tres momentos de POR PUNTOS (Manuel Portas, Galaxia)

DO COMEZO, DESCRICIÓN DE PERSONAXES E DESCRICIÓN OBXECTUAL:

Adela cruza os brazos, apoia o brazo esquerdo no marco do portón e, un punto desconfiada e axexando, olla de esguelo para o rapaz que a pouca distancia agarda canda ela xunto á persiana baixada do local. Neste preciso momento, as súas olladas coinciden. É só un intre de franqueza mutua, apenas o tempo necesario para reparar nalgún detalle da aparencia do outro. Aínda así, élles abondo para se catalogaren. Despois, os dous, un a cada lado da malla metálica, dan en fitar para adiante, ignorándose, en silencio.

Se nos afastamos un pouco deles, se nos situamos, poñamos por caso, na outra banda da rúa, a estampa complétase co rótulo que se estende por riba das súas cabezas todo ao longo da fachada, con letras brancas e grandes, pintadas sobre un fondo azul. Nun dos bordos, na parte dereita do letreiro, aparecen o debuxo dun camión trazado en perspectiva e, no extremo oposto, a silueta dun automóbil negro, tan estilizados que poderían pasar pola caricatura infantil dun coche de xoguete (7).

……………………………………………………………………

DO MEDIO,  OS DIÁLOGOS:

-Así, como cho conto, nunca antes me meteran unha multa por beber, porque cando estou en ruta eu nunca bebo, e vai ser aquí, mesmo á porta da casa, uns viños de máis e póñenme o soprómetro.

-Boa cousa que che cadrou indo no coche, que se fose co camión a taxa é 0,0. Daquela si que sería moito peor -razoa Anselmo, un dos compañeiros do curso que estivo a escoitar estoicamente o relato de Santi nunha das mesas da cafetaría da autoescola, no segundo descanso-. Ademais, digo eu, non che quitarían todos os puntos por iso. Xa sería por algo máis, non?

-Certo. Xa me pillaran antes falando polo móbil. Por parvo. E outra vez foi polo tacógrafo, que ultimamente, para poder competir cos polacos e cos checos, ademais de baixar tarifas, non che queda outra que apurar os horarios. Paráranme sen cumprir co tempo de descanso. Foi vindo de Madrid, na saída de Benavente. O garda civil, un imbécil. Fodeume ben fodido. E aínda tiña máis que dicir. Pasoume por confiado, que xusto acababa de deixar atrás unha área de descanso. E iso que dubidara se parar, que non había tanto que fora o do móbil…Mais xa abonda de falar de min! E a ti porque che quitaron os puntos?

-O meu foi por ir fumando.

-Como que por fumar?

-Por fumar maría (104-105).

……………………………………………………………..

DO REMATE, AS PERSONAXES INTERACTUANDO NAS PAPLABRAS DO NARRADOR:

Despois de facelo vir case á forza á churrascada, Merche non lle está a facer ningún caso ao home. Ela leva toda a cea en animada conversa con Adolfo, o profesor, e coa muller que ten do outro lado, que non di nada e sorrí seguido, e que pola descrición que lle fixera na casa, debe tratarse da tal Marité. Xa os escoitou falar dunha chea de temas profesionais que a el lle importan ben pouco, dos horarios infernais daqueles cursos, da necesidade de que os de Tráfico fixen uns criterios para determinado tipo de sancións, que ás veces se cometen moitas inxustizas dependendo dos integrantes da patrulla ou do dispositivo de control. Trataron tamén da falta de progresos na investigación do roubo na autoescola e, como non podía ser doutro xeito, comentaron a visita do inspector Martínez, que a Merche lle provoca tanto chiste. Ela defíneo como un policía monopatético e á vez tranquitonto. As gargalladas dos tres compiten coas que veñen do outro extremo da mesa, onde o alcol comeza a causar evidentes estragos. Ademais do vello, que non para de beber viño con gasosa, outros hai que exhiben en alto o certificado do curso asegurando que tamén eles van conducir o coche esta noite. Merche desespérase. Cando lles deu o papel xa os avisou de que, antes de coller o coche, a maioría deles ten que pasar antes o exame de Tráfico. Daniel compadécese da súa muller por ter que  lidar con aquela tropa. Se cadra son mesmo peores que a súa rapazada da ESO (242-243, salientados orixinais)..

crítica de POR PUNTOS (Manuel Portas, Galaxia)

