DOUS LIBROS PARA LER DUNHA SENTADA

DOUS LIBROS PARA LER DUNHA SENTADA

Títulos: Iridium & A soidade do asasino

Autores: Francisco Castro & Carlos G. Reigosa

Editoriais: Galaxia & Xerais

Hai veces que un ten corpo para grandes histrorias, enténdase grandes historias como aquelas que son complexas e requiren unha boa cantidade de tempo para a súa lectura, simplemente porque se familiarizou tanto coas personaxes e trama contados que non lle apetece que remate o discurso. E hai outras veces que un o que quere son historias breves e intensas, personaxes e tramas que te atrapan e non queres deixar a lectura deica que remate o discurso. Son historias máis breves, con  menos personaxes, moi intensas e non teñen porque resultar menos complexas en canto á temática tratada. De dúas destas historias é das que imos falar hoxe, ben distintas, de dous autores ben diferentes, pertencentes a dous xéneros diferentes e éditas por dúas casas distintas.

Enténdase que non dicimos que se lean as dúas nunha única sentada. Senón que nos referimos a que cada unha delas a lemos nunha única sesión, aínda que para nada indicamos que non se poidan ler as dúas nunha única sesión, todo depende de para que teña vontade o lector.

A primeira delas, Iridium, de Francisco Castro, conta unha desas historias que se revelan imprescindíbeis para calquera literatura. Ata que Manuel Esteban deu á luz A ira dos mansos ninguén na literatura galega se ocupara daqueles seres que conviven con nós mais que padecen algunha característica que os fai diferentes. Manuel Esteban fixouse na Síndrome de Down, e agora Francisco Castro naquelas persoas con Dano Cerebral Adquirido. É dicir, xente que naceu coma todos nós, mais que nun determinado momento, pola causa que sexa, pasou a sufrir un dano cerebral que lle impide desenvolver todas as súas funcións vitais coma todos nós. Ese é o caso de Iris, moza á que un accidente deixou con Dano Cerebral Adquirido (DCA), e ten dificultades para desenvolverse na vida coma aqueles que non o padecemos. Por se fora pouco especial xa por iso, Iris ten outra carcaterística que a individualiza fortemente entre todos os demais: ten un ollo verde e outro azul, dúas cores distintas nos ollos. De aí o título, Iridium. Mais aquí o que importa é que padece DCA, do que está a tratarse para recuperar o meirande número de funcións corporais, coma antes non vai quedar, mais si pode mellorar. Padecer DCA non lle impide ser unha instagramer de éxito, mais si hai unha cousa que lle dá unha coraxe tremenda: que non a traten coma os demais por padecer DCA, que a estean a compadecer decote e se esquezan de que segue sendo unha persoa coma outra calquera. Por iso Iridium  é unha historia contra a discriminación, aínda que sexa positiva, con boa intención que se di. Por iso é unha novela (curta) imprescindíbel. Porque nos ensina como senten as persoas que o resto do mundo considera “especiais” polo motivo que sexa, neste caso DCA. Porque nos ensina que seguen sendo persoas e coma tales persoas deben ser tratadas, porque senten e padecen e choran e rin e necesitan ser queridos coma todos os demais mortais. Por iso tamén é unha historia de amor. E desas que non apetece deixar de pasar páxinas, que les dunha sentada e cando rematas sentes mágoa porque non sexa máis longa, entrou tanto en ti que non queres desfacerte dela.

A segunda é A soidade do asasino, de Carlos G. Reigosa. Unha pequena peza teatral repleta de intensidade dramática. A que se desencadea cando un asasino prefesional decide que aínda non vai matar o seu obxectivo. Non hai présa. E establece con el un diálogo coa finalidade de matar o tempo e tentar descubrir entre os dous por que non lle pegou un tiro sen máis, como adoita a facer sempre, e se decidiu a concederlle este tempo extra en que os dous dialogan. Na dialéctica establecida é o asasino quen leva a voz cantante, Víctor, e o obxectivo, Claudio, limítase a responderlle sen lle levar a contraria. Mais esta dialéctica é dinámica, e irá mutando a medida que os dous vaian falando e poñendo de manifesto unha historia oculta que resulta sorpresiva e rematará por ser decisiva. Carlos G. Reigosa dosifica esa dialéctica, enrédaa e dálle a volta, cunha habilidade realmente notábel, establecendo un xogo de personalidades antagónicas que teñen tempo de poñer en valor o que en realidade significa vivir, o valor que ten vivir, mentres se van coñecendo máis entre eles, asasino e obxectivo, e dan tempo a que se vaia preparando o sorpesivo remate final. Unha peza de teatro curta cunhas personaxes tan ben definidas, e en principio contrapostas, que custa deixar de ler. E desde logo non o aconsellamos. A obra esixe ser lida nunha única sesión lectora, para non perder nada da intensidade dramática que contén, que é moita e a que nos prende na súa lectura.

Como vimos, hai obras que non necesitan un número elevado de páxinas para nos seducir cunha literatura intensa e de moitos quilates. Hoxe vimos de falar de sou bos exemplos.

ASDO.: Xosé M. Eyré

subliñados de LABIRINTO OU MEMORIA (Marta Dacosta, Caldeirón)

 

hai chagas ocultas

feridas que nunca cicatrizan

 

os versos son un eco (9)

………………………………………..

poema testamento

para herdar os mapas dos lugares vividos (10)

……………………………………..

como quen prende un facho

no interior da caverna (11)

…………………………………………

que cabalga na néboa

 

cegada pola luz (12)

………………………………………..

oculta persuasión da dor que nos dobrega

e non hai metáfora, nin ritmo

que poidan soportar o que esbozamos

escuramente entre sílabas e pausas (13)

……………………………………

até afogar a voz e mutilarnos (14)

…………………………………..

