crítica de ONDE AS RÚAS NON TEÑEN NOME, de Xurxo Ayán, en Positivas

ETIOPÍA, ETIOPÍA…

Título: Onde as rúas non teñen nome

Autor: Xurxo Ayán

Editorial: Positivas

Sempre existen razóns poderosísimas para abrir un libro, de ficción ou non ficción, tanto ten. Tanto ten porque cando lemos non ficción o contido é para quen le tan novo como se fora de pura ficción. Digo isto para animar a quen só le ficción a que bote man, por sinal, a este libro de Xurxo Ayán. Porque é un libro que nos achega á realidade da vida na Eiopía de 2006. Etiopía, Etiopía, ese país  tan descoñecido para nós, galeg@s da fin do mundo que pouco ou pouquísimo coñecemos dese país africano. Se cadra, a moita xente só lle soará do arquifamoso retrouso d´Os Resentidos no tema “Fai un sol de carallo” (tamén coñecido como “Galicia Caníbal”) de 1986, onde se dicía “Etiopía ten fame”. Ou diso ou dalgunha reportaxe televisioneira, fiábel só até certo punto entre outras cousas pola parcialidade que supón estar suxeitos a unha minutaxe establecida. Pois ben, este libro de Xurxo Ayán achéganos unha perspectiva de Etiopía avalada polo prestixio profesional do autor, persoa, ademais que parte dunha base cultural enorme na que se amalgaman lecturas literarias ou históricas coa cultura popular de quen viviu na aldea mais non lle é alleo todo o que se move a redor dos novos medios de comunicación, desde a tv. até internet, desde Zara até o fútbol…nunha síntese rápida.

            Nunha síntese rápida porque é importante deixar claro que o autor merece unha fiabilidade moi grande, a anos luz d@ reporteir@ que cumpre unha encarga máis, sen outro particular.

            Este libro de Xurxo Ayán xa atrae desde o seu mesmo título. Un título precioso que describe marabillosamente a maioría dos lugares que percorreu en Eiopía. E digo “libro” porque non resulta doado adscribilo a un xénera concreto. Quizá fique máis comodamente entre os “libros de viaxes”, porque relata, conta, unha viaxe a Etiopía no ano 2006, e esa é a súa finalidade principal, pois así está concibido, como unha viaxe de ida e volta. Porén, o libro tamén ten as súas cousas de diario persoal, de diario de campaña e de etnoloxía comparativa, resultando un texto de enorme atractivo, escrito á marxe das convencións xenéricas, moi persoal, e tamén por iso interesante. Hai que lamentar, iso si, que tardara tanto en ver a luz. Desde aquel 2006 da viaxe, a hoxe, van 15 anos. É máis, cando polo que parece comezou a ter visos de saír á luz, o autor escribiu un limiar desde unha distancia temporal de trece anos.

            Fóra diso, Onde as rúas non teñen nome xa resulta un título singular desde o momento en que o autor non dubida en comparar a realidade das etnias etíopes que atopa co que foi/(e ás veces aínda é) a realidade rural galega. A fin de contas, mudará a cor da pel mais non somos tan distintos. Por iso falaba antes de etnoloxía comparada. Por iso e porque, á hora de describir a realidade etíope, non lle queda máis remedio que ofrecer datos que fornecen esa consideración; por sinal, a influencia chinesa en África, ou o feito de que as etnias etíopes consideren as cousas feitas de plástico como artículos de luxo. Porque si, a viaxe de Xurxo Ayán ( e os seus compañeiros e compañeiras expedicionari@s), para @s gaelg@s de hoxe representa unha viaxe no tempo, co retrato dunhas xentes que, comparando con nós, viven aínda hoxe segundo parámetros para nós moi afastados no tempo. Nótese que non quero dicir nada desa realidade retratada, que, por moi “atrasada” que nos pareza (por sinal, polos apeiros de traballo que utilizan) non deixa de ser unha vida qua garda bastante máis harmonía co medio vital cá nosa rutina de rurbanos ou urbanitas. Tamén hai que recoñecer que é unha vida dura. Etiopía é un país grande, cunha grande diferenza entre as xentes que viven nas cidades e as que viven no rural, onde tamén hai deiferenzas entre zonas onde a terra é rica (o planalto) e outras onde a aridez marca por completo a vida.

            Alén diso, Xurxo Ayán, non dubida en incluír referencias políticas, é imposíbel falar de África sen elas, porque África é como é porque así a deixaron os colonizadores europeos…e porque así a teñen os intereses xeopolíticos actuais. Algún poema, da súa autoría, que merece ser lido con coidado, ou outro (satírico) de Florencio Delgado Gurriarán sobre Franco que vira a luz en Nueva Galicia (1938). E, sen querer afondar máis no contido do libro, mais para dar unha idea de como este é en boa parte misceláneo, tamén se inclúe unha desmitificación da batalla de Little BIg Horn, a famosa batalla onde os do xeneral Custer foron derrotados polos indios.

            Como se di no limiar, e na información editorial, a lectura desta experiencia viaxeira permítenos coñecer os OUTROS, uns outros para nós moi afastados que, porén, nos permitirán tamén coñecernos mellor a nós mesmos.

            Unha lectura impagábel.

ASDO.: Xosé M. Eyré

Conversa con ILLA DECEPCIÓN, de Berta Dávila, Galaxia

Cando escribín a crítica da Illa Decepción, ultima novela de Berta Dávila, ficoume un aspecto por comentar a xeito, toda vez que excedía moito a intención da crónicas libresca que escribía. Mais era perfectamente consciente de que, en tendo unha miga de tempo, volvería a ela focalizando a visión desde a perspectiva da metaliteratura, desde a perspectiva que ofrece unha novela que reflexiona intensamente sobre o propio acto de creación. Que é o que vou facer agora, concebindo o presente artigo como unha conversa; unha conversa coa novela que tamén é unha conversa coa autora, unha conversa que me atrae excepcionalmente pois é unha conversa tamén entre dúas xeracións: a de Berta Dávila (1987), unha das autorías de novo cuño mellor preparadas e con máis éxito e recoñecemento, e a miña, a dos que xa peiteamos cabelos brancos e que vivimos o paso da situación de “tolerancia na clandestinidade” en que viviu a Literatura Galega nos derradeiros anos da ditadura franquista…aos esforzos pola vertebración xenérica que se foron desenvovendo precisamente no tempo en que Berta nacía e que representa unha xeración que tivo oportunidade de aprender Lingua e Literatura Galegas no ensino…

Relativo a isto, e porque ten moito que ver co contido do artigo, quero lembrar que Chus Pato se referiu nas redes sociais a esta novela como “un don”. Non vou eu negalo, nin moito menos. Só quero facelo extensivo á escrita de Berta en xeral e á propia autora. Berta Dávila é en si un don para a nosa narrativa, escriba en verso ou prosa ela sabe chegar a quen le com @s elixid@s só son quen de facer. A súa naturalidade para que quen le se sinta atinxido polo texto (repito, tanto ten prosa como verso), porque considero que esa “naturalidade” é un “don”, tampoco debe agachar o traballo sobre o texto que  autora efectúa. Nin moito menos. E deixamos esta facina do poliedro por moito que desaxiariamos continuala, debemos volver á intención inicial destas liñas.

Como é sabido que son moi dado a subliñar mentres leo, os diálogos estableceranse precisamente sobre eses subliñados. Evidentemente prodúcese unha descontextualización, é inevitábel, mais a abstracción tamén a provoca a propia novela cando se volve metaliteraria – e iso acontece case como en ninguna outra, porén non debemos esquecer que esa descontextualización existe e que se trata de reflexións a través da ficción, é moi importante isto.

Imos.

Emprego con coidado cada palabra, coma se as escollese dunha caixa de cereixas do mercado. Apreixo soamente as que me parecen maduras: o lugar, o territorio, a casa. (9)

Velaí un dos segredos do éxito que segue a cada título que publica Berta Dávila, sexa en prosa ou sexa en verso. É moi revelador que diga eu isto, porque o coidado na selección lingüística non se produce sempre, ás veces hai desleixo e otras mesmo reduccionismo lingüístico. Ese mimo na selección das palabras percíbese de maniera case inconsciente mentres se le mais remata por ser unha realidade indiscutíbel en quen le. Unha das características da escrita de Berta que non se debe esquecer. Igual que tampoco se pode pasar por alto o remate, as palabras son, a final, a casa. Isto tense repetido moitas veces, a lingua como casa, ao longo do tempo, mais segue sendo moi necesario lembralo hoxe.

Con todo, eu síntome máis como Alvy Singer, o personaxe que interpreta Woody Allen, permanentemente atormentado coas cousas triviais (11)

Eis outro dos puntos de partida da escrita de Berta Dávila, sexa en prosa ou sexa en verso. E, en definitiva vén sendo un sentimento que nos é familiar a moit@s d@s que a lemos porque tamén o temos experimentado.

Os libros con frecuencia molestan. Poucas veces acompañan. (13)

Comparto plenamente o primeiro postulado, é importante que incomoden para que movan á reflexión e mesmo á acción. E non comparto para nada o segundo, eu son desas persoas que sempre se sente acompañado polas lecturas (boas ou malas) que fixen (e mesmo das que vou facer, xa se sabe, o horizonte de expectativas.)