A ARTE DE SEDUCIR NARRANDO DE MANUEL PORTAS

Título: Por puntos

Autor: Manuel Portas

Editorial: Galaxia

Se un pretende esclarecer cales son os segredos da arte de seducir narrando, da arte de escribir e manter ao lector pegado ás páxinas do discurso, non é que vaia atopar tantas solucións como narradores e narradoras hai, mais case. Fronte a aqueles “gurús” que receitan facer dos malos malísimos e dos bos boísimos, é dicir, que na base da súa literatura estaría a constante esaxeración, a hipérbole como estratexia para que ao narrador lle fagan caso: asustar ao lector para seducilo, a fin de contas. Fronte a aqueles e aquelas que seducen ao lector a partir de temas truculentos, o malo sempre atrae máis ca o bo din a maioría de autores de novela negra. Ou fronte a aqueles que optan xusto polo contrario, por expoñer a sentimentalidade humana baseándose nas boas calidades da xente. Manuel Portas opta por unha vía diferente, que lle garante éxito desde que se deu a coñecer con Denso recendo a salgado, que se nota máis nuns títulos ca noutros -algo menos en Lourenço, xograr porque o xénero parece atalo en meirande medida- mais que non deixa de estar presente en toda a súa obra narrativa, Manuel Portas foxe precisamente dos esaxeros na escrita. Porque, sinxelamente, na vida, non hai nin malos malísimos nin bos boísimos. Hai xente normal, corrente, cos seus defectos e as súas virtudes, cos seus logros e os seus fracasos, coma todos. E, se a Manuel Portas o que lle interesa é reflectir a vida non pode caer neses esaxeros. E así vén sendo desde que comezou a narrar, desde que comezou a seducirnos coa súa narrativa, porque Manuel Portas é deses autores que, unha vez comezada a lectura, un ten verdadeiros problemas para deixala. Como os bos autores, como os autores escollidos, seduce narrando cunha efectividade asombrosa. E faino dunha maneira natural, que non sinxela, sen artificios, contando polo dereito e de xeito que o lector sinta a proximidade do narrador, do narrador e do mundo que narra. Porque o que, en definitiva nos conta Manuel Portas, é a vida. A vida, nada menos.

                     Tamén hai escritores/escritoras dos chamd@s tramátic@s, @s que narran tramas, ben procedentes da mesma realidade, doutros modelos literarios ou creándoas artificilamente, que atrapen ao lector, que prendan na súa curiosidade por saber como se vai resolver finalmente o desenlace da proposta inicial. Manuel Portas tampouco é destes. A fin de contas, que mellor trama que a propia vida?, que lle pode intersar máis ao lector que a propia vida que o rodea?

                     Si, Manuel Portas, o que che conta, lector é a vida. E non, nin lle cómpren esaxeros que chamen a atención nin crear tramas atraentes. Porque dá igual. Manuel Portas é deses autores que, conten o que che conten, dá igual, porque sabes, lector, que estás nas mans dun narrador competente que che vai facer atractivo o que sexa.

                     Nesta novela, Por puntos, gañadora do Blanco Amor 2018, preséntanos a un grupo de persoas que perderon todos os puntos do carné de conducir e se presentan ao curso para recuperalos. A novela é a historia dese curso. A novela é as personaxes que se presentan a ese curso, personaxes que por diversos motivos perderon os puntos ou mesmo os venderon. Porque é unha novela de personaxes á vez que unha novela de narrador, como vimos sinalando nesta crónica libresca, unha novela de gran narrador. Mais volvamos ás personaxes. A novela é unha galería de personaxes diversas que chegan ao curso coas súas soidades e que no curso van atopar unha maneira de saír desa ratoeira rutinaria e insatisfactoria en que se convertiu a súa vida. Quizá. Porque tampouco é unha novela de amor ou amores. É unha novela humana, repleta de humanismo, que as personaxes de Manuel Portas sempre son personaxes repletas de humanismo. Nesta novela hai un momento revelador, o capítulo IV, onde se presenta don Adolfo, o profesor do cursiño, e faino en primeira persoa, é a única vez que a novela se narra en primeira persoa, o resto é sempre en terceira persoa. Mais este don Adolfo, na súa presentación, é unha personaxe un tanto antipática, cousa que, no que queda de novela, se vai ir atenuando, aparecendo máis humano, menos distante, chegando incluso a confraternizar c@s alumn@s. Poñémolo como exemplo, porque o que está claro é que nestas liñas non imos poder falar de todas as personaxes e as caracteríticas que as definen. Marité, Merche, Rosa, Adela, Puri, Paco, Xosé Carlos, Tupé, Anselmo, Adolfo… son unha boa mostra representativa da sociedade actual, non total, non se aspira a iso, mais si parcial e válida. Unhas personaxes que, coma no resto da obra de Manuel Portas, son tratadas como seres humanos, coma viciños, coma amigos ou compañeiros cos que tromas café. Porque, máis que personaxes, unha instancia da novela, son persoas, persoas que teñen a caracterítica de viviren só na trama de papel e tinta que o autor crea, e tamén, tamén, e isto é moi importante, na cabeza e no corazón de quen os crea, pasan a habitar o territorio dos afectos do autor. Un autor que persegue, que quere, e conségueo, que esas mesmas personaxes sexan, aínda que só sexa por un tempo, habitantes do territorio afectivo do lector.

                    Con estas, é ben difícil non sentirse atinxido pola arte narrrativa, pola arte seductora verbal de Manuel Portas. Abstéñanse quen pretenda achar nas novelas de Manuel Portas feitos extraordinarios, personaxes extraordinarias. Porque o abraiante é o humanismo que destilan as súas tramas, nas qua nunca falta un chisco de humor, e as súas personaxes. Desde Cunqueiro, desde a triloxía de Cunqueiro, poucas veces vimos na narrativa galega un autor que sentira tanta estima polas súas personaxes coma Manuel Portas. E iso nótase. Porque axiña un se familiariza co que nos relata e coas personaxes que lle dan vida.