ESCRIBIR

esconxurar

a podremia que obstrúe o interior

das vísceras (15)

…………………………………….

para guiarme

neste

labirinto

ou memoria

………………………………………

porque a memoria é como ese pozo gris (20)

………………………………………

desancorada

volvo ao pozo da memoria (21)

………………………………………

e das poldras que non cabalgan (23)

………………………………………

a comprobar que existían lugares

construídos con paz e con afecto

onde podías permanecer (24)

…………………………………………..

o devezo do aroma

que nos travesa na súa brevidade (25)

……………………………………….

fráxil

á máis mínima

brisa (26)

………………………………………..

O CORPO é un mapa de feridas (29)

………………………………………..

CONVIVINDO co monstro (31)

………………………………………..

a que distancia estou

do seu abismo (32)

………………………………………..

estúpida memoria

que reduce o pasado a números

inútiles (34)

………………………………………..

unha soidade feita de ruído

da luz da primavera

de camiños

de tempo que non pasa

e que non chega (36)

…………………………………………

quen sodes vós para xulgarme?, que sabedes de min? (37)

……………………………………………..

indefensa, mais certa xa, e para sempre

de que a casa que erguiches é a túa vitoria (38)

………………………………………….

as uvas tentadoras das lembranzas (39)

…………………………………………

dunha man que se tenda

que comprenda

 

a susencia (42)

…………………………………………

fragmentos de memoria

sen fío a guiar no labirinto (43)

……………………………………………..

titánico como  o esforzó de erguer un corpo que se nega

a enfrontar o paso do reloxo (45)

………………………………………….

non te entenden

 

non queren entenderte (49)

………………………………………….

e un camiño inexplorado ábrese  (51)

………………………………………………

barro co que nos constrímos (52)

………………………………………………

e medraches pensando que eras a a etapa final

o éxito agradado despois do caos (53)

…………………………………………..

ao fin

unha malformación máis

que soubo adaptarse

 

que colonizou o espazo

que loita contra o tempo (54)

…………………………………………….

NADA SABES das cicatrices que oculta (57)

……………………………………………

e as palabras adquiren a densidade exacta

para pesar como áncoras no fondo da memoria (59)

……………………………………………….

NON SEI se é posíbel sobrevir a este cansazo (63)

…………………………………………..

O POEMA é a memoria da nena

enfiando unha agulla, a retorcer a lingua (65)

…………………………………………..

un pozo de silencio, os chanzos contra o avismo

altos muros que tardan en seren derrubados (67)

……………………………………………….

como salvoconduto vexetal

que detén a memoria

nesta sinfonía verde e hímida

que un día ha de salvarnos (68)

………………………………………………

e unha voz inaudíbel

que non quere renderse (70)

……………………………………..

busco cicatrices

achégome canto podo

para inspeccionalas (71)

……………………………………..

estraña

nun corpo que non imaxinei e ao que teño que adaptarme

porque el é

o meu tirano (72)

……………………………………..

coáronse os fantasmas polas ventás da casa

e aniñaron no estómago, unha manda

de buzacos famentos que pretenden

devorarme (74)

……………………………………..

(…)habitante dos soños

pobo que sabe o nome de todos os

exilios (76)

……………………………………….

para saciar a sede de

xustiza (78)

……………………………………….

e sempre

o mesmo pobo dominado (82)

…………………………………………

aprendemos a lingua do colonizador

como se fose a nosa lingua propia

crítica de LABIRINTO OU MEMORIA (Marta Dacosta, Caldeirón)

SOBRE LABIRINTO OU MEMORIA

Título: Labirinto ou memoria

Autora. Marta Dacosta

Editorial: Caldeirón

Non é posíbel ser poeta a tempo parcial, só cando che chegan momentos de inspiración. Nin sequera é posíbel ser escritor/escritora a tempo parcial, só cando che entra a necesidade de comunicar, de fabular. O certo é que ser poeta ou escritor é un xeito de vida. Quedémonos coa poesía, que é o que hoxe nos importa. Ser poeta significa un constante exercicio de introspección preguntándote quen es, que es, e todo iso reflectido no mundo de fóra. Ou, dito doutro xeito, ser poeta significa que o mundo de fóra vai estar en constante diálogo cos teus adentros á hora de inquirir sobre a túa propia esencia ou sobre a esencia do externo. Entendendo como externo todo aquilo que non pertence ao momento da creación. Isto demóstrao con suma habelencia Marta Dacosta en Labirinto ou memoria, o poemario do que nos ocupamos  hoxe. Mesmo a memoria, con ser algo tan interior, con ser algo tan noso que sen ela non somos nada, pode comportarse como algo externo, cando xa non nos recoñecemos no que fomos, cando o que fomos semella algo tan distante ou estrañizante que se comverte nun labirinto que percorremos na procura de nós mesmos, nun abismo.

Se hai poucas semanas nos preguntabamos sobre a orixe da poesía, esa mesma pregunta respóndea Marta Dacosta no pólogo poético do seu poemario. hai chagas ocultas / feridas que nunca cicatrizan / os versos son un eco (9) E as palabras deixan un rastro de sangue nos poemas. De aí se parte, mais para este prólogo non abonda un único poema e no seguinte ve o propio poema como testamento de feridas, fame e e soidade, porque non se pode renunciar á historia, a historia sempre está aí para estigmatizarnos. pois isto somos: fillas / de décadas de espanto, versadas no temor / dispostas a renunciar e desistir, a ser  / modelo de obediencia (11). E reivindica a seguir o papel reflexivo que a poeta ten que exercer para que a emoción desbocada do achado poético non se convirta nunha atraente luz cegadora. Para recoñecer despois que non hai metáfora nin ritmo que poida poñerlle nome á dor entre sílabas e pausas. Recoñéceo. A dor como orixe tamén. E a escrita como esconxuro da podremia que obstrúe o interior (15). nos restos fedorentos de lugares / imposíbeis / que ocultamos, insistentes / porque nos producen / náuseas / nace o poema (15) de xeito que Labirinto ou memoria constitúe unha viaxe interior na procura da lembranza, na procura do que non se quere esquecer.