As rúas constrúen as rutinas e as rutinas constrúen a vida. (20)

Eu non sei se diría “constrúen” mais do que estou convencido é de as rutinas nos confiren seguranza para vivir.

Ás veces, xusto despois de rematar unha novela, semella que aparecen por todas partes cousas que teñen que ver coa novela ou ideas que explican mellor o que ti querías contar. É un fenómeno enigmático. Todos os conceptos, todas as imaxes fermosas que perseguiches durante meses, emerxen agora, cando xa non teñen cabida na trama, cando pensabas que non querías dicir máis nada do que dixeches. (37)

Velaí unha sensación que seguramente partillan moitísimas autorías, cómpre moita prepotencia e arrogancia para pensar ou dubidar se non se puido facer/escribir doutra maneira ou doutra maneira mellor. É unha sensación que ten moito de caos, ao meu ver, e, como diría a poeta brasileira Camila Assad, son “as infinitas posibilidades do caos”

Durante toda a niña vida estiven interesada pola duplicación, pola simetría e pola idea do dobre (50)

Reitero, non esquezamos que estamos conversando sobre unha ficción. Porén, se é aplicábel á autora da novela, é outra cousa como para non esquecer nunca. Por outra banda, isto tamén ten lectura ben suxestiva se entendemos a personaxe, o avatar, como segundo termo ou espello da autoría.

(…) a vida real contra esta, que, aparentemente, non é real  (51)

Quen decía aquilo de que “todo que escribo é real”? Quen decía aquilo de que “todo o que imaxino é real?”

Non me parece que ninguna virtualización da vida sexa máis verdadeira que outra (53)

A literatura como “virtualización da vida”, non sendo tese nova resulta especialmente interesante nun momento no cal, a meu ver, se escribe/escribiu xa demasiada literatura narcótica. A tendencia (e Berta participa de cheo nela) a escribir sobre as propias vivencias, a escrita de “non ficción” creo que debe tomarse como reacción fronte a iso. As “escrivivencias” que diría Conceição Evaristo. De todos xeitos aínda temos que ver até que punto logra triunfar esta tendencia.

Mais, ollo, ningunha é máis verdadeira que outra, e aquí incluímos mesmo as distopías ( e esta novela de Berta ten moito de distopía), mesmo as literaturas narcóticas destinadas a pasar o tempo. Isto merece unha reflexión moito máis fonda do que este diálogo permite.

Na niña última novela perseguín as miñas propias coordenadas, que ignorara obstinadamente durante media vida, debuxei nela un mapa de quen son. Agora busco unha muller da que ignoro todo coma se ela fose facerme algún tipo de revelación tamén sobre min. (57)

Non quero que se esqueza que falamos sobre unha ficción. Porén, xa na crítica que escribin tracei un paralelismo entre esta necesidade de Berta de atopar o seu lugar na HISTORIA (tanto na que é unha sucesiva sucesión de cousas que suceden coma na propia historia que concibe e narra quen escribe) e o que aconteceu con Otero Pedrayo e o seu avatar Solovio. Dá moito para pensar, entre otras cousas pasamos dun autor de situación socioeconómica folgada a unha autora da que seguramente non podo dicir o mesmo (imaxino). E este tránsito de comezos século XX a comezos do século XXI tamén nos leva a pasa dunha autoría masculina a outra femenina, con valores absolutamente diferentes e distantes. Xa digo que dá para moito pensar.

(…) restaurar o que non podo saber pero supoño que existe, seleccionando os pigmentos útiles no labor de completar os ocos que se abren entre os datos que si coñezo e os que non. (58)

Esta reflexión sobre o día a día de quen escribe, lévame outra volta a pensar na ficción como instrumento para encher eses ocos. Non querendo ser exactamente ficción, ese problema resolveuno Suso de Toro (Un señor elegante) na súa ultima novela introducindo reflexión autoriais sobre as personaxes. Dito sexa, por sinal

.

Lembro algunas novelas nas que os personaxes se rebelan contra os autores e saen dos libros para perseguilos pola rúa ou para dicirlles como queren que se escriba o desnvolvemento narrativo das súas vidas, pero ninguna na que sexa a autora quen vai na procura do personaxe (58)

Resulta ben significativa esa persecución das personaxes, di mito de como é e como se escribe a novela. Todos lembramos a Pirandello, aínda que sexa teatro. Porén a min, polo que coñezo de diversas autorías e pola niña propia experiencia, as personaxes á hora da escrita resultan absolutamente claves, tanto como a propia historia que se vai relatar; e a procura de personaxes ricas que termen da historia é unha das obsesións máis común nas autorías, polo que eu sei.

Günter Grass deixou dito aquilo de que “os escritores somos espoliadores de cadáveres” (Escribir nun mundo sen paz), refíndose ás personaxes.

             

Na niña primeira hora na illa entendín que estou xogando a ser unha náufraga que chega a un sitio remoto e constrúe desde cero o lugar, á idea de levanta de novo un mundo habitable en ausencia do mundo que coñecía antes, porque aquí é onde vivo agora (81)

Se trasladamos iso á literatura, eu non o comparto doadamente. Explícome. Non creo que se constrúa unha historia desde cero. A realidade físca do libro é unha cousa, mais a realidade inmaterial da historia que se conta nel é anterior (como proxecto, como soño…) e tampoco se pode dicir que non sexa real (xa vimos)

Tamén nesta vida virtual o meu cometido principal é perseguir a beleza. (82)

E nunca cho pagaremos, @s que te lemos, como mereces, Berta.

Albiscamos un fragmento do que o futuro pode ser, e temos na man o pasado que foi, pero o presente é un limbo indefinido. (…) a narrativa do que estábamos a ser (…) e só nos queda a posibilidade de analizar o que xa pasou e de especular co que pasará. Isto último é un exercicio case literario, e, mesmo entendéndoo así, semella difícil inventar algo, atreverse a avanzar. (85-86).

Volvemos ás “infinitas posibilidades do caos” que é o presente. E á literatura como especulación. E á constatación das dificultades para avanzar, para crear algo novo, entendo, porque a literatura, como todo na vida, avanza a base de rupturas. Inclusive rupturas sen esquecer o que se escribiu antes. Lembremos a Manuel Antonio, ou lembremos a Xela Arias (comezo e final do século XX), por sinal.

(…) como unha intrusa que ten acceso ao pensamento dos demais sen que se estableza unha reciprocidade. (87)

O “voyerismo” das autorías, ese sentimento de ollada ás agachadas sobre as personaxes…sempre está aí.

Como crítico gústame coñecer “dede dentro” as dificultades á hora de compoñer claquera práctica escritutal. Por iso, cando estudei a microficción para o Nin che conto, escribín este microconto que agora vén ao xeito:

Vixíe as súas costas

Deixouse caer no sofá con aquel libro entre as mans. Mercárallo a un traficante de antiguidades que puxera unha escura tenda a poucos metros do portal da súa casa. Entrara  matar o tempo. Por algunha razón, de todo o que alí había era o único que o atraía. Colleuno, acariciouno, sopesouno, uliuno, xa non o soltou para nada.

Parecía vello, non sabería dicir canto. Mentres agardaba polo elevador, nin se lle ocorreu pensar na excesiva suma que viña de pagar por el, quixo oír a música das súas páxinas. Agora, comodamente instalado no sofá, concentrou os ollos na portada, abriuno e, vorazmente, incontrolabelmente, comezou a ler conto tras conto. Mais desde había un bon pedazo permanecía  estático, petrificado. A lectura fora adonándose del, sentía como as palabras saltaban do papel, como os sintagmas se introducían, penetraban os poros da súa pel. Durante un tempo, tivo a sesanción de que era o libro quen o estaba lendo a el, que o estaba explorando; non se importou, eran agradables aquelas cóxegas. Xa contra o remate, comezou a remexerse, a suar, establecérase unha identidade  total entre a vida de fóra e  a de dentro do libro, el era a ponte e el viaxaba pola ponte e estaba chegando á outra beira. Mais non era iso o que o desacougaba daquela maneira. Aquel conto, recoñeecíao,  aquel alterárao. Tratábase de “Continuidade dos parques” de Cortázar, e falaba dun home que le un libro, sentado nun sillón, onde se relata como le escrita a súa propia morte sen poder facer nada por imped”

E por iso, tamén escribo nas fendas do que escribín antes, nas fendas dunha novela previamente concluída, porque é unha maneira xenuina de conversar co pasado. (87)

É unha maneira xenuina de conversar co pasado, efectivamente, e tamén de procurar o lugar propio na HISTORIA (nos termos que xa vimos), que é ese macroproxecto en que resulta a obra de calquera autoría.

Hai que escoller ben as verdades que se cospen dinta da cara dos vulnerables, e non creo que haxa ninguén máis vulnerable que alguén que escribe algo e o entrega a outro para ler. E cando é evidentísimo que un edificio está a piques de caer, non necesario sinalar cales son as gretas que o atravesan de arriba abaixo, senón encontrar alguén que sexa hábil en encontarar as fortalezas dunha armazón insuficiente para que sexan reforzadas con puntasi. (88)

Como crítico que son, comparto plenamente o comezo. As autorías son especialmente vilnerábeis cando comezan a escribir, e, aínda que o resultado non sexa literariamente moi satisfactorio, cómpre ser moi prudente á hoar de cualificar ou de falar do texto. Xa non estou tan seguro de que todas as autorías sexan tan vulnerábeis, por outra banda; ben coñecida é a “vaidade autorial” e ben sabido é que hai autorías que cren que ninguén pode facelo mellor ca eles (poñemos nomes com Umbral ou Cela?). De todos xeitos sempre dixen que non hai libro non que non haxa algo bo, hoxe sei que hai excepcións mais sígoo mantendo.