ASDO.: Xosé M. Eyré

subliñados de APROPIACIÓN INDEBIDA. UNHA HISTORIA DE AMOR (Lena Andersson, Huguin e Munin)

O subxectivo era o obxectivo, e o obxectivo, o subxectivo. Sexa como for, esta era  ambición de Ester Nilsson (9).

……………………………………..

Este relato aborda o terrible desaxuste existente entre o pensamento e a palabra, entre a vontade e a súa expresión, entre a realidad e a irrealidade, ademais daquilo que medra na fenda entre os espazos (10).

………………………………….

<<Un artista que non atende á sociedade nin contempla a vulnerabilidade do ser humano ante a crueldade da existencia, non é digno de chamarse artista>> (12, salientado orixinal).

………………………………….

Todo canto ambos debatían era de carácter universal e eterno. As cousas miúdas e cotiás non eran do seu interese (18).

………………………………….

Quen non quere ser abandonado deberá deixar que aquel que quere marchar sexa o que formule os termos da mudanza (29).

…………………………………..

Atendendo a tales postulados, o ser humano non se concibía se non era a partir dun varón, branco, europeo e burgués (32).

…………………………………..

-Son artista -dixo Hugo-. Tamén na estética hai unha moral.

-Amplía iso.

Hugo respondeu:

-A estética é un acto moral.

Ela dixo:

-Que queres dicir?

-Quero dicir que a estética, a arte en si, leva dentro unha forza revolucionaria.

Ela dixo:

-Con independencia do seu contido?

-Se non o ten non é arte (35).

…………………………………………………..

A leria insubstancial derreábaa (43).

………………………………………..

A mentira é unha coiraza (45).

…………………………………………

Cando se ama e se é correspondido, o corpo tórnase livián (62).

…………………………………………

O baleiro nun lugar que o amante acaba de abandonar é o máis grande dos baleiros. Nese intre estaba a sentilo (85).

………………………………………….

Para Ester, escribir nunca fora unha maneira de fuxir senón de resistir, e a resistencia nada ten que ver coa fuxida (93).

………………………………………….

Non existe peor sufrimento ca non entender (94)

……………………………………………..

O paradoxo dos físicos:

Que non lembramos o que aínda non aconteceu.

O paradoxo dos filósofos:

Que lembramos algo só porque aconteceu.

O paradoxo dos psicólogos:

Que lembramos o que nos convén.

O paradoxo dos políticos:

Que o ser humano ten memoria.

O paradoxo dos médicos:

Que a memoria falla.

O paradoxo dos amantes desgraciados:

Que a memoria dos acontecementos non cambia (94-95).

………………………………………….

A súa obra trataba sobre o comportamento das persoas unhas coas outras, sobre a maldade implícita no deleixo, sobre o exercicio do poder e da impotencia (97).

………………………………………….

No momento no que realizou a chamada a man non lle tremeu; non tiña por que facelo. El dixéralle que falarían á súa volta de París: ehortáraa a chamalo. E como xa regresara, chamou (129)

…………………………………………

A única arma do que ama é deixar de amar (134).

…………………………………………..

Debía aprender que ninguén pode revelar completamente o seu interior: tal confianza non existe (146).

…………………………………………..

A persoa que ama non ten necesidade de adorar, pero a que adora ten que manter a integridade do seu obxecto de culto para non abaterse ao reparar nas súas imperfecccións. Pola contra, a persoa que ama pode expresar con liberdade o seu parecer (155).

…………………………………………..

A cultura do honor tiña un obxecto ben distinto. Creárase coma unha defensa contra a apropiación indebida entre as persoas (170).

………………………………………………..

-Como é que únicamente Occidente ante as súas accións e ideas e todos os demais non? -preguntou-. Ti , e moitos coma ti, dividides o mundo en categorías fixas e inmutables: os responsables e os inocentes, os afoutos e os indefensos. Como podedes aturarvos a vós mesmos, como aturades esa condescendencia brutal cara aos que non considerades da vosa caste? (181).

……………………………………………

(…) o que abandona non necesita falar porque para el non hai nada que decir (187).

crítica de APROPIACIÓN INDEBIDA. UNHA NOVELA SOBRE O AMOR (Lena Andersson, Huguin e Munin)

DE OBSESIÓN E SOBRE O AMOR

Título: Apropiación indebida. Unha historia sobre o amor.

Autora.: Lena Andersson

Traduce: Marta Dahlgren

Editorial: Huguin e Munin

É o amor un dos temas eternos da literatura. E seguirá sendo. Porén hai escritas moitas máis historias de amor que historias sobre o amor. Porque, se se fixaron no título, esta é unha historia sobre o amor aínda que tamén sexa unha historia onde o amor ten moito que ver, claro está. Ben difícil debe ser escribir unha historia sobre o amor sen que á vez se escriba unha historia de amor.