Mais enténdase ben, esa adversativa  excluínte do título ben pode entenderse como todo o contrario, como unha copulativa inclusiva. De xeito que o pozo da memoria (varias veces acode a esta definición) se converte nun labirinto que non lle queda máis remedio que percorrer porque tamén nel se achan momentos como boias / aos que suxeitar a vida (22). Momentos como por exemplo a infancia á que a retrotrae o aroma do café. Mais a lembranza dos bos momentos non evita que se sinta fraxil no medio da arroiada que é o vivir, un caos de ideas que non é quen de parar. E tanto como O CORPO é un mapa de feridas (29, maiúsculas no orixinal), un monstro co que se convive, o poema é como unha flor que nace no páramo, o poema, esa coidada sucesión de palabras e pausas, de emocións e reflexións. Marta Dacosta esmérase en que os poemas, aínda nacidos da dor, sexan remansos de beleza, cativadoras mensaxes que lle sirvan ao lector de catalizador do seu propio existir. É dicir, un exercicio de introspección poética que nos guíe no noso particular pozo gris da memoria.

Non é doado ser poeta, non todo é elixir verbal de amor e derivados, non é doado enfrontar continuamente, ou case, o espello da memoria, ese espello que te interroga, estúpida memoria / que reduce o pasado a números / inútiles  (34), a xogar con imaxes que foron e xa non son ou que producen unha inmensa soidade feita de ruído / da luz da primavera / de camiños / de tempo que non pasa / e que on chega (36). Exposta sempre ao xuízo alleo, quen sodes vós para xulgarme?que sabedes de min? (37), porque sempre o estamos, aínda que non nos coñezan. A poeta, nestas circunstancias mantén a esperanza, fiada en que co pasar do tempo foi erguendo unha casa que é a súa vitoria fronte ao paso do tempo. E nesa loita por ollarse no espello non dubida en verse como se estivera fóra de si, interpelánsose a si mesma. Vólvese ver nena sentada na cociña, mais non por iso deixa de sentir ausencias e áchase obrigada a navegar pola memoria recompoñendo fragmentos de pasado sen fío que a guiar no labirinto (43). Non é doado enfrontarse ao silencio do labirinto, coma un ritual titánico como o esforzo de erguer un corpo que se nega / a enfrontar o paso do reloxo (45). Significa non pasar pola vida como simple espectador. Ser conscinte da devastación inteiror e exterior. E MENTRES ROMPES os cotenos batendo contra todas as portas (49) comprobar que non te entenden / non queren entenderte (49).

No compromiso que significa vivir, a voz poética recorre a celebracións das que se  sente partícipe, como o 1 de maio. É a celebración da loita, ser muller sempre é unha loita (ademais), e recoñece as dificultades desa loita na que para a poeta as palabras teñen un valor especial, un valor especial nese barco co que nos construímos (52) na loita contra o tempo, contra o que vén do pasado e ás veces abre camiños inexplorados, que segue escoitando o gurgullar do seu sangue, na procura de darlle forma e palabras a iso que está pensando mentres continúa a cumprir anos e segue a recoñecer na distancia a nena das coletas, consciente das cicatrices que oculta mais non pode esquecer, alí onde as palabras adquiren a densidade exacta / para pesar como áncoras no fondo da memoria (59).

Non, non é doado ser poeta, NON SEI se é posíbel sobrevivir a este cansazo (63, maiúsculas no orixinal), e os fantasmas asáltana, víboras insaciábeis / que nas noites ocupan o espazo dos soños (64). Ser poeta non é privilexio duns cantos iluminados/dunhas cantas iluminadas. Ser poeta é perigoso porque significa ser sensíbel a cousas que o resto da xente non apreza ou ignora. Neste mergullar na memoria ou no labirinto, Marta Dacosta, para recoller forzas, acode á nenez, mais nin iso salva, nin a lembranza do avó, nin a casa da infancia, porque finalmente todo devén un pozo se silencio, os chanzos contra o abismo / altos muros que tardan en seren derrubados (67). Algo mellor séntese ao contacto coa herba, nesta sinfonía verde e húmida / que un día ha de salvarnos (68), mais a sensación de abismo non desaparece. Aínda así non se rende e procura nas cicatrices, as feridas, cómpre ser valente aínda estando cansa. Cómpre ser moi valente para ser poeta e enfrontar o labirinto da memoria, ir tirando da man das cousas positivas porque é imposíbel esquecer as cicatrices, esas están aí, marcándote para sempre e ti necesitas esperanza, que din que nunca se perde pero a verdade é que cómpre invocala todos os días. Sobre todo cando te sentes do pobo que sabe o nome de todos os / exilios (76), cando sentes sede de xustiza, a que precisa o pobo dominado, ese que aprende a lingua do colonizador coma se fora a súa propia.

Marta Dacosta entréganos un poemario de esmerado tratamento formal exquisita pertinecia e puntualidade das estratexias técnicas e fonda reflexión en canto aos diversos aspectos do tema que trata, tanto en poemas breves, que os hai, coma nos máis longos.

ASDO.: Xosé M. Eyré

bocadiños de EVANXEOS APÓCRIFOS (Rafa Lobelle, Do peirao)

 

Dese mesmo asunto, do que precisamente agora todos din saber anacos e moreas, eu non lles sei nada a pé fixo (13).