Podo investir moitas horas imaxinando un mundo e logo amoblándoo antes de saber como quero contar de maneira precisa cada cousa. (…) Estou afeita que a ficción ou os lugares nos que a ficción se desenvove me atrapen. (89)

Velaí a realidade inmaterial do  proxecto narrativo xa comentada, a xénese do que será a realidade material do libro cando o teñamos nas mans. E esa sensación autorial de “estar atrapad@” na ficción, é unha das “drogas” que leva as autorías a non deixar de escribir unha vez que se tomou a primeira dose. E un privilexio, esa vida ou comuñón na ficción, na niña opinión, unha das cousas que máis me marabillan de escribir ficción.

(…) a sensación é a de vivir a través de alguén ou de algo, vivir unha simulación de vida creada por outra persoa. (89)

Pode entenderse como unha sensación tanto das personaxes como proxección da autoría. Pode entenderse como unha sensación da autoría ao sentirse proxectada nas personaxes.

Quería escribir sobre a vulnerabilidade (97)

Tomemos nota. Non é primeira vez que atopamos a vulnerabilidade. Tomemos nota como característica da obra (en prosa ou verso) de Berta Dávila. No remate retomarémolo.

As historias que decidimos compartir repítense case sempre independientemente das sinaturas e dos lugares que visitamos  (107)

Saíbase que na novela está a se falar de postais. Porén resulta aplicábel á literatura. Lévase tanto escrito, a estas alturas, que resulta ben complicado non repetir tema, o diferencial está na forma en que se fai, esa é unha das grandezas da literatura.

Tamén me gustaría que a novela servise para imaxinar outra historia posible ( 118)

Cada lectura é sempre “outra historia posíbel”. De feito, esa é unha das cousas que máis nos levan a abrir os libros (libros que, cando son bos, nunca se pechan, pasa moito cos de Berta, e a moita xente)

Hai un lugar no mundo onde a porta á esperanza está case sempre aberta. E eu vivo nel. (120)

Despois de comentar sobre a vulnerabilidade, resulta unha alegría inmensa ler isto.

Trato de indagar os porqués deste libro e cal é a causa de que algunhas casas me persigan e otras me abandonen.  (121-122)

Impagábel reflexión sobre o acto da escrita. Moi definitorio da autora. Teño constancia de que non todas as autorías farían esta reflexión, tamén hai moitas autorías que escriben “en modo automático”, dun tirón, e non se paran niso. Depende das formas de escribir, porque tamén hai quen escribe, reescribe, pensa e repensa cal é a mellor maneira de dicir as cousas. Isto lévame a pensar no comezo desta conversa.

(…) é tan importante cando se trata de construir o relato de quen somos en función de quen foron os que viñeron antes. (127)

Non vou comentar máis nada do que xa dixen antes. Só engadir o triste que resultaría “perder o camiño dos que nos precederon”, aínda que haxa que modifícalo.

A palabra naufraxio en xaponés tamén significa fracaso. (…) Escribir sobre este naufraxio, desde Illa Decepción, fai tamén destas páxinas un lugar para a franqueza. (132).

Un lugar para a franqueza. Hai cousas que non son doadas de dicir se non é desde a ficción. E tamén houbo tempos en que a franqueza só era posíbel desde a ficción. En todo caso hai que valorizar a posición autorial, a franqueza. Nun mundo tan habituado á mentira ( das que mesmo se fai noticia) resulta reconfortante ler isto, e como tal hai que valorizalo e agradecelo.

No telexornal fálase do ruído cultural e da reducción dese ruído cultural, que ten consecuencias sísmicas.  (135)

Botaría días falando do ruído cultural. Sempre o houbo. Antes era na prensa e no boca a boca dos dixomedíxomes que sempre hai a redor da literatura. Hoxe é nas redes sociais onde máis se percibe, habiendo autorías que son auténtic@s especialistas en xerar ruído con tal de que se fale delas.Enfin.

A literatura é levantar unha illa desde a nada, erguer o relato do que nos pasa para situarnos dentro del. A literatura tamén é recolección. (136)

Disto xa falamos. Na literatura nunca ergue un discurso desde a nada, lembremos o dito sobre a realidade material e inmaterial da historia que se vai contar. Mais covén moito non esquecer a seguda parte, erguer o relato do que nos pasa para situarnos dentro del, por moito que tamén o comentaramos. Finalmente, a literatura como recolección, é un aspecto que comparto plenamente, mais quero sinalar efusivamente que tanto é recolección para quen escribe como para quen le.

E para remate, quero finalizar cunha reflexión sobre a autoficción que me parece que vén omoi ao caso. Se ben con Carrusel se falou abertamente de autoficción, eu quero ver que esa autoficción moi ben se explica desde a pretensión de procurar un lugar na HISTORIA ( tal e como o vimos concebindo). E paréceme importante esa explicación porque nun mundo tan confuso como é o da autoficción, achega un motivo de ser para esta que, polo que eu sei, resulta tan novidoso como ben acaído. A propósito da autoficción téñense dito moitas cousas, aínda que o termo nace en 1977 cando Doubrovski publicou Fils, e téñense proposto (Dóra Faix, por sinal) achegamentos desde a fotografía ou a psicoanálise, a socioloxía ou a música, por sinal. E a este respecto tamén quero lembrar que Ouellette-Michalska xa falou tamén da vulnerabilidade dos corpos, cousa que Berta recolle tamén. Mais este da autoficción é un mundo nada claro, e non perdamos o fío.

Porque falo agora de autoficción cando en Carrusel era máis obvio? Pois porque me parece, teño a impresión de que aquí algo tamén hai, e falo desde esa impresión que será ela quen determine até que punto chega, se a hai. A min paréceme que o que haxa dela é unha maneira de balizar a ficción nos lindes da existencia real da escritora -e podemos engadir que nos termos antes propostos, porque resultan moi trascendentes. A propósito da autoficción tense falado desde a morte da novela (outra vez máis, e son máis de 30 veces que se ten anunciado) até unha redefinición do pacto lector redefinindo conceptos como verosemellanza e veracidade, mesmo se ten falado tamén de autodestrución. A propósito disto lembremos aquilo que lin dun escritor portugués (hai case 40 anos, dismúlenme que non lembre o nome) no Jornal de Letras, Artes e Ideias: “ o escritor, mentres escribe, vaise escribindo”. E paremos aí, porque a escrita de Berta Dávila é todo o contrario á autodestrución (Houllebeck, por sinal) porque non hai ningún tipo de humillación da personaxe, todo o contrario. Tamén se ten posto en cuestión a ética de entregar ao aeido público as vidas de xentes que conforman o ámbito vital da autoría. E tamén, tamén, Berta Dávila ten moito coidado con isto.

En realidade, Berta, con esa explicación/intención de “procurar un lugar na HISTORIA” está dando a explicación máis convincente que coñezo para existencia da chamada autoficción (nótese que nin quixen  mentar o “novo xornalismo” de Capote) e, outra cousa aínda, por moi atrás que se queira retroceder no eido da autoficción (e pódese moito) nomes de muller na autoficción non dou enxergado ningún, o que tamén é de ter en conta

E máis nada. Deica aquí chegou esta conversa, que pola niña banda, considero ben agradábel.

Camila Assad: as infinitas posibilidades do caos.

Hai tempo xa que quería escribir sobre a poesía de Camila Assad, mais como a súa presenza na Rede non me dá para facer unha selecta  á altura do que ela merece e a min me gustaría, fun adiando a ocasión até hoxe. Até hoxe, en que considero que unha poeta desta altura non pode agardar máis, pois, aínda que a selecta da súa poesía me gustaría que fose maior, o que reunín ben abondará para deixar unha imaxe fiel dunha poeta extraordinaria, unha poeta da década dos 80¨ (finais) que agora se atopa comezando eses anos que se din de madureza  atendendo á evolución biolóxica. Que se din, porque, en realidade Camila é, desde os seus inicios, unha voz poética tremendamente potente, consistente, esixente e moi traballada, desas que un cando un as le, nunca esquece. E non por afortunada casualidade senón que desde a mesma concepción do poema se proxecta unha autoría, unha voz moi persoal, moi singular, absolutamente imprescindíbel.

Cal é entón a súa poética? Cal é a súa concepción? Pois da lectura dos seus poemas extráese que non procura que quen le sinta admiración polo texto. Ese é un obxectivo moi primario e a poesía de Camila Assad está tan traballada, e a poesía de Camila Assad é sempre unha quebra da obviedade convencidísima…de xeito que os seus textos están máis destinados a incomodar a que le, a inquirilo e movelo a reflexión…que a epatar, que ao inmovilismo admirativo.