                     Feita esta aclaración inicial, cómpre situar a autora, posto que se trata dunha tradución e é unha autora pouco coñecida na Galiza. Aquí, porque en Suecia, de onde é natural, o nome de Lena Andersson é ben coñecido, xa ben sexa na súa faceta de xornalista, como analista política e tamén como escritora desde que en 1999 dera á luz a súa primeira obra. Nada en 1970, trátase dun dos nomes da cultura sueca máis atraentes, e a novela que traduce Marta Dahlgren foi publicada no 2013 e mereceu o prestixioso Augustpriest, que lle abriu as portas a outras linguas. Hoxe podemos lela en galego, alegrámonos moito desta tradución para Huguin e Munin, mais queremos lembrar que a cultura galega neceista con máis urxencia tradución do galego para o sueco.

                     A trama da novela de Lena Andersson preséntanos a unha muller, na trintena, que, tras dar unha palestra sobre o artista Hugo Rask, cae tremendamente namorada del. E a novela é a historia da realción que establece esta muller, Ester Nilsson, co artista, unha relación que Ester quere amorosa mais que non vai ser correspondida na mesma medida polo artista. Por iso é unha novela sobre o amor. Contada en terceira persoa, Ester ou a narradora, teñen a propósito dela unha boa ocasión para meditar sobre o amor. Tamén é certo que a novela remata da única maneira posíbel, non sorprende o remate, mais iso é o de menos. O importante son esas reflexións que se comparten con quen le. Que son reflexións dunha muller, e non dun home. O cal, no noso parecer, é ben significativo. Reflexións dunha muller culta que transita entre a admiración e o amor obsesivo. E que lle outorgan un grande valor á compoñente intelectual. Ester devece polo amor físico, pel contra pel, como é normal. Mais este só se producirá despois de longas sesións en que Ester e Hugo dialogan sen parar. Este diálogo, esta comunicación verbal, establece unha comuñón entre Ester e Hugo que rara vez teño lido en relatos de autoría masculina e que reivindica o potencial erótico da palabra.

                    Que sexa unha  novela sobre o amor non leva a que apareza o romanticismo, este hai moito tempo que morreu. No seu lugar ten moita importancia o que vimos de comentar no parágrafo anterior, a dependencia que Ester demostra de cara a Hugo, a fronteira entre a admiración e o amor obsesivo, porque o amor para Ester devén niso, nunha obsesión tampouco nada platómica, por certo. Para describir esa relación a autora non desbota os postulados filosóficos, aos que acode sobre todo na primeira parte, aínda que tamén os hai ideolóxicos e artísticos. Sobre todo ideolóxicos, queremos salientar. Nin Ester, no seu labor ensaístico, nin Hugo, no seu labor artístico, son quen de se substraer aos acontecementos que a nivel mundial se desencadean. Todo o contrario, toman partido. Involúcranse. Aínda que pouco máis lles quede que o dereito ao pataleo, o dereito á crítica, non están dispostos a renunciar a el. Ambos e dous se senten protagonistas, queren ser protagonistas e non simples figurantes sen poder ningún de decisión, ou polo menos sen que exerzan o dereito a seren oídos.

                    Trátase dunha novela moi intelixentmente escrita, que sabe ser narrativa malia deterse en postulados éticos ou de pensamento, narrativa sobre un tema, o amor, do que se leva escribindo desde que se inventou a escritura, mais do que a autora sabe dar unha visión moi persoal que comparte co lector de xeito que nin a parte teórica estorba a narrativa nin esta desbota o pensamento profundo, serio e trascendente. E que, malia todo, remata sendo unha novela sobre a esperanza. A esperanza, xustamente aquilo que non a abandonara na súa teima ne conseguir o amor de Hugo, non a perde cando por fin se rende á evidencia de que nunca o vai lograr. Mais, polo menos, agora enténdeo, porque non hai peor sufrimento ca non entender.

                     Por certo, xa de incio se advirte que o relato contempla o terrible desaxuste que se produce entre o pensamento e a palabra. Ese tema tan de actualidade na poesía galega actual. Pois xa ven que non somos os únicos a teimar nel. E que tamén nesta ocasión a literatura galega corre de par da literatura europea, se preocpupa e ocupa en temas dos que tamén se ocupa e preocupa a literatura europea.

ASDO.: Xosé M. Eyré

tres momentos de CAMPUS MORTE (Lito Vila Baleato, Galaxia)

Morto? Como que morto?” había xa anos da última vez que Iago tivera unha conversa a soas con Silvia, pero marcou o seu número decontado. Sen apenas chegar a escoitar o primeiro ton, a voz de Silvia ao outro lado da liña confirmou que a mensaxe non era ningunha brincadeira macabra.

-Non sei nada, só que atoparon o seu corpo sen vida no Campus Sur -dixo Silvia entre saloucos.

-Pero como? Estás segura? Foi un accidente? Que pasou?

-Non sei, acabo se sabelo.Chamei a Clara, a irmá de Martín, pero non sei nada máis, só que atoparon o corpo a carón da estatua dos tunos que hai no Campus…non sei se sabes cal é, xunta o colexio mairo de Fonseca…fronte ao de hóckey sobre herba… (19)

…………………………………………………

O feito de compartir mantel non lle restaba a aquela conversa certa tensión que agromaba de cando en vez nalgún ton de desconfianza daquel triángulo de amizade a prentesco. O prometedor anuncio de sinceridade por parte de Roi animou a Iago, que agardaba por fin saber que sucedera realmente aquela noite no Campus Vida da USC.