……………………………………

O caso é falar de algo para ter a cabeza enredada cando a crueza do clima non permite falar ás mans nos eidos. En algo hai que pasar o tempo,non é?(16).

……………………………………

A envexa, si, ese é o problema deste mundo, diso sabémoslles moito por aquí, saben? (18).

……………………………………

(…) aquí a xente sábelles máis polo que garda que polo que solta(19).

……………………………………….

Hoxe xa ninguén vai á misa por rezar, senón polo conto e por falar mal do veciño(19).

……………………………………

A condenada ánima enloitada vainos levando todos metidos debaixo do seu refaixo (20).

…………………………………….

Miren. Aquí non lles somos tan revirados como nos fan. Traballar, traballar e traballar. Iso é o mellor que sabemos facer (26).

……………………………………..

Téñolles a conciencia tranquila e un bo lombo que as atura todas (31).

…………………………………………

Traballar arreo todos os días e esbardallar con mala fe, diso é do único que saben dabondo (34).

………………………………………….

Só que entre esta xente se vale máis polo que se cala que polo que se di (36).

………………………………………

Ese non quere rozamento cos vecinos. Élles un deses teso coma un carabullo (41).

…………………………………………..

Se incluso o vento anda atrapallado. Igual cá xente, xa non hai palabra (43).

……………………………………….

Pero claro, sempre hai un parvo que traballe para un listo (45).

……………………………………………

A Luísa non merece ese destino, tocoulle o home que lle tocou pero a vida foi moi inxusta con ela (50).

…………………………………….

A peor vergoña do emigrado é volver máis arruinado do que foi (67).

…………………………………

<Hai que gardar das risas para as choras> (68, salientado orixinal).

………………………………….

(…) para criar ben os fillos, estes débense comezar a educar polo menos trinta anos antes de nacer (75).

…………………………………..

Eu leva xa ben vivido ás miñas costas e téñolles cada día menos certezas (76)

……………………………………

A paciencia é a mellor arma do porvir (80).

……………………………………

<Eu só quero que me deixes tranquila, Ramiro. É tan difícl iso> (96, salientado orixinal).

……………………………………

<Déixao, por favor. Nunca entendiches nada> (96, salientado orixinal).

……………………………………

Durmir era o único consolo que dun tempo a esta parte parecía servirlle (99).

……………………………………

Tendemos a facer de cada persoa a imaxe que realmente nos convén a nós (104).

……………………………………

Ten unha pena tan fonda e verdadeiramente enraizada no corazón coma un silveiro que a consome e que non dá arredado de si (108).

…………………………………..

Que é a verdade? (118)

……………………………………

Cada un ten a súa. O seu Evanxeo particular (118).

……………………………………….

Hai xente e xente, pero eu e a Luísa sómoslle dunha mesma raza, temos esa costela de debilidade…(122).

……………………………………

Ao igual que en todas estas aldeas dos arredores a vida vai esmorecendo aos poucos, vaise apagando lentamente a candea co sopro frío do tempo (126).

…………………………………….

Xa pararán, o que teña apuro que vaia andando (138).

……………………………………..

O que pasa é que unha mosca soa non fai verán e así nos vai (141).

………………………………………

Levantoume os nervios do corpo e logo xa foi todo en cadea (150).

………………………………………

Non lle teño máis que pedir á vida, nin tampoco lle gardo débeda ao demo (171).

 

crítica deEVANXEOS APÓCRIFOS (Rafa Lobelle, Do Peirao)

A TRAXEDIA DO RURAL

Título: Evanxeos apócrifos

Autor: Rafa Lobelle

Editorial: Do Peirao

Esta, aínda que o título a reseñar sexa unha traxedia, é ocasión para comezar celebrando. Celebrando a chegada dunha nova editorial, Do Peirao, hai a penas un ano, unha nova ediorial que arrima o ombro e aposta pola creación en galego. Beizón e que os seus esforzos se vexan recompensados. E a chegada dun novo autor ao eido da narrativa, Rafa Lobelle, que procede da poesía e gañou o primeiro premio convocado pola editorial coa obra que esta semana nos ocupará na Ferradura en Tránsito II.

Enténdese ben que Rafa Lobelle queixera titular a súa novela como evanxeo. Enténdese pola vontade de reflectir a verdade dun rural deixado da man de deus, en pleno esquezo da adminsitración e cada día máis deshabitado. Unha verdade dura. Tan dura como a soidade en que van quedando os resistentes que se negan a abandonar o que toda a vida foi o seu hábitat natural. Tan dura coma a soidade que viven Serafín, Castor e Ramiro. Sobre todo Serafín e Castor. Que viven na parroquia de Esmelle (non ten nada que ver co Esmelle da chorada Begoña Caamaño) e son dúas das personaxes que nos contan estes Evanxeos apócrifos. A través do seu relato, porque son dous dos narradores, conseguen transmitirnos moi ben a sensación de soidade. O terceiro é Ramiro, que tamén, tamén a través del nos chega a sensación de soidade, mais el é un visitante ocasional de Esmelle, vive na capital e con parella. Así é os Evanxeos apócrifos están narrados desde as palabras de Serafín, Castor e Ramiro, que, nesa orde, se van alternando no relato. Teñen nome os narradores, e quizá por iso soe estraño chamarlles evanxeos “apócrifos”, mais os evaxeos apócrifos son xustamente aqueles aos que a Igrexa non fai caso, os marxinados pola ortodoxia, e así son tamén estes evanxeos de Serafín, Castor e Ramiro, marxinados pola actualidade que dita a capital, a cidade. A fin de contas, outra maneira de denunciar o estado de abandono que sofre o rural galego, o pouco caso que se lle fai aínda que a cidade non viviría sen o campo, o leite non nace en tetrabrick.