Camila Assad (Presidente Prudente, cidade do interior de São Pualo, 1988) non é unha poeta prolífica. Tendo en conta a importancia que lle concede ao traballo sobre a expresión, á contínua experimentación na procura da mellor expresión, o seu perfeccionismo…tamén non era de agardar outra cousa. Deica o momento coñézolle Cumulonimbus (2017, Quintal Edições), e eu não consigo parar de morrer (Urutau, 2019); teño noticia de que tamén publicou Desterro, mais pouco sei del, tamén é de 2019, chamou a atención do ProAc/SP e permitiulle publicar na Macondo, nela establece un diálogo do corpo coa cidade, unha temática moi de ideario feminista (visto deste lado do Atlántico) polo que ten de reifección, de refacer continuamente a muller o seu corpo (esa necesidade), cousa que, se se pon en contacto co seu anterior título (eu não consigo parar de morrer) resulta bastante agardábel. Non quero con isto dicir que os seus pomarios non teñan unha personalidade propia e diferencial, distintiva; mais ese título, “eu não consigo parar de morrer” resulta tremendamente significativo, tanto que en si vale por todo un poemario. Debo vencer, pois, a tentación de continuar o camiño temático que veño de sinalar, a fin de contas estas presentacións pretendo que sexan breves.

Mais hai outra cousa, vostedes poderán comprobalo na selecta, que non pode esquecer porque dá conta de algo que xa dixemos (o contínuo traballo sobre o texto) e á vez tamén é tremendamente sintomático: a ruptura da voz poética tradicional da poesía; Camila procura diversas voces, diversas personaxes que se manifesten, case se pode dicir que existe unha voz supranarradora que dá entrada a otras desde as cales se procuran novas focalizacións que, desde o estrañamento, se proxectan a atraen a atención de quen le, de quen le unha poesía que nunca é inocente. En realidade, a escrita nunca é inocente, e, desde a voz femenina e feminista hai tantas cousas que contar, hai tantas cousas que denunciar ( neste Brasil hiperconservador, machista e racista).

Camila Assad é tamén unha poeta urbana, como poderán ler. É desde a cidade que ela se propón sorber o mundo, precipitarse no mundo para achar o seu lugar ou para denunciar o que ve, o que sente ao ver. E na súa visón do mundo ha de influír, con toda seguranza, a súa intensa actividade tradutora, que sempre achega voces poéticas interesantes non só polo que din senón tamén por como o din.

Aínda sabendo que xa falei moito del, quero reiterar o título eu não consigo parar de morrer. A bon seguro ha resultar central na súa obra porque é unha extraordinariamente bela forma de expresar como se sente a muller, como se senten as mulleres que o mundo non remata de entender, de asimilar, de contemplar na especificidade dos valores que o seu sexo lles confire e a Historia oculta.

O mundo é puro caos.

O mundo é puro caos onde o negativo ocupa os espazos que deberían ser positivos.

Hai séculos, hai moitos séculos, hai todos os séculos que ninguén atopa a razón.

A poesía é un camiño, unha praxe, un método de autocoñecemento. A poesía é unha forma de partillar.

A poesía nunca é inocente.

Sen vertixe non se pode atopar o equilibrio.

Cada vertixe é unha posibilidade.

Como sempre, deixo ligazón ao seu Facebook, e non é preciso que indique que a súa lectira é do máis interesante. 

Imos coa súa poesía, precipitémonos.

(Na Ruido Manifesto)

1)

M. não está conseguindo

se lembrar de seus mortos

o rosto da mãe, o gosto da

nicotina exalando pela

pele ao fim do dia.

*

é como se o passado fosse

um túnel de desenhos animados

em preto e branco arranhados

em uma parede.

ela ainda está tentando.

pensa em bois e plumas,

pensa em como carregamos

sempre conosco um mugido

de tristeza.

uma memória extinta é um país que sumiu do globo terrestre

hoje vou contar todos os

melros entre a prisão

e o Walmart onde agora

na sua tristeza galopante

um homem careca soa a

buzina no carro, onde um bebê

balbucia pela primeira vez

um som parecido com “água”,

onde a namorada — com toda sua

infelicidade — prende com um grampo

a franja recém-cortada.

*

agora mesmo

na emergência

no ápice da crise

ao lado da enfermeira

diz que se sente enterrada

como uma mosca no âmbar

como as tvs da sala de espera

e gira a ampulheta dourada

do desespero.

*

eu penso em quando eu era

uma criança, em quantas vezes

o mundo parecia que ia quebrar,

mas então, milagrosamente,

impiedosamente, não o fez.

*

2)

nunca fomos tão ingênuos

mas a materialidade das superfícies

encarando arestas brutas

invadiram nossas mãos.

toda mão é ferramenta

serve para estancar o sangue

do porco recém-abatido

serve para contar as horas

em que o sangue permanece quente

serve para acariciar os cabelos

consolar: não chore o abate suíno,

a vida é muito menos que isso.

*

3)

eu lhe peço para que não olhe

a saia rodando com o vento

e com os movimentos bruscos do

quadril adentrando a trigésima

temporada invicta. tem algo de

maligno no teu olhar, por isso não

note a unha roída, o pó compacto

ressecado no compartimento de

organização de maquiagens; é

hora de começar a escrever

poesia em bactérias e esperar

pela contaminação. o ambiente

anaeróbico favorece o desaparecimento

das doenças incuráveis. a pelúcia

ainda está na sua cama, mas

eu não me atrevo.

*

4)

construo as ruínas pra dizer que já estive

aqui. mesmo nos dias de feira eu vinha

acampar nos seus quintais sem verde.

mesmo a pé eu vinha, exalando fogo

pelos buracos do nariz, expelindo os

órgãos, como se não me fossem úteis

assim como saber que o coração de um

peixe tem apenas duas cavidades e o dos

anfíbios três.

*

5)

eu esqueci nome da minha mãe

declarei guerra contra a Suíça. me

aliei aos alfaiates que restaram na

avenida São Luiz, vamos costurar seu silêncio.

é mais que promessa, veja, o fim da manufatura

me permite ter três jogos de lençol

— embora nenhuma cama

………………………

(Nos “poemas da quarentena” de Macabéa Edições)

silente

não sei como deve ser fundar uma vila

chegar entre mata muito fechada ou

ir ao encontro da natureza inviolada

dos terrenos e das clareiras mais sagradas e puras do mundo

sei apenas dividir meu cabelo, partir o pouco pão a que tenho direito,

gastar a cor das sapatilhas com que ando

não sei

recuperar a luz dos dias mais bonitos

e escrevo neste lugar temente

de que de repente tudo finde

e nós não tenhamos testemunhado

quase nada sobre a beleza daquilo

que vimos e não pudemos guardar

………………………………….

(Na Poesia Primata)

Eu moro nos atrasos

e por isso ninguém nunca

                      me encontra

Eu me exilo no bolso

rasgado do teu terno azul

– aquele reservado para os

velórios dos parentes distantes

Eu sou minúscula

por vezes

  invisível

Eu moro na poeira

oculta dos idiomas

                  extintos

Eu submerjo das águas

da fonte central

da cidadela de

três mil membros

– dizimada há

mais de meio século

Quando fito o espelho

nem me percebo

sou maleável, sou

um elástico de cabelo

desses que se perde um por dia

                                        por aí

há prazer no inacabado por isso Florença

chorou ao perceber a última demão seca.

não se pode confiar nas aparências, ela me

disse, não confie porque sei que embaixo de

tanta camada não há beleza. sei a cor do tijolo bruto

o amarelo canário não disfarça as bolhas no cimento

que ela sabe, ainda resistem, ainda a encaram.

.



eu construo uma antessala

com balões de gás hélio

e reciprocidades

fico apanhada ao seu dedo mindinho

como se um furacão nos cingisse

e você fosse a esperança derradeira

as mesas estavam postas

mas foi tudo

             derrubado

………………………….

(Na SubVersa)

como transpor dez anos de ausência de um coração minguado pro meu estéril papel?
como misturar o que vem da carne mole e tenra do músculo que pulsa a gritar teus nomes perdidos àquilo que vem da árvore extinta?
eu que ousei considerar ser possível
destilar o que fenece daquilo que vibra
ou até mesmo fragmentar o que se sente
daquilo que provoca brando alivio.
como sobreviver a todas as faces
conversas
estórias?
Bob deu um tiro no peito na Alemanha em 09.
Ebba pariu um rebento loiro na Dinamarca em 11.
Lucas casou-se com Benny em cerimônia de luxo na Califórnia em 13.
Marilia ficou órfã hoje pela manhã na Vila Mariana.
mas como eu faço
pra medir desgosto em pés ou em polegadas?
unir matéria física àquilo que foi feito pra dissociar?
você
você já sabia que não ia ficar mas disse que ia mesmo assim e eu aprecio quem mente por consolo
você vai casar parir um rebento virar órfão e dar um tiro no peito nesses anos iminentes e como é que eu vou fazer pra transmutar meus pés que ardem em bagagem que plana desafiando a gravidade em senso comum?
vai doer uns 10 mil pés e umas 10 mil polegadas e eu nem lembro mais o quanto isso significa mas sei que é muito.

………………………

Para rematar, e porque ten moita importancia no seu traballo intelectual, lean estas traducións de Louise Glük, Nobel de Literatura 2020.

Teoria da memória

Muito, muito tempo atrás, antes de eu ser uma artista atormentada, afligida pela saudade ainda incapaz de estabelecer ligações duradouras, muito antes disso, eu era um governante glorioso unindo todos em um país dividido – foi o que me disse a cartomante que examinou minha mão. Grandes coisas, disse ela, estão à sua frente, ou talvez atrás de você; é difícil ter certeza. E ainda, ela acrescentou, qual é a diferença? Agora mesmo você é uma criança de mãos dadas com uma vidente. Todo o resto é hipótese e sonho.