-Se non fose pola morte de Kathrin, estou seguro de que eu hoxe nin sequera recordaría aquela noite -contou de novo Lois.

-Eu si que me lembraría -recoñeceu incómodo Roi.

Aquelas noites de xoves adoitaban empezar cun botellón no Campus que se prolongaba segundo durase a bebida. Normalmente continuaban na zona vella de Compostela, que se abandonaba como moi tarde ás catro da mañá, cando as masas de estudantes peregrinaban aos locais do ensanche. Iago e os seus amigos eran dos que agardaban a que Silvio Rodríguez lles anunciase que a discoteca Liberty pechaba para, mentres en Santiago xa ía clareando, coller camiño á casa ou, cando cadraba, facer unha breve parada de bocata no Galicia antes de durmir a posterior mañá do venres (99-100)

crítica de CAMPUS MORTE (Lito Vila Baleato, Galaxia)

PRESENTACIÓN DETECTIVESCA

Título: Campus morte

Autor: Lito Vila Baleato

Editorial: Galaxia

Lito Vila Baleato presentouse, que sempre é motivo de ledicia, o ano pasado (no eido da ficción) cunha novela desas que custa traballo deixar de ler, nominada para o Frei Martín Sarmiento e que hoxe traemos a estas páxinas da Ferradura. Xa dicimos que é unha novela que custa traballo deixar de ler, polo que aconsellamos facer a lectura en poucas sesións e non andar preocupado por ter que deixala en determinado momento. Non, esta é desas novelas que atrapan ao lector cunha trama estruturada de tal xeito que este sempre vai quedar con ganas de saber máis. A situación de saída preséntanos a un profesor compostelán en Alemaña ( tamén o propio autor viviu a experiencia diadáctica en Alemaña) que recibe unha estraña mensaxe dun amigo dos tempos de esmorga univeristaria a principios deste século. Esa estraña mensaxe lévao a indagar sobre a morte dunha alumna Erasmus acaecida quince anos atrás en Compostela. Porque esta é unha novela de Compostela. Quen coñeza Compostela non terá problema en seguir a trama polos diversos escenarios que se van sucedendo. Quen non coñeza a cidade tan ben ten á súa disposición en internet un roteiro fotográfico por algúns dos lugares onde se desenvolve a trama da novela, roteiro que resulta igualmente aconsellábel para calquera devido á calidade das fotografías.

                     A meirande virtude da novela é axilidade con que se conta a trama, en capítulos curtos e cunha información ben dosificada que sempre nos deixa con ganas de saber máis. Campus morte é, pois, unha novela amena e de áxil lectura. Tal como manifestou o autor na presentación en Compostela, este era o seu principal obxectivo: lograr un discurso que atrapara ao lector. E non hai dúbida de que o conseguiu. Porén, esta virtude da novela, esta virtude ao contar a novela, tiraniza o discurso de xeito que outros aspectos narrativos fican coxos ou pouco desenvolvidos. É mesmo o caso das personaxes, ás que se lles puido tirar máis partido na súa configuración, dotalas de personalidade máis desenvolta. Curiosamente, unha personaxe que moitas veces aparece ou en palabras do narrador ou das personaxes resulta a personaxe máis complexa e mellor tratada de todas. Trátase de David de la Riba. E ao par das personaxes, os diferentes ambientes en que se move a novela tamén podían estar máis logrados, mais a trama vai a tal velocidade (o principal sucede en poucos días) que estes fican simplemente pespuntados. E aquí perdeu unha boa oportunidade o autor de singularizar a novela, porque en galego non hai moitas novelas que centren a trama no botellón, mais ben o contrario, e esta si o fai.

                     O que si agradece moito a novela son os esforzos por contextualizar dentro do realismo a trama, porque dese xeito se sente máis próxima e é un feito que tamén se salienta na presentación editorial, ademais de que o propio autor na nota final corrrobora tal contextualización. A todo isto non é alleo o feito de que sexa unha novela de Compostela, cunha trama que transcorre por unha Compostela recoñecíbel e protagonista. O cal tamén afecta ás personaxes porque tamén o lector as sente máis próximas, ao tartarse dunha ficción, si, mais dunha ficción encadrada nuns parámetros xeográficos ben coñecidos e transitados a pouco que o lector paseara as rúas de Compostela.

                    Non son poucos os autores que se dan por satisfeitos se logran unha trama trepidante que atrape ao lector, como neste caso. E os lectores adoitan agradecelo. Mais é obriga do crítico lembrar que a literatura, que a novela, é máis ca iso.

ASDO.: Xosé M. Eyré

subliñados de SE ISTO É UN HOME (Primo Levi, Xerais)

Padeceiamos sede e frío, en todas as paradas pediamos auga a berros, ou polo menos unha presa de neve, pero poucas veces nos oíron; os soldados da escolta arredaban a quen tentaba achegarse ao tren (18).