Lembrando a estratexia narrativa de A esmorga (Blando Amor, 1959), os tres narradores responden preguntas que non aparecen no discurso. E dese xeito vanse construíndo como personaxes á vez que van contando unha historia, con tintes de traxedia, que é o albo das preguntas que lles fan, impoñéndose co paso das follas a outras alternativas. Porque esa historia, a historia de Luísa e mais Xaquín vaise descubrindo pouco a pouco como a cerna narrativa da novela. De xeito que o interese do lector polo que lle contan vai medrando pouco a pouco mentres esta se vai facendo patente. Eis unha estratexia narrativa moi acertada, na que os tres narradores tamén teñen incidencia como personaxes decisivas no desenvolvemento e desenlace do discurso. Os tres, Serafín, que leva os eidos da Luísa, o calado e solitario Castor, e mais Ramiro, o indiano irmán de Luísa, con caracteres ben definidos que, porén, ás veces usan un vocabulario pouco acorde ao que, coliximos, foi unha educación bastante deficiente como para usar termos que non parecen do seu rexistro: incumbencia, por exemplo, ou esa familiaridade de Serafín co mundo poético. Pecados de narrador novel que son o único que se lle pode apoñer á novela, unha novela que, como vimos, está acertadamente estruturada e na que a configuración das personaxes resulta crucial. E onde, pola contra, se fai un uso moi atinado e variado da fraseoloxía que, sobre todo, Serafín e Castor empregan.

Sobre todo a de personaxes como Xaquín, que non fala nunca, ou Luísa, que o fai un par de veces só, e son personaxes construídas desde a relación que os tres narradores teñen con elas. Pois é esta unha caracterización indirecta moito máis complexa, á que compre estarmos atentos mentres o discurso se vai construíndo. Un discurso no que salienta o fatuum tráxico que finalmente se confirma e mais a soidade a que están expostas as personaxes, como tamén adiantamos. Un discurso que non está inserido en ningunha coordenada temporal, agás que é inverno, un inverno cru, mais que adiviñamos actual, porque os que coñecemos o rural, sobre todo o rural interior, estamos ben afeitos á soidade que se denuncia desde o discurso. O malo non é só que as personaxes denucnien esa soidade, que xa bastante traxedia é, o peor é que esa traxedia chuegue a instalarse nas relacións que manteñen entre si e, pairaba sobre eles, que se vai manifestando cada vez con máis clareza mentres lemos, e da que non se dan desfeito. No que foron aldeas con casas nas que habitaban un bo número de persoas, queda xa pouca xente e en poucas casas, para que, por riba estea condicionada por unhas relacións difíciles que non dan escapado da traxedia.

ASDO: Xosé M. Eyré

subliñados de O MEU NOME É NINGUÉN (Manuel Esteban, Xerais)

 

No principio foi a sombra. Ata que Deus dixo: fágase o sufrimento! E todo comezou (11).

………………………………………………..

E grazas a ela descubrira tamén que nos salóns nobres da miña alma habitaban unha multitude de prexuízos, como parasitos indesexables que un tolera sen decatarse, a forza de convivir con eles (18).

…………………………………………………

Como se non soubese que o fracaso, como o éxito, son a metade dun camiño que non leva a ningures (19).

…………………………………………………

Vigo é unha cidade moi pequena e moi rapeña (21).

…………………………………………………

Cando levas tanto tempo baixando aos sotos escuros da alma humana pensas que xa nada te afecta (35).

…………………………………………………

Os atallos adoitan ser petiscos de tentación que conducen ao inferno dun caso sen resolver (45).

……………………………………………………….

Todo o mundo busca ter ao redor xente que lle diga o que queren oír. Pero o que queremos oír case nunca é o que precisamos escoitar (50).

……………………………………………………

É moi difícil condensar en dúas horas a sordidez e a tenrura da alma humana. A súa profunda estupidez (54).

……………………………………………………..

As preguntas son o primeiro, sempre. Sen preguntas non hai respostas, son o temón de toda investigación (63).

…………………………………………………………..

E nese punto era onde atopabamos entendemento mutuo: na escasa fe na humanidade que compartiamos (86).

……………………………………………………..

Un non pode evitar ver aquilo para o que está adestrado. Vemos o que coñecemos (96).

…………………………………………………………..

Téñolle moita fe á niña intuición. Sempre acerta, mesmo cando se equivoca (97).

………………………………………………………

Non puiden evitar que chegase o xoves (110).

………………………………………………………..

Unha historia preciosa. De fracaso e soidade (124).

…………………………………………………………

Sabe de que está feita a soidade? De palabras. Palabras que teñen sangue nas unllas de tanto rañar e porfiar por saír (138).

………………………………………………………………

Alguén máis sabio ca min xa advertira que a vida só pode ser comprendida cara a atrás, pero unicamente pode ser vivida cara a adiante (139).

………………………………………………………….

Pequenos e insignificantes como moscas na parede. Dous habitantes máis do perdido país dos ninguén (158).

………………………………………………………….

O domingo pola mañá necesitei dous cafés negros grandes para poder saír da casa de Afonso. Levei de alí dous negróns e unha resaca atroz (191).

………………………………………………………….

Unha sucesión ininterrompida de de perdas ata que xa non nos queda máis que perder (209).

………………………………………………………….

-O autismo é multifuncional, e ten un gran compoñente xenético. Pero cremos que os abusos foron dalgún xeito desencadeantes ou agravantes do cadro final. O que ocorre é que non é posible demostralo nun xuízo – a pediatra mirou a Lorena-. Tiñas razón. É listo. Para ser un home (222).