Pingos de neve

Você sabe o que eu fui, como eu vivi? Você sabe
o que é desespero; então
o inverno deve ter algum significado para você.

Eu não esperava sobreviver,
a terra me suprimindo. Eu não esperava
acordar novamente, sentir
na terra úmida o meu corpo
capaz de responder novamente, lembrando
depois de tanto tempo como se abrir novamente
na luz fria
da primeira primavera –

assustada sim, mas entre vocês novamente
chorando mas arriscando alegrias

no vento cru do novo mundo.

Manhã

Você quer saber como eu gasto meu tempo?
Eu caminho pelo gramado frontal, fingindo
estar capinando. Você deve saber que
Eu nunca estou capinando, de joelhos, puxando
aglomerados de trevo dos canteiros de flores: na verdade
Estou procurando por coragem, por alguma evidência de que
minha vida vai mudar, embora isso
leve uma eternidade, verificando
cada aglomerado para a folha
simbólica, e logo o verão estará terminando, as folhas já girando, sempre as árvores doentes
indo primeiro, a morte virando
amarela brilhante, enquanto alguns pássaros escuros executam
seu toque de recolher musical. Você quer ver as minhas mãos?
Tão vazias agora quanto na primeira nota.
Ou a intenção sempre foi
continuar sem um sinal?

Sirene

Tornei-me uma criminosa quando me apaixonei.
Antes disso eu era garçonete.

Eu não queria ir para Chicago com você.
Eu queria me casar com você, eu queria que
sua esposa sofresse.

Eu queria que a vida dela fosse como uma peça
em que todas as cenas fossem cenas tristes.

Uma boa pessoa
Pensa assim? Eu mereço

créditos pela minha coragem —

Sentei no escuro na sua varanda.
Tudo estava claro para mim:
Se sua esposa não te deixasse ir
isso provaria que ela não te amava.
Se ela te amasse
ela não gostaria que você fosse feliz?

Eu acho agora que
se eu sentisse menos eu seria
uma pessoa melhor. Eu fui
uma boa garçonete.
Eu conseguia carregar oito garrafas.

Eu costumava te contar meus sonhos.
Ontem à noite eu vi uma mulher sentada em um ônibus escuro –
No sonho, ela está chorando, o ônibus em que ela está
está se afastando. Com uma mão
ela está acenando; a outra acaricia
uma caixa de ovos cheia de bebês.

O sonho não resgata a donzela.

Primeira memória

Há muito tempo, fui ferida. Eu vivi
para me vingar
contra meu pai, não
pelo que ele era –
pelo que eu fui: desde o começo dos tempos,
na infância pensei que
aquela dor significava que
eu não fui amada.
Isso significa que eu amei.

Os orixinais:

Theory of memory

Long, long ago, before I was a tormented artist, afflicted with longing yet incapable of forming durable attachments, long before this, I was a glorious ruler uniting all of a divided country-so I was told by the fortune-teller who examined my palm. Great things, she said, are ahead of you, or perhaps behind you; it is difficult to be sure. And yet, she added, what is the difference? Right now you are a child holding hands with a fortune-teller. All the rest is hypothesis and dream.

Snowdrops

Do you know what I was, how I lived? You know
what despair is; then
winter should have meaning for you.

I did not expect to survive,
earth suppressing me. I didn’t expect
to waken again, to feel
in damp earth my body
able to respond again, remembering
after so long how to open again
in the cold light
of earliest spring –

afraid, yes, but among you again
crying yes risk joy

in the raw wind of the new world.

Matin

You want to know how I spend my time?
I walk the front lawn, pretending
to be weeding. You ought to know
I’m never weeding, on my knees, pulling
clumps of clover from the flower beds: in fact
I’m looking for courage, for some evidence
my life will change, though
it takes forever, checking
each clump for the symbolic
leaf, and soon the summer is ending, already
the leaves turning, always the sick trees
going first, the dying turning
brilliant yellow, while a few dark birds perform
their curfew of music. You want to see my hands?
As empty now as at the first note.
Or was the point always
to continue without a sign?

Siren

I became a criminal when I fell in love.
Before that I was a waitress.

I didn’t want to go to Chicago with you.
I wanted to marry you, I wanted
your wife to suffer.

I wanted her life to be like a play
In which all the parts are sad parts.

Does a good person
Think this way? I deserve

Credit for my courage –

I sat in the dark on your front porch.
Everything was clear to me:
If your wife wouldn’t let you go
That proved she didn’t love you.
If she loved you
Wouldn’t she want you to be happy?

I think now
If I felt less I would be
A better person. I was
A good waitress.
I could carry eight drinks.

I used to tell you my dreams.
Last night I saw a woman sitting in a dark bus–
In the dream, she’s weeping, the bus she’s on
Is moving away. With one hand
She’s waving; the other strokes
An egg carton full of babies.

The dream doesn’t rescue the maiden.

First memory

Long ago, I was wounded. I lived
to revenge myself
against my father, not
for what he was—
for what I was: from the beginning of time,
in childhood, I thought
that pain meant
I was not loved.

It meant I loved.

a propósito de HORTENSIA, de Medos Romero, en Medulia

MATER AMANTISSIMA

Título.: Hortensia

Autora: Medos Romero

Editorial: Medulia

Recoñecer e agradecer o amor dunha nai, é un deber filial inexcusábel. Facelo empregando a literatura, neste caso a poesía, xa é un don non asequíbel a calquera. En todo caso a emotividade despois da perda dunha nai ten deixado exercicios poéticos moi interesantes, por sinal aínda lembramos o poemario de Eva Veiga A frecha azul do teixo, dito sexa por sinal e sen querermos excursionar fóra da poesía actual, que ben se podería, mais a finalidade é dar conta do poemario de Medos Romero.

            A finalidade é dar conta do presente poemario de Medos Romero, o segundo que dela viu a luz no 2020, canda Peixes que esvaraban ao unísono, vencedor no Illas Sisargas de Poesía Erótica e do cal xa escribimos nestas páxinas. E, con tal finalidade, quero facer unha reflexión inicial, pois a nai, máis que como dadora de vida, que xa é o primeiro recoñecemento, é vista como símbolo de unión a unha Terra, a un país, a unha cultura, aínda que esas nais non foran moi letradas (a miúdo, todo o contrario) souberon inculcar o amor polo propio, antes diríase que o amor polos usos e costumes do que viña sendo a patria, hoxe, con toda razón, hai que chamarlle Matria. Amor e, tamén neste caso rebeldía. Rebeldía, un concepto de extarordinario valor cando se é consciente da pertenza a unha Terra escravizada e colonizada por outros. Como di Medos: “Galicia, este cadaval enmourecido e fumeante /como un territorio de guerra na intemperie da noite./ Galicia, unha ruína de fume e chousas./ Galicia, severamente castigada, /severamente desmemoriada,/severamente sometida” (27). A rebeldía sempre é importante, porque sen ela ben se pode dicir que non existe progreso. Mais se esa rebeldía é herdo ou transmisión da nai resulta máis importante, a meu ver, pois tal rebledía xa é unha cadea de posicionamento ante a vida, o cal ten non ten prezo.

O poemario iníase cun texto reflexivo e moi emotivo onde se fala da soidade, da espiritualidade e firmeza da pedra e tamén de árbores, eses símbolos que tamén se poden estender á palabra, en todo caso trátase dun texto no cal se procura refuxio na soidade extrema dun “animal profundamente ferido” (11). E segue o poema que leva o nome da nai e do libro, “Hortensia”, un longo poema evocativo, tan longo como o amor da filla/poeta. “Toda ela, sinxela, limpa, amábel, protectora, /  a que nos acollía sen medida e sen reclamo. / Iso era a liberdade: sentirnos libres de verdade, donos de nós. / E agora xa non cruzas os prados co teu mantelo anoado” (13) A nai como símbolo, como elo de unión coa terra, esa primeira xeografía emotiva pola que camiñamos e na cal nos sentimos acollidos. “Mans de terra e terra firme eras” (14). A Terra/terra, tan importante como o sangue herdado. Parir terra mesturada con sangue ( 14) E nacín así, muller coma ti, rebelde ,/ desgraciada, íntegra sempre, entregada sen medida. (14) Son de ti, nai, campesiña (15) Ese elo de unión coa terra, ese recoñecemento como campesiña lévaa a evocar a vida e os traballos propios no campo, mais esa lembranza e afirmamento consciente non evitan a dor inmensa. Regrésame, nai. Regrésame e páreme de novo, / para que eu aprenda a amarme íntegra e capaz por primeira vez / e poida ser aínda rotundamente feliz (17). Porque o poema é en si unha bela demostración de amor, amor á nai, amor á Terra/terra, amor á vida; unha bela demostración de amor e dolor, de paixón e dolor. Morrerasme sempre, meu amor. / Morrerasme sempre… (18)

            Segue outro poema como segue a fonda emotividade da perda, e a visión/voz poética proxéctase sobre xeografías familiares, interiorizadas, natureza en estado puro, humilde (non é a Amazonia) mais rotunda. Son barro firme, un tombelo, unha soa dureza encrustada (19) da cal se denuncia a desnaturalización. Este país convertido nun inmenso eucaliptal (20) E o abandono. Todo é unha bouza de difícil acceso (21). E xorde a presenza/ausencia do pai. Hai un corazón ao lonxe, verde e tépedo. / E aí naceu meu pai (19). De quen tamén se recolle herdanza dun mundo que marchou, poerén un mundo natural que resultaba máis humano (inevitábel comparanza co mundo de cemento urbanita). A túa fala como un símbolo ergueito de toda a dignidade (21). Outro elo de unión/comuñón coa Terra/terra, coa Historia, coa Cultura, coa Vida. Humilde, vivo, único, firmemente inmaduro e feble. / Simplemente iso, unha criatura mortal (23). Triste cosntatación da finitude humana, mais tamén valoroso recoñecemento de amor filial e do valor como transmisor do amor pola Terra, dunha herdanza que é unha posición fronte á vida, unha posición na vida.