………………………………………

Isto é o inferno. Hoxe, nos nosos días, o inferno debe ser así, un cuarto grande e baldeiro, e nós cansos de estar de pé, cunha billa pingando auga que non se pode beber, e agardamos algo realmente terrible e non pasa nada e segue a non pasar nada. Como pensar? (25-26).

………………………………………

Daquela,  por primeira vez, decatámonos de que a nosa lingua carece de palabras para expresar esta ofensa e a destrución dun home. Nun intre, cunha intuición case profética, a realidade revelóusenos: chegamos ao fondo. Máis para abaixo disto non se pode ir: non existe condición humana máis miserable ca esta, é impensable (31).

…………………………………….

Estas zonas de aseo son lugares que non invitan a nada: están mal iluminadas, con correntes continuas e o chan de ladrillo está cuberto por unha capa de lama; a auga non é potable, fede e a miúdo hai cortes durante horas (49).

…………………………………….

Pasaron algunhas horas máis antes de que todos os ingresados fosen admitidos, recibisen a camisa e cubrisen os nosos datos na ficha. Eu coma sempre, fun o último; un tipo, coa roupa de raias nova do trinque, preguntoume onde nacera, que oficio tiña na vida de <<civil>>, se tiña fillos, que doenzas padecera, unha morea de preguntas, que non se sabe para que poden servir, unha argallada arrevesada para facer mofa de nós. É isto un hospital? (63, salientado orixinal).

……………………………………

Porén, durante toda a noite, a través de todas as alternancias de sono, de vixilia e de pesadelo, asexa a espera e o terror do momento da alborada: por mor da misteriosa facultade que moitos coñecen, somos quen, mesmo sen reloxos, de prever o momento exacto con moita aproximación (82-83).

…………………………………..

O convencemento de que a vida ten un obxectivo está presente por todas a fibras do home, é unha propiedade da substancia humana. Os homes libres póñenlles a estes obxectivos moitos nomes e pensan e discuten moito sobre a súa natureza: pero para nosoutros a cuestión é máis simple.

Agora e aquí, o noso obxectivo é chegar á primavera (95).

…………………………………..

Neste caso as cousas son xeralmente máis sinxelas. Trátase de roubar ou comprar sabendo que foron roubados algúns dos diferentes utensilios, ferramentas, materiais, produtos, etcétera, cos cales estamos diariamente en contacto na Buna por razóns de traballo, introducilos no campo á noite, atopar o cliente e efectuar o troco a cambio de pan ou sopa (114).

………………………………

Sucumbir é o máis sinxelo: abonda con obedecer todas as ordes que se reciben, non comer outra cousa que non sexa o rancho, aterse á disciplina do traballo e do campo (123).

………………………………

Eramos seis a rascar e a limpar o interior dunha cisterna soterrada; a luz do día apenas nos chegaba a través dunha portela que servía de entrada. Era un traballo de luxo, porque ninguén nos controlaba; pero ía frío e o lugar era húmido. O po da ferruxe queimábanos debaixo das pálpebras e empastábanos a gorxa e a boca cun sabor case a sangue (149).

………………………………

Cada un de nós sentía, día tras día, as forzas fuxir, a vontade de vivir diluirse e a mente ofuscarse (160)

…………………………………

Agora cada un  anda a raspar coidadosamente coa culler o fondo da escudela para aproveitar os últimos restos de sopa, o que provoca un ruído metálico que significa que o día acabou (178).

………………………………

Aínda non sabe que é mellor levar pancadas, porque en xeral de pancadas non se morre, pero de cansazo si, e mal, e cando un se decata xa é demasiado tarde (181).

………………………………

Gustaríame poder contar que entre nosoutros, rabaño abxecto, unha voz se ergueu, un murmurio, un sinal de asentimento. Pero non pasou nada. Seguimos alí de pé, curvados e cinsentos, coa cabeza inclinada e só a descubrimos cando o alemán o ordenou (203).

crítica de SE ISTO É UN HOME (Primo Levi, Xerais)

UN LIBRO IMPRESCINDÍBEL

Título: Se isto é un home

Autor: Primo Levi

Traduce: Xoán Manuel Garrido Vilariño

Editorial: Xerais

Hai libros que presentan tramas moi ben elaboradas que xogan cos elementos constitutivos da narración e resúltannos agradábeis porque sempre nos sorprenden. Este non é deses, non é un libro para pasar o tempo. E hai outros que resultan imprescindíbeis porque expoñen cuestións relativas á natureza do propio ser humano como tal. E si, este é deses. Un dos títulos máis importantes do século XX, que tivo que abrirse paso pouco a pouco, desde aquela primeira e modesta edición de 1947 até que a segunda edición de 1958 consagre o nome de Primo Levi como testemuña expecional do holocausto nazi, e a obra, Se isto é un home, como un dos principais testemuños da estratexia nazi de despersonalización dos prisioneiros e do traballo de escravos que estes realizaron para os seus captores, sempre nunhas condición laméntábeis, infrahumanas.