…………………………………………………………

É preciso enfrontarse a algo na vida. Quen non ten que enfrontarse a nada é mellor que morra (237).

………………………………………………………………

O meu pai tiña razón en algo: son un fracasado (239).

……………………………………………………………….

Os perdedores sabemos mellor que ninguén o estéril que é triunfar (239).

………………………………………………………….

En realidade todos nacemos mortos pero o primeiro que facemos é mirar para outro lado (243).

…………………………………………………………..

Os antigos sumerios preguntábanse: canto é un deus máis ca outro? (252).

……………………………………………………………

Prometer é un crédito tan fácil de conseguir como difícil de devolver (273).

………………………………………………………………….

Contiven o alentó. Nese pero puxen as miñas esperanzas. Quedou pensando. Tiña gana de mallar na súa moleira e ferverlle un pouco as verzas. Non fixen nada. Calei. Agardei. E, por fin, continuou (276-277, salientado orixinal).

 

crítica de O MEU NOME É NINGUÉN (Manuel Esteban, Xerais)

NOVELA MOI ENTRETIDA

Título: O meu nome é Ninguén

Autor: Manuel Esteban

Editorial: Xerais

O bicho prendeu. Adoita acontecer. Manuel Esteban escribiu A ira dos mansos (Premio Xerais 2016) motivado porque o seu fillo ten Síndrome de Down, logrou poñer de actualidade a marxinación coa que teñen que vivir estes aos que lles caeu a pauliña de ter que padecer a trisomía 21. E agora repite con esta O meu nome é Ninguén, coa que vai lograr que o lean aqueles que se sentiron satisfeitos coa súa primeira novela e que o estimen moitos outros que non o coñecían e agora van comprobar como Manuel Esteban é un autor que acada algo que é o que todos perseguen: que non teñas gana de deixar de ler a novela. É dicir, estamos a falar dunha novela que parte dunha situación de saída moi interesante, abeirada á novela de misterio sendo un discurso policial, é despois é conducida con man mestra deica desembocar no remate. Nisto ten moito que ver o tratamento da súa personaxe central, Carlos Manso, un policía en horas baixas, o mesmo que na novela anterior, co que Manuel Esteban logra que empaticemos cada vez máis segundo imos pasando as follas. Porque Carlos Manso é un perdedor, un desencantado da vida que, tras vinte anos de oficio polas rúas de Vigo, vai emprender unha investigación que lle esixirá irse despenandose pola costa da vida até non ser ninguén, nin polícía, nin detective, un máis que anda pola rúa e que só ten en común cos demais a frustración vital. Porque o lector empatiza doadamente cos perdedores, levado dos seus bos desexos quere que os perdedores remedien a súa situación.. É máis doado empatizar con eles ca con aqueles que foron adornados cunha serie de virtudes ou características que os levan a triunfar. Porque reconforta máis cando quen triunfa é un deherdado da vida.

A situación de partida que terá que resolver Carlos Manso é a dun cuarto, pechado por dentro, onde aparecen o cadáver dunha moza morta e un home aforcado. Todo parece indicar que o home matou a moza e despois se suicidou. Semella tan doado de deducir que non convence a Carlos Manso, que está a piques de ser expulsado da Policía e sobrevive a base de café e ibuprofenos. Todo un convite á resolución do misterio, dun misterio ben intrincado. Que se vai ir desenvolvendo a medida que o protagonista descende na escala vital. Pouco a pouco vanse coñecendo máis pistas do que pasou nese cuarto, pouco a pouco Carlos Manso vai ficando máis só, no que é unha dosificación da información moi ben levada polo autor. Que, entremedias, vai trufando o discurso con pensamentos e teorías que teñen que ver co éxito e o fracaso na vida, reflexións desesperadas que ao lector lle chegan moi dentro porque se poden asimilar a leccións vitais de alguén dafiuzado da vida. Aprendemos sobre todo daquelas situacións traumáticas ás que nos leva o noso existir, e aquí hai unhas cantas. Nada novo baixo o sol, é certo, mais tamén é certo que iso non estorba o nivel de interese co que lemos a novela.

Non é Carlos Manso á única personaxe de A ira dos mansos que reaparece nesta O meu nome é Ninguén. Son varias. Entre elas afectados polo Síndrome de Down. Coma na vida mesma están entre nós. Mais entre todas esas personaxes que reaparecen hai unha especial, Lorena. Lorena, que é a persoa responsábel da asociación Alza-Down, establece unha relación moi especial con Carlos Manso. É unha relación moi coidada polo autor. Que existe afecto nela parece claro e de aí tendemos a pensar que pode ser algo máis. Porén hai que ter en conta o tipo de persoa que é Carlos Manso. A el non lle está permitido ningún triunfo. Nin sequera a resolución final do conflito a pode vivir como un triunfo, simplemente se chegou a un estado de cousas que ten que estoupar e estoupa na resolución final.

Polo medio e directamente relacionada co misterio de inicio, aparece unha rede de pederastia que sitúa a novela nas coordenadas da actualidade, resultando unha novela policial das que quedan para sempre, que entremedias e segundo o propio autor na nota final, homenaxea a “ Orwell, Sarte e Kierkegard e media ducia de perdedores máis” (287). Pois a análise social desta novela, que serve para trufar esas reflexións que nos leven a meditar seriamente sobre a vida, é unha compoñente máis que non se pode desprezar e que alonxa a Carlos Manso do típico policía-detective de volta de todo que non para de dar leccións de vida que non son máis que ocorrencias do momento. Á marxe diso, cualidades literarias á novela non lle faltan. Alén do ben que están configuradas as personaxes ( xa falamos de dúas delas, moi salientábeis, que son Carlos e Lorena) non se pode esquecer o ben que o autor manexa os tempos da narración, inseríndoos nunha estrutura na cal o protagonista cae cada vez máis fondo na escala social e moral mentres cada vez está máis cerca de resolver o misterio. Agoiramos que despois do éxito con esta segunda entrega virán máis títulos asinados por Manuel Esteban.