            Segue outro longo poema onde se reflexiona sobre a vida sen eles, sobre a vida que nos queda e na cal temos que loitar. Tanta vida acurralada, tanta soidade inexplicábel, / tanta desolación! (24). Onde todo é memoria de nós (25). Desta terra amábel e vizosa somos, / hoxe un cadaval amplo como un país enteiro,/  que se ergue tolleito, denegrido, salvaxe e cinzento, / tremendamente violentado (25) Auga, auga fresca para un país que se afunde (26). Esa necesidade para unha matria/patria asasinada polo fatal desamor dos que non saben amar esta terra / de xeito contundente (26). Este é un poema de amor filial, xa vimos, de amor ao pai, mais tamén  é unha denuncia da dor e non só da dor pola perda dun ser amado, é tamén a denuncia dun País que camiña cara á ruína, unha traxedia tras outra. E aínda que xurda poderosa  voz da xenreira (fasme sufrir tanto! (27)) finalmente xa o dixera o poeta de “Penélope”, “Galicia, sempre como un manso animal que non se rebela nunca, / feble criatura solitaria entre tépedas néboas” (27). E o poema, que era un poema de amor filial remata sendo un poema de amor filiar á nai Galicia, cun precioso e emotivo remate, despois do cal vén ourro poema de afirmación na estirpe, e, dentro da estirpe, da pertenza a un colectivo, o  feminimo, que necesita ser reivindicado e que se propón como medio de cambiar o mundo. Somos  mullerres coma vós, mulleres que mudaremos o mundo (31). E a un, que le este enorme exercicio de amor á nai, ao pai tamén, á Terra, ao País, quédalle esa esperanza que se desprende das palabras de Medos Romero. Que as mulleres, por fin, cambien o mundo. Hai aínda outros dous poemas, de afirmación na condicón feminina, que tampoco deixa de ser un poema denunciador. Fica a cicatriz por sempre como única palabra. / Quen nomea o noso sexo, quen?/ Quen de vós é capaz de atreverse a descifralo, a precisalo?/ Quen é cpaz de dicir nada, nada?. Dicídeme qun? “ (33). E finaliza o libro con outro poema no que se evoca a figura paterna, se denuncia o abandono, a ruína da Terra/terra, da identidade da tribo e a firmeza nos principios da niña dignidade. (36)

Para concluir, un, que le, sente especial emotividade pola dor da perda da poeta. Dor pola perda da nai, Dor pola perda do pai, Dor pola perda da Terra, do País. E a un, que le, atínxeo especialmente a firmeza, a dignidade dunha voz poética que non só recoñece o seu amor de filla senón que tamén proclama a firmeza na dignidade que como muller, e como galega, posúe e da que fai gala.

Cantas voces poeticas como a de Medos Romero necesitamos! Medos Romero, poeta humilde, imprescindíbel, que pouco se fala dela!

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de ESTADO INTERMEDIO, de Rexina Vega, en Galaxia

O TÚNEL E A MEMORIA

Título: Estado intermedio

Autora: Rexina Vega

Editorial: Galaxia

A última novela de Rexina Vega ten un título extraordinariamente claro respecto ao contido da trama; é o que vén sendo un título ideal ou  o que máis e mellor se aproxima ao que se contará despois. Sen pretender dar moitos datos sobre a trama, non pode deixar de dicirse que esta presenta un morto (que é un pai) nese estado anterior a  acceder ao máis alá. Ao alén que haxa despois de que finalizara o tempo de vida dunha persoa. E, paralelamente, a filla que pretende desfacerse de todo canto lle lembre o sei pai, co cal tivo unha relación traumática en vida e que, curiosamente, esa relación traumática non rematará nin desfacéndose das cousas materiais que lle quedaron en herdanza. Na nosa cultura occidental, ese estado do pai antes de ingresar no Alén ven sendo representado por un túnel ao final do cal existe unha luz; ou, polo menos é a máis común porque, evidentemente, ninguén volveu do Alén para dicirnos como é a cousa.

                     En si, a novela é un exercicio de memoria que enlaza a vida do pai coa vida da filla. Un exercicio de memoria traumática, pois a vida do pai non deixou nunca de selo ou de estar inserida no trauma. De xeito que, nin cando era mozo e apuraba os goces da vida desaparece esa situación traumática pois atopámonos en pleno franquismo e nun contexto social que fai contrastar a boa vida, a vida luxosa do madrileño barrio de Salamanca coa máis dura das pobrezas, coas vidas máis vulnerábeis a causa das carencias para levar unha vida digna, como é o que acontece no tamén madrileño Pozo do Tío Raimundo. Despois, o pai terá un vivir marcado sempre polo conflito entre o que el desexaría e a realidade que lle toca vivir, que o levará por unha costa abaixo, que o levará vivir nunha contínua degradación, sen exercer nunca de pai, ou do que se agrada que sexa un pai. Unha degradación vital inxustificábel, covarde e lesiva para oa demais. Nese estado se atopan os dous, o pai e a filla facendo balance, a avaliación final. No caso do pai, é ese estado intermedio do que vimos falando; mais tamén o será no caso da filla, esa é a sorpresa que nos agrada no remate e da que, evidentemente, non queremos desvelar máis.

                     Polo medio, na reconstrución da vida do pai repásanse momentos históricos do medio e tardofranquismo. E tamén dos primeiros anos despois da morte do ditador. Do contraste traumático entre a vida desafogada e luxosa coa pobreza, xa falamos, agora queremos salientar o conflito obreiro vivido en Vigo, aquela folga xeral do ano 1972, pola súa importancia histórica, que marcará tamén un punto de inflexión na vida do pai, facendo que esta se degrade moralmente aínda moito máis. Lembran aquela canción, “Libertad sin ira”, que trataba de propoñernos unha vida nova na que non houbera conflito coas esgazaduras vitais (e igual é moito eufemismo) da ditadura? Pois non, non é posíbel vivir sen que  haxa conflito, sen que haxa trauma, así aparece a vida nesta nova novela de Rexina Vega, unha novela  (xa que falamos de música) moi atenta ás cancións que foron marcando o paso do tempo, igual que as formas de vestir, poñamos por sinal.

                     A novela está maioritariamente contada en capítulos breves, que confiren dinamismo á lectura, mais tamén son moitas as enumeracións (un recurso moi usado), de xeito que o mesmo contar da novela reflicte a dialéctica, o impase en que se atopan as personaxes. Porén, nada disto é a auténtica novidade que presenta Rexina Vega na novela,  pois esta consiste na “introdución” de conceptos budistas á hora de entender o tránsito entre a vida e o Alén. Dese xeito a novela cóntase en dúas partes: “Chikhai. Estado transitorio no momento da morte”e “Chonyd. Estado transitorio da realidade. Esa, a cocepción filosófica budista do paso ao outro mundo, é a auténtica novidade, non querendo dicir isto que non haxa referencias á relixiosidade católica que nos foi imposta.

                     Para rematar, diremos que, e isto sempre nos acontece cando lemos a Rexina Vega, non nos abandona a sensación de que a proposta narrativa mereceía unha máis demorada exposición.

ASDO.: Xosé M Eyré

Zainne Lima da Silva: da actualidade máis potente na poesía brasileira.

Prometo non repetir argumentario: por moito que as condicións para unha poeta negra non mudaran en nada, hai cousas que temos que admitir como inherentes á condición negra da poeta, mais que tampoco deben quedar no esquezo porque son condicionantes absolutos á hora de escribir. Lembrarei, pois, mais só lembrarei, a carencia de liberdade dunhas autorías condenadas a escribir e reivindicar tanto sobre a súa condiicón de persoas de pel negra, como da súa condicón de mulleres de pel negra plenamente conscientes do que iso significa. Lembrarei, mais só lembrarei as “escrivivencias”, que diría Conceição Evaristo, esa afortunadísima expresión. Mentres non haxa otras condicións sociais e políticas, esta é a situación de partida para calquera autoría de pel negra. É dicir, o corpo é territorio político de disputa.

                E feminista, naturalmente, que tampoco hai que esquecer.

                Mais hoxe queremos salietar que a de Zainne Lima da Silva é unha das voces poéticas máis potentes e convencidas que a actualidade brasileira nos depara. De feito, tanto Pedra sobre pedra como Canções para desacordar os homens (que nace en formato e-book) son títulos de 2020. Zainne naceu en 1994, en Taboão da Serra, poboación (auténtica cidade) da perifeira paulista onde, se os nosos datos non erran, a poboación branca supón máis do 60%  mentres a xente de pel negra non chega ao 9%. Este dato debería ser intrascendente, mais nun país tan racista como o Brasil resulta decisivo, de maneira que estamos a falar dunha poeta consciente da súa condición de muller negra e da periferia.