                     Se isto é un home conta os derradeiros 10 meses no campo de concentración de Auschwitz-Birkenau, concretamente no campo satélite de Monovitz, onde Primo Levi foi recluído despois de ser capturado como integrante das forzas de resitencia anti nazis. Curiosamente, declararse xudeu salvoulle  vida, porque de declararse partisano teríano matado ao momento. Sexa como for, Primo Levi chega a Monovitz despois dunha longa e penosa viaxe en tren, un tren no que viaxan coma se foran animais amoreados, peor, porque aos animais tratríanos mellor, sequera daríanlles de comer e beber. A obra, contada en primeira persoa, reflicte os padecementos da Primo Levi mentres é prisioneiro dos alemáns, e como estes tiñan instaurada unha estratexia de despersonalización na que lles quitaban o nome (que era substituído por un número), lles pelaban a cabeza e a fame  e o frío contribuían a que dificilmente se puidreran recoñecer na imaxe de quen foran. Porén, anunciamos, non temos intención de desvelar maís nada da trama desta novela, porque aínda que é un escrito testemuñal está contado botando man dos recursos típicos da novela. Non, non imos develar máis nada da trama, porque ben coñecido é a estas alturas o holocausto nazi -aínda que haxa alucinados negacionistas de alma podre e xuízo ruín- e porque non queremos que o lector perda a ocasión de encoraxarse coa lectura coñecida de ningún episodio.

                     Porque, en definitiva, é un libro para non perder a memoria. A memoria, iso que nos fai humanos.

                     Nas inhumanas condicóns en que sobrevivían no campo de concentración, sometidos a un proceso de despersonalización e de aniquilamento persoal, onde o futuro é unha quimera e o pasado só serve para mancar, para facer dano, atopar razóns para continuar vivos un día máis, un minuto máis, é a única estratexia posíbel para non ceder e deixarse morrer. Cómpre indicar que, aínda escrito en primeira persoa protagonista, Primo Levi procura no libro unha obxectividade salientábel, e, desde logo, o libro non é unha revancha polos padecementos sufridos, senón unha procura da alma humana, que é o único que lles queda aos prisioneiros, obrigados a vixiárense a si mesmos, a delatárense, a seren os seus propios carcereiros,e total por un pedazo de pan máis, por un privilexio que lles garanta unha vida menos opresiva, por un prato de sopa non augada. Naquel inferno non sorprenden as contínuas referencias á Divina comedia de Dante, precisamente por iso, por estar non inferno. Ou á Odisea de Homero, na procura de demostrar que a tenacidade e a perseveranza pódennos levar a ultrapasar límites que o ser humano cría infranquábeis.

                    Neste caso, cando Primo Levi menos forzas tiña, pois estaba enfermo, foi capaz de superar os 10 días que transcorreron desde o abandono nazi do campo de concentración até a chegada dos rusos liberadores. É o derradeiro capítulo. Impactante, como sacan forzas de onde non as hai para sobrevivir eses días, enfermos e en pleno inverno. Como impactante é o libro, que nos leva a preguntarnos até que punto os nazis tiñan alma, polo menos alma humana. Eis un libro contra a frivolidade imperante nos nosos tempos. Eis un libro contra a barbarie doutros tempos que non deberiamos deixar repetir, no nome da humanidade.

                     Se isto é un home vai seguido dun anexo onde Primo Levi incorpora as preguntas máis frecuentes que xurdían nas súas palestras, téñase en conta que o libro tivo tamén difusión entre escolares. Neste anexo Primo Levi responde esas preguntas con máis tempo e profundidade, e nas respostas pódese constatar a dimensión ética, moral e lóxica dun autor que tamén escirbiría ficción co pseudo Damiano Malabaila.

                     Un inciso. En 1975 tiña eu 15 anos e lin o Diario de Spandau de Albert Speer. Foi o primeiro diario que lin, e daquela pouco sabía eu da segunda grande guerra e da figura deste nazi que pediu perdon en Nüremberg. Lembro que me impactou e conmoveu a loita por vivir no cárcere. Se fora hoxe desexaría que el os outros nazis todos enxuizados en Nüremberg fosen condenados a vivir nas mesmas condicións que eles impuxeron nos capos de concentración. Non menos.

                    Xoán Manuel Garrido Vilariño, o tradutor, ofrécenos tamén un epílogo onde trata a figura de Primo Levi e a súa obra.

                     Moi a ter en conta que esta non é unha tradución calquera. É unha tradución feita para a ocasión e por iso merce ser tida como a máis actualizada. Será en galego, mais é a máis actualizada. Pódeno atopar en castelán máis barato, en tapa branda e cunha tradución desactualizada, que se foi reimprimindo sen máis. A calidade, págase; en galego tamén.

                     Imprescindíbel.

ASDO.: Xosé M. Eyré

tres poemas eróticos de Correa Corredoira, selectos de CANTAR DE CORPOS (Baía Edicións)

SACO OLIVAS DO TARRO

e o teu ollar aloumíñame.

Esfollo a leituga co nervio

da túa man. Esmago o tomate

co teu alento. Pico dentes

de allo até as túas dedas.

No bater dos ovos brincan coxas.

A fervura nas patacas alza

a tapadeira do meu desexo;

aparto o pucheiro, baixo

a laparada e o teu peito

rózame na anchura das costas.