ASDO.: Xosé M. Eyré

subliñados de DO AMADO AMODO (Manuel Outeiriño, Galaxia)

 

e aínda volve por nós o degaro

de sermos arqueólogos impacientes (11)

………………………………………………………….

A ilusión de podermos baduar: tal é o luxo

dos inocentes cansos (17

…………………………………………………………..

Esculco ideas de canto:

o pulso de petar nunha porta pechada (19)

……………………………………………………………

a dor antiga que nos torna o corpo

e a fantasma que nos tornou a voz (25)

……………………………………………………………

O sotaque da fala e, de socato, a falta:

velaí o pecado orixinal dos gafos (27)

…………………………………………………………..

tender, téndese o tempo coma a roupa

limpa e un tanto esvaída (29)

……………………………………………………………….

a nosa terra: vagantío maino

das arelas. O rosmido do ritmo (35)

…………………………………………………………..

o viño vello dun bocoi barrado,

aínda por catar (37)

………………………………………………………………..

Agora,

á vista do que han se-las últimas revoltas,

vou na procura doutro estilo,

tamén doutro deserto (39)

……………………………………………………….

Debe ser, devecer, constatación

da irremediable perda do sentido (43)

……………………………………………………

procurando o sentido alén da frase (45)

……………………………………………………..

coller pulo pra procurar sentido:

procurarmos sentido e non asentamentos (47)

………………………………………………………

NO LUME son ardido: sei ollar

de fite ata ter bágoas e as fazulas ardendo

a facenda cativa do que resta (49)

……………………………………………………..

O noso humilde curso é o sentimento,

non teorema ningún,

da roza (51)

…………………………………………………….

para nos desmarcar da xenreira

e da obediencia cega

que prestan os canallas ó alleo (53)

………………………………………………………….

Confesa-la ignorancia

feliz no avance

das preguntas que levan ó impropio (55)

…………………………………………………….

de onde vén a teima de sermos servos? (57)

…………………………………………………….

a sociable nostalxia do futuro (61)

……………………………………………………..

e sabedes da estratexia de facer intersticios (65)

……………………………………………………..

O teu nome repíteno as campás: ninguén! (65)

……………………………………………………..

o esbroamento do mal, a ledicia do antigo (67)

………………………………………………………..

do labor de axeitar, no habitáculo herdado

a pesca pouca (69)

…………………………………………………………

Non podo responder ás angueiras impostas.

Procuro acordos para o estrañamento (71)

………………………………………………………….

dar curso ó vello alento (73)

………………………………………………………….

da necesaria asepsia de esquecermos (75)

…………………………………………………………..

Aceptámo-la vertixe,

aceptámo-la teimosa igualdade:

confutación da sombra (76)

………………………………………………………………..

A ermonáutica, velaí o gran deserto (78)

…………………………………………………………………

nos incontables viros das palabras

crítica de DO AMADO AMODO (Manuel Outeiriño, Galaxia)

COS OLLOS LIMPOS

Título: Do amado amodo

Autor: Manuel Outeiriño

Editorial: Galaxia

Non hai vez que eu me poña a ler un libro de poesía que non me pregunte de onde nace esta, onde está. Está nas cousas e é o/a poeta quen a descobre e nola transmite? Está na lingua? É unha manifestación libre, selecta e ornamentada do interior do/da autor/autora? Está nas fendas de todo isto? Porque cada vez a orixe da poesía é máis complexa, diversa. E a sabendas de que a poesía non ten porque radicar nun só dos lugares propostos ou noutro calquera, por exemplo velaí a opinión de que a poesía é un río no que todo está en contacto entre si, e unha deriva da outra como os novos tempos nacen dos vellos tempos. Por suposto non é esta ocasión en que non me repita esas preguntas, mais para a resposta habemos de agardar ao remate desta crónica libresca.

Do amado amodo ten aquel do engado apegado a todas as súas páxinas. Desde o mesmo título é patente esa intención de xogar coa lingua, mais ollo, é un xogo patente e potente pero moi discreto, repítese en cada poema, con outros sons, con outras palabras, en ocasións varias veces no poema. E queremos insitir en que é un xogo moi discreto, en ningún momento se quixo poetar un poemario onde a compoñente formal, de tan potenciada, oculte o fondo, o pensamento discursivo. De xeito que o equilibrio acadado entre plano formal e fondo estea concibido como forma de potenciar o pensamento discursivo. Como ten que ser na poesía con maiúsculas, na poesía de verdade. Iso, os sutís xogos verbais, son o primeiro engado que nos apega ás páxinas deste poemario. Son o primeiro engado porque xa está no título (título tamén do segundo poema) mais non é o único. Outro deles é, moi nomeadamente, o ritmo, que tamén está no título doutro poema (“O rosmido do ritmo”) mais que é unha constante en todo o libro. Escandímo-las sílabas coma os debulladores / de millo vello (35). Unha preocupación de orive que mima cada sílaba, cada silencio, o número exacto de palabras, cada verso. No labor métrico advertimos / o que camba e os cambios: (35). Para que o resultado sexa un poema onde nada sobra e nada falta, nada estorba a comprensión da mensaxe discursiva, que se ve potenciada desde o plano formal, por suposto. Para que o resultado sexa un poemario de poeta maduro, de poeta en plenitude.