                Hai razón para explicar o impacto e a esperanza que se desprenden da obra desta novísima poeta, negra e feminista, brasileira. Eu voulles ofrecer as miñas. E quero comezar porque a súa poesía reflicte un intenso traballo formal previo. A “inspiración”, “eclosión” ou “revelación” do poema pode ser nun instante, indeterminado ou preciso, do momento ou que volve á memoria, mais é poeta moi esixente, moi auto-esixente, á hora de elaborar os textos. Iso é algo que se percibe moito na lectura dos seus poemas.

                Como é muller e poeta moi nova, é de agardar evolución tanto formal como temática co paso do tempo. Se cadra máis formal que temática, se temos en conta o inicio destas liñas. En todo caso, comprobarán que en Zainne hai unha excelente poeta non só no presente senón que que representa unha moi agradábel e consistente esperanza de futuro. Un futuro esplendoroso que xa comezamos a disfrutar.

                Da selecta que a continuación lles presentarei, gustaría que se fixasen en certos motivos temáticos nela presentes, como  a noción de “inferno”, como a noción de “odio” ou como a nocións de “silencio”  ou “berro” (implícito na gorxa) ademais do valor da palabra neste contexto temático. É unha maneira de tomar posición na vida, de significarse, porque a vida é só @s que a viven e toman partido, non para espectadores

                Para remtar esta breve presentación quero convidal@s á lectura do seu Facebook onde atoparán máis poesía dela. De feito, un dos poemas da selecta provén de aí.

Imos coa súa poesía.

(En Cabine Cultural)

Infernópolis

queria escrever um poema

a calcular quanto pesa a menos

um corpo pisoteado dentro do caixão

o poema ficou intragável

e ao invés de terminá-lo

chorei as lágrimas do absurdo:

amargas, mudas e irrecuperáveis

diante do ser negro e favelado no Brasil

amanhã tampouco o poema

desceria goela abaixo

nem depois de amanhã –

no próximo dia de qualquer dia

o luto coletivo se renova

ainda mais insuportável.

Falar do ódio

este, que eu esquento com a comida

e ponho na língua a ponto de queimar

ódio que compõe meu corpo como água e sangue

falar do ódio como fala-se do amor

da filosofia, da religião, da transcendência

falar dos livros, poemas e teoremas

construídos essencialmente a partir do ódio

falar do ódio que cresce e lota a minha cabeça

que me dá o lampejo de vida após a crise suicida

falar do ódio que me molha para a masturbação

do que me leva ao sentido legítimo da vingança

falar do ódio, essa música muda

essa linda música muda

humanizar o ódio

usá-lo como ferramenta para a revolta

e para revolução.

Astral

meu signo trabalhador, exausto

escolhe a dramática-expressiva

a partir de ruínas

ergue alguma construção

monumental

apenas com as pontas dos dedos

a sua inimiga, embaciada

confabula com bulas e cartelas

reclusa-silenciosa

arranca as portas de toda a casa

convida o suicídio

toda vestida de amarelo

às tempestades dos copos

venceu o trabalhador

até quando mais um dia?

Borges

amo tua cama hasta o último pó

lembro do lodo preso nas paredes de teu alugado

líquen; musgo, verde como grama de desenho de criança

verde como a planta que eu crio para você

às escuras

sonho com teus vizinhos, arroz doce

não vejo teu rosto

lembro do lodo preso dentro de mim

falta de visitação

não me acomodo no tempo

desde que teu ser me adentrou

eu sou um velho alemão sentindo frio sentado na estação de trem sem saber que destino tomar nem o caminho de volta para casa.

 [sem título]

lhe desejaria um cancro se ser amado por mim não fosse mais terrível que isso

este peso da minha caneta

que se não mata

rouba e destrói

eu não sou o diabo

ao contrário, te sou deus

e te faço barro de ânimo

com papel e tinta

quê pode ser pior a um homem

que a eternidade da palavra?

……………………………………..

(En Escrita Droide)

Carne de cabra(l)

escrever é minha faca só lâmina
me corta profundo
não sangro
não sei se dói
o corte
a imagem perfurada seca
ou o espelho que a faca é
me mostra o poema
maturado andando sozinho
encima de mim.

A duplicada


eu

visto permanentemente uma máscara
de pele mais escura e resistente
com a identidade de zainne lima da silva
tenho duas faces de moeda sem valor
tenho duas de mim
uma tenta a vida no tempo agora
a outra inventa o momento seguinte
e o anterior
não me acomodo no tempo
estou entre desver e transver a poesia
transcrever fauna e flora para a língua universal
e ser uma mini deusa negra
como minha avó e minha neta
que não existem
mas que estão prontas na supermassa da oleira
que sou toda vez que escrevo
ou quando digo não
para um verbo de estado.





[sem título

escrever o poema
como se aria uma panela velha
até que de seu ferro
se extraia um espelho
em que se veja no branco do olho
a lágrima dele escorrida
no dia anterior.

………………….

(En A Casa de Vidro)

Uma canção de puro ódio que

Jamais será cantada mas que

Certamente deveria

o mito da mulher que sou

repousa no absurdo

de achar que não tem olhos

nem destino a seu caminho

que as pirâmides egípcias eram

imaginárias

que não há sensibilidade em seu corpo

nem coração em seu peito

de achar que há algum edifício a pular

depois ainda de um suicídio.

II

eu não perdôo as memórias racistas

projetadas para mim

nem as dissonâncias irresolúveis

encrostadas em minha alma.

III

de confundirem certa noção de justiça

com vingança

pegaram o pretinho menor de idade

furtando quatro barras de chocolate

pela terceira vez, no Ricoy

amordaçaram o pretinho

chicotearam suas costas

pela terceira vez, torturaram

o pretinho, quase nu

os homens não confundem nada

– na verdade, há uma alva definição

no desejo quase sexual de ser

um senhor de engenho

:

idiotas racistas sentem-se deuses com

armas nas mãos

*

menstruação de aniversário

seco-me

do papel, uma gota de sangue

cria rastro em minha mão

miro a víscera nas linhas da palma

descubro, aterrorizada

de todas as mulheres de minha casa

sou a mais viva

*

ovulação

o fio que me invade

e me arremata no cio é

puro cerol.

…………………………

(Na Acrobata)

agradecimento

choro quando ovulo
todo mês fecundar
filho de ninguém
décimo quarto dia
enlutada, gozar
em cima de dedos tristes.


Hija de Yemayá
a Annandra Lís

tu vem me arrastando como onda brava
achando que o amor é isso, um joelho ralado
uma queda engraçada pra gringo rir
tu vem me arrastando
e nem liga se eu estou conseguindo respirar
se perdi meu biquíni no tombo
se engoli ou não a água suja do mar usado
se terei virose por quinze dias seguidos
tu vem me arrastando
com essa voz de sereia amuada
eu nem quero ir, já lhe disse
que o rio teme o desembocar
mas tu mostra as asas, os dentes, os seios
tu me quer, eu te quero (apesar de não querer)
tu vem me arrastando como quem deseja que me afogue
como quem satisfaz as próprias vontades, irredutível
tu vem me arrastando como a morte no oceano
imensa, linda, límpida, viva e feroz
tu me ama, eu te amo
(ainda sem saber o que é amar).


Reentrâncias

amar as mãos e os pés do homem negro
saber quantas de suas canelas
fugiram de polícias milícias
quantas vezes seus ombros caíram
em mãos atrás da cabeça
amar suas impressões digitais
debaixo dos calos de trabalho
e música
amar suas cicatrizes
de skate cerol e bala perdida
amar seu sobrenome
sem pai
amar seu corpo estirado no chão
vivo ou morto (sempre morto)
amar seus traumas suas neuroses
amar suas contradições
amar sua ejaculação precoce
sua ejaculação retardada
sua impotência
diante dos absurdos da vida
amar as canções que ele ama
amar os poemas que ele odeia
escrever sobre sua percepção de mundo
respeitar seu silêncio
exercitar sua paciência
despertar sua delicadeza
perceber a minúcia
atrás da couraça protetora
saber arrancá-lo à força de seu pesadelo
pôr-se à beira do precipício
que é amar um homem negro
ser gentil na queda
esquecer a colisão.

……………………….




A educação pela pedra ou A educação pela noite

de madrugada eu trabalho
eu e os pedreiros construindo
em frente à minha casa

erguemos obras de tijolo e cimento
a cada rabisco da caneta
ajunta-se um reboco de parede

eu também sou arquiteta popular
com algumas pedras noturnas ergo
a minha poesia.