Ao xantar lémbrote enteira.

…………………………………………………………………..

COMA NUN FILME

fundimos en branco

mentres dou un paseo

na túa escuridade.

Pérdome ata que

co peito me colmas

de gloria lembrada

que teimo en rescatar.

Rescatar é coller

nas propias mans

aquilo que queres.

………………………………………………………………………

FÚRAME COS OLLOS,

Debúllame coas mans,

esfólame cos pés,

esgótame coa boca,

estrágame cos dentes,

derréteme coa lingua,

prémeme coas tetas,

núbrame co ventre

e afógame co bombeo

do sangue no escuro

e cos latexos mortos.

crítica de CANTAR DE CORPOS (Correa Corredoira, Baía Edicións)

POESÍA ERÓTICA DE CORREA CORREDOIRA

Título: Cantar de corpos

Autor: Correa Corredoira

Editorial: Baía Edicións

Está con nós desde o principio dos tempos, a literatura erótica. Porque o sexo sempre foi e será unha das actividades máis pracenteiras e trascendentes que ten ao seu alcance o ser humano. Non en van é a única actividade que nos pode procurar descendencia. Por iso sempre estivo interferida pola relixión. Nuns casos porque era considerada actividade ligada á fertilidade, ao culto á fecundidade, un transo entre o divino e o humano que proporcionaba enorme pracer. E noutros casos porque a relixión exerceu censura sobre todo o que tivera que ver co sexo, condenando a literatura erótica ao ostracismo da clandestinidade. Aínda así, malia a clandestinidade, a literatura erótica nunca deixou de manifestarse, de existir. Hoxe vivimos uns tempos onde a crise de valores relixiosos abriu a porta a que a literatura  erótica se manifeste con liberdade. É algo que gañamos. Non hai moito escribiamos nesta Ferradura sobre o que a literaura erótica en galego debe ás “Narrativas Quentes” de Positivas (na prosa) e ao Illas Sisargas (na poesía). Todo isto deixando ben claro antes de nada que @s autores/autoras tamén poden manifestar a súa escrita erótica sen concorrer a ningún premio. Todos lembramos e celebramos, por exemplo, o caso de Lupe Gómez, que desde o seu Pornografía veu sendo autora moi proclive a tratar este tema.

                     Moito menos coñecido como poeta que como pintor, Correa Corredoira ten na poesía a súa primeira meta como artista, a súa primeira vocación. El, o primeiro que quixo ser foi poeta. E poeta é, que nos deixou Os días adiados (2009) e Resina de poliéster (2013), sendo este o seu terceiro poemario. Un poemario erótico que non é nada rebuscado, que foxe de quintaesencialismos e que se manifesta natural e necesario como a vida mesma, como o respirar, e que a distancia non consegue vencer senón todo o contrario. E tamén por iso fermoso, con doses de sensualidade que desemboca no necesario erotismo, que é un cantar de corpos e quen queira que vexa no título unha reminiscencia do bíblico “Cantar dos Cantares”. Quen queira, mais xa advertimos que, aínda habéndoas, non é este un poemario na busca e captura de referencias cultas que lle dean corpo e altura á súa expresión. Aínda que as haxa, dicimos, non cómpre esquecer que o poemario comeza cunha lembranza de Safo, e que hai alusións ao cinema, a pintura, a música, a escultura, a danza, a literatura, ou a arquitectura. Todo isto ben daría para falar dun poemario híbrido, trenzado doutras artes, mais non é así, esas referencias son mínimas nun poemario extenso como é este de Correa Corredoira.

                    E tampouco é ningún poemario falocrático por moito que o autor sexa do sexo masculino. En realidade, as zonas eróxenas citadas son ben abondosas e variadas, desde o nariz aos pés sen esquecer a entreperna. O resultado é un canto aos corpos que se lamben, que se tocan, que se fan estremecer, que non está desprovisto de sensualidade (xa o dixemos), de claros, de escuros, de colorido, de natureza ou mesmo de política e amor. Rico e variado na expresión de lances eróticos que tampouco se repiten e que a voz poética os necesita para fuxir da soidade, para sentirse enteiro e correspondido. E eses lances van desde o pracer carnal solitario, á lembranza do encontro sexual, o desexo dun novo encontro e a materialización dese encontro nuns textos de ritmo elevado, de verso curto e que non esquecen aludir aos entidos (olor, gusto, tacto…).

                     Por suposto, o de Correa Corredoira é un canto de celebración, un canto da vida, da vida en comuñón, da vida gozada mais dunha vida na que non está ausente o desamor, a dolor, a ferida. Porque tampouco é un poemario de textos idealizados, falsos. Máis ben todo o contrario, máis ben é un rosario de experiencias para as que non se buscou nigún tipo de imaxinería que fixera desaparecer a súa natureza real. E ese é o seu poder, a súa forza plástica e natural. Como todo poemario erótico, moi atento á descrición física do pracer. Mais, tamén o dixemos, á vez sabe ser sensual e non esquece que a beleza tamén algo que se porta no interior: fásteme bonita / porque o es por dentro (91).

ASDO.: Xosé M. Eyré