xa case non lembra cando era así. Con todo, a poesía para a voz poética non deixa de ser revelación, por entre os xogos de palabras e conceptos, a luz da poesía agroma, nunha manifestación insuficiente, iso si, mais necesaria nunha sociedade que ten de todo, mesmo fascismos de todas as colores, vellos e novos fascismos, “medios de comunición case fascistas / e case medios de comunicación” (44).

Refuxiándose no sentido do humor, a voz poética, “sapiens sumisus (M.M)” (62) aboia entre a a soidade e a solidariedade, nunha loita íntima contra a desesperación na que a utopía, a vella utopía, ten o valor dunha áncora en mar revolto. Aínda consciente de que “a maioría do pensamento que produzo é spam” (69), a poesía sérvelle para saber cal é o seu lugar neste mundo, aínda que sexa para decatarse de que o único que fai é criticar todo o que ve, todo o que sente, inclusive el mesmo. Quizá lle cumpra tamén certa independencia tamén para iso. Sen dúbida cómprelle como maneira de alonxarse e ter mellor perspectiva. Certa independencia de todo o que o rodea tamén porque non se sente identificado con nada, a non ser o sentido lúdico/lírico da poesía, esa maneira de repensar o mundo e soñar. Soñar con esa utopía liberadora, aínda consciente que “de aquí á treboada hai un lustro” (70) algo ten que facer mentres agarda e nada mellor que facer poesía, aínda que sexa unha poesía descrida de todo mais que lle permita ter claro cal é o obxectivo “ que non é outro que o lóstrego irredento / que de paso a ese instante de auténtica liberdade” (70)

ASDO: Xosé M. Eyré