Mais para ser un poeta en plenitude non abonda con saber equilibrar plano do contido e plano da expresión, tratando esta última con mimo e esmero. Tamén cómpre que no primeiro se note e aquí resulta doadamente perceptíbel. Do amado amodo é o poemario dun poeta experiente en moitas loitas e angueiras vitais, e que escribe desde o pouso que dá esa traxectoria de vida (Vimos pasar as cousas, 33), sen ánimo de pretender ser ningunha icona a seguir, coa humildade do sabio que quere compartir. Sempre preocupado polo común. A procura do ritmo: / un rumbo, a rumba: / o se meter en danza  / celebrando o común (27) É dicir, pola comunidade. Polo pobo. Pola historia. Pola cultura que nos une. Alén do individual (27). Pola lingua que a fai posíbel. O sotaque da fala e, de socato, a falta:(27). Querendo ser claro, en moitas ocasións usa os dous puntos ( : ) coa pretensión de se redifinir, de dar unha volta máis ao parafuso para que ninguén se leve a engano, de abarcar unha realidade que non deixa de ser confusa e que nos ten conducido ao fracaso. Esculco ideas de canto: / o pulso de petar nunha porta pechada (19).

                     En definitva, este libro de Manuel Outeiriño amalgama moi ben, con moito oficio de bon poeta, todo o que ten que ver cunha expresión coidadísima e un corpo reflexivo para ter en conta, para reler e repensar, para movernos por dentro, valente esculca nos adentros, nos adentros que tamén levan ao común. Que máis se pode pedir a un libro de poesía? E retomamos, na resposta, a pregunta que antes deixaramos por resolver. Que se faga, que estea escrito, como é o caso, cos ollos limpos, cos ollos limpos de apriorismos, modas ou calquera outra cousa que poida alterar a reflexión e/ou a súa notación escrita.

(Non esquecemos que o propio Manuel Outeiriño enceta o poemario cunha cita de Sigmund Freud, Moisés e a relixión monoteísta, na que se constata que “a capacidade creadora dun autor non sempre obedece á súa vontade” e que “ a obra remátase como se pode, e adoito defróntase co autor coma se fose independente e mesmo estraña”. O que vén querer dicir que a obra pode chegar a escribirse soa, que a obra demanda que se tomen determinadas decisións a fin de concretarse. Pode ser, é unha das respostas que apuntabamos, a obra: ese río no que todo está en contacto, no que as cousas se explican/escriben unhas a partir das outras. Pode ser. Mais o poeta sempre precisará os ollos limpos.)

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

 

 

 

 

 

 

subliñados de FÁLAME DO SILENCIO (Pablo L. Orosa, Xerais)

 

Achegámonos á punta máis setentrional do cantil. Dende alí pódese ver a fin do mundo. Non houbo lágrimas. Tampouco gabanzas. Só as túas cinzas bailando sobre o ar (13).

…………………………………………..

Os domingas saben a herba mollada. Ou a tabaco. Pola miña experiencia, as cousas importantes da vida sempre ocorren os domingos (17).

………………………………………….

Eran pouco máis das oito da mañá cando o ruído do Ford Fiesta rosmou ao apagarse. Un vapor entumecido esfumábase polo capó (41).

……………………………………………

É curioso como morren ante nós algunhas historias (53).

……………………………………………

Só o tremor do reloxo do comedor desfacía o tempo cada cuarto de hora(60).

…………………………………………….

Aquel home non tiña idade. Ou quizá tiña todas as idades (69).

……………………………………………..

-(…) O tempo, rapaz, non é máis que unha gaiola para atrapar os soños (70)

……………………………………………..

Sempre me deu por desconfiar das máquinas que o saben todo (88).

……………………………………………..

Non sabía como borrar os meus fracasos. Estaba perdido. E só. Na fin do mundo (91).

………………………………………………

O peor de envellecer é darse conta de que xa non somos o que soñamos ser (106).

………………………………………………

A rapaza volveu sorrir. Era un sorriso que invitaba a ser feliz. Un sorriso no que apetecía entrar, quitar a roupa e ficar por sempre. Un sorriso no que aprender a soñar (118).

…………………………………………………..

Carolina parecía quen de derreter o tempo. E iso facíaa invencible (129).

………………………………………………

-Porque a xente se afana en preguntarlle a un como está, cando nós non estamos. Nós somos. O estar é unha herdanza temporal, un intre que desaparece no mesmo momento de ser formulado. Non hai xeito de estar para sempre. Non hai para sempres na vida. Só unha persecución infinda entre o que foi e o que será. Por iso, deberiamos preguntarnos quen somos. Que é o que queda de nós cando non queda nada. Iso é o que realmente somos. O nada que nunca deixa de ser parte de nós (146).

……………………………………………….

Nas derrotas, o primeiro que esquecemos son as voces (158).

……………………………………………….

E as cousas malas só se poden derrotar seguindo de pé. E en silencio (190).

……………………………………………….

-Como o imos levar ao hospital? Que lle dicimos, que caeu mentres ía buscar un paquete de libros prohibidos? Hostia, Daniel, isto non é un xogo. Non queremos preguntas nin xente fisgando, entendes? -continuou Charly G. nun ton que aínda semellaba alto para o matón de Daspenas (204-205)

……………………………………………..

-O pasado non é unha lectura fácil. Abrir os ollos doe máis que mantelos pechados (214).

……………………………………………..

O Teo tiña esa bondade de deixar o outro imaxinar a fin fas palabras (234).

…………………………………………….

O Fendido tiña unha voz rouca, desgastada de tanto fumar e de tanto beber. De tanto odiar as madrugadas (263).

…………………………………………….

Apoiados sobre a balsustrada, coa mirada perdida nun horizonte que descoloría, cada un de nós falaba co silencio (277).

…………………………………………….

As noites que vin a Daniel en Londres os soños ulían a whisky (304).

……………………………………………

O silencio é o último que queda das cousas que queremos (312).