…………………………

(Na Pixé)

II_ANATÔMICO EVOLUTIVO

ver-como
o corpo se comporta quando nu
onde dobra onde alonga onde enrijece
as cores que o pintam os pelos os poros
as ranhuras estrias celulites
os caroços as pintas as cicatrizes
de catapora de vacina até de violência doméstica
onde é úmido onde é seco onde é encharcado
e por que
o sangue a pele a unha o cabelo o cílio a sobrancelha
fungos bactérias inflamações putrefações obturações
sons de espirro tosse riso choro engasgo gozo
contrações expulsivas
corte e costura
ver-como
o corpo se comporta quando nu
ao nascer
ver-como
o corpo se comporta quando nu
ao transar
ver-como
o corpo se comporta quando nu
ao morrer
ver-como
o corpo deixa de se comportar
quando pó
 

III_MEMÓRIAS DO CÁRCERE

amei homens
cujo prazer era gozar o silêncio
principalmente quando deviam explicações
para eles silenciar era uma escolha
um repouso para quem o direito do dizer
esteve sempre e sempre garantido
 
eu descobri o poder da garganta
para quê calar se estive muda nos corpos
de minhas tetra tatara bisa avó
se estive quieta em Eva e em Maria
se meu único som legítimo fora o gemido
de choro dentro de um navio negreiro
 
o silêncio para mim é cárcere
não fico quieta não ficarei
gritarei cada vez mais alto em prateleiras públicas
forrando os livros com os meus nervos
de aço sim mas humanizados e raivosos
furiosos desvairados excelentemente polidos
no uso poético de cada palavra minha
 
se um dia me calar será em fogueira de papéis
censura aniquilação do pensamento da expressão
ainda depois de morta
estarei cá em meus livros a falar
sobre memórias de libertação.

……………………..

(Na Germina)

…………………

(No Face de Lendo Mulheres Negras)

tenho um par de homens
que se propõem a deitar comigo
(se não se propõem, os seduzo)
e que depois fogem de meu perigo
de exaustos ou de assustados.
os escolho pela cor do corpo
por vezes, pela textura do cabelo
para conformar este curso, que é recôncavo:
inclinam-se em negras cores
em cima, atrás, embaixo de meu sexo
gritam e gemem como fêmeas
em redes de pesca, queimando nas areias
enfim, se desfazem no oposto –
num ápice, como leite derramado
profundo e caudaloso lago
(ou, quem sabe, alegre banho de chuva)
margeando o mais próprio e mágico em mim:
o sussurro do atrito em meu lado de dentro.

………………………….

Do seu Face

CASA AMARELA

este poema é uma palafita

com quintal de árvores que dão flor

madeira brilhante de peroba

tanque de amolar peixeira de baiano

aqui, nunca é baixa a maré

e a casa está sempre alagada

cadeiras de pé para cima

todas as portas de contenção

uma vela que nunca se apaga

para Santa Luzia dos olhos

que a totalidade veem

o leitor, que desenfreadamente entra

neste terreiro sem terra

que molhe só as pontinhas dos pés

nesta água tem cobra enfeitiçada

e não vai querer se encantar

ficar sempre preso neste alagamento

que é a minha poesia

ouve, leitor: apenas as pontas dos pés.

crítica de DICIONARIO IRREAL PARA UN PAÍS IMPOSIBLE, de Xavier Seoane, en Xerais

 A CABEZA NON PARA…

Título: Dicionario irreal par aun país imposible                         

Autor: Xavier Seoane

Editorial: Xerais

Quizá o título destas liñas poida parecer un tanto prosaico, porén dalgunha maneira cómpre describir a intensa actividade intelectual de Xavier Seoane, sempre unha actividade na procura da beleza xa sexa en forma poética (contei 18 títulos) ou narrativa; e dentro da narrativa velaí están os títulos de ensaio e, o que máis nos interesa, os aforismos…por iso de que os aforismos combinan a reflexión e a beleza verbal- a este respecto lembremos os Aforismos do riso futurista escritos con Francisco Pillado, ou a máis recente A póla branca, haikus que tamén convidan á reflexión pois dela e da contemplación nacen. A este respecto é de considerar que Xavier Seoane sempre tivo como unha das súas angueiras intelectuais o devir social, cultural e mesmo político da Galiza. E de aí nace este Dicionario irreal para un país imposíbel, como unha forma de dar cabida nun único título ás preocupacións autoriais, manifestándose estas en prosas que xunguen a expresión didáctica propia dos dicionarios (despois comentaremos máis) coa creación tanto en prosa como en forma poética, que dos dous casos se poden atopar exemplos, exemplos manifestados desde a pericia escritural a que Xavier Seoane nos ten habituados, de xeito que o libro resulta unha auténtica miscelánea (que pouco se usa hoxe esta palabra) non só do saber senón tamén no relativo ás formas literarias.

                     Ben, volvamos sobre o didactismo. Non cabe dúbida de que calquera dicionario persegue iso, ensinar. Porén este é un dicionario “irreal” porque en realidade non se trata do que comunmente se entende por tal, senón unha forma, unha estrutura editorial que lle permite dar cabida non só ao relativo ao “pensamento” ou reflexión senón que tamén lle permite ao autor introducir diversas formas escriturais ( como xa vimos)  de maneira que se ofrece unha ollada panorámica sobre a cultura, sobre a sociedade, sobre a Historia…con todo o que iso ten de político. Neste “pensamento” ou reflexión, hai moita ironía, hai moito humor, retranca e mesmo sátira e xogos verbais, o cal proporciona unha lectura que tamén xungue o desenfado coa distancia analítica que proporcionan as figuras antes mentadas. Cousa curiosa é que esa distancia analítica representa en realidade unha comprensión fonda do concepto pertinente, e permite un achegamento lectoral máis efectivo, fondo e á vez divertido que promove a reflexión de quen le.

                     As “entradas”, os conceptos de que se ocupa Xavier Seoane son de natureza moi diversa, e van desde a denuncia (por sinal, véxanse os conceptos “feísmo” ou o da romaría dos Caneiros) á reivindicadión (por sinal, véxase o relativo a Seminario de Estudos Galegos ou o futbolista Fran) pasando pola análise de tópicos (non podía faltar o dos galegos e as esclaeiras, por sinal), como de feitos históricos (por sinal, os naufraxios na Costa da Morte), escritores e creadores plásticos (Celso Emilio, presente en varias entradas, por sinal, Laxeiro ou Urbano Lugrís…) e onde non faltan reflexións sobre sobre aspectos da nosa Historia e cultura que presentan déficits ou son mellorábeis.

                     A concepción do libro como dicionario permite unha lectura que non ten porque ser contínua, que pode adiarse en calquera momento e ser retomada sen perder nada do contido, e que tamén pode ser aleatoria ao permitir ler entradas de diferentes letras sen que teñan que ser consecutivas…o comezar por onde nos praza. Isto ademais de poder dar entrada a forma literariaa diversas, como xa vimos.

                     Fermosamente ilustrado por Ramón Trigo, este Dicionario irreal para un país imposíbel non só constitúe unha moi agradábel lectura desde o punto de vista literario, senón que tamén é unha boa ocasión para reflexionarmos sobre nós mem@s, sobre o pasado, sobre o presente e sobre o porvir, cousa que sempre é tan necesaria, que sempre é tan imprescindíbel. Xavier Seoane, auténtico mestre humanista ao que nada lle é alleo nin do mundo das ideas nin do mundo do pensamento, déixanos outro título que non debe faltar en calquera biblioteca que se prece do noso IMPAÍS, que driría Xavier Alcalá.

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de SILENCIO, de Agustín Agra, en Galaxia.

LITERATURA CONTRA OS DOGMATISMOS

Título: Silencio

Autor: Agustín Agra

Editorial: Galaxia

Dende O recendo das mimosas (2009) non lembro ler nada de Agustín Agra dirixido a adult@s. E, como se di na presentación editorial da contracapa, “pagou a pena a espera”, e moito, porque os oito relatos desta Silencio están construídos coa pericia do ourive que pretende que as súas obras sexan únicas aínda que ás veces garden certa continuidade á hora de argallalas. Comezarei por explicarlles o título, pois non en van preside e dá sentido único ao monllo de relatos, mais xa lles adianto que procurarei non identificar as personaxes centrais dos relatos porque precisamente a administración desa información é un elemento clave, fundamentalísimo, a pedra mestra, dos relatos de Agustín Agra. Pois ben, o título, ese “Silencio” refírese a un retrato de Charles Darwin onde parece a súa faciana cun dedo sobre os beizos, actitude de pedir silencio. E agora que mentei a Charles Darwin, xa non é segredo ningún se lles digo que a temática dos relatos está concebida para ilustrar como ao longo do tempo a ciencia loitou contra os dogmatismos imperantes no momento. “Atrás deben quedar a ignorancia, a superstición e o dogmatismo milenario “ (136). No seu lugar aposta por “valores como a universalidade do coñecemento, o respecto entre as diferentes culturas, os dereitos humanos ou a democracia, esa vella e desvirtuada palabra, baleira xa nos nosos beizos do seu significado orixinal” (136).

                     O libro ábreo un relato onde Cristina Goettsch (Mittermeier), xenial e imprescindíbel fotógrafa mexicana, se adentra nunha xeografía inhóspita mais tamén unha xeografía non cartografada polo ser humano. Esta viaxe (non ten importancia que saiban o nome da viaxeira) é a presentación dun volume onde se reunirán relatos de xente que desafiou a hostilidade de dogmatismos históricos que impedían o progreso da humanidade. Unha anunciación metafórica e tamén un xeito de reivindicar o papel da muller (e non será a única vez, pois hai outro relato no que tamén acontece o mesmo) nun mundo que historicamente as relegou ao rol de acompañantes case anónimas de homes que levaron o mérito, un mérito onde non se recoñece o seu traballo. E, igualmente, o derradeiro relato tamén é máis que o relato reivindicando a figura dun dos nomes imprescindíbeis á hora de falar da Xeografía moderna, porque ten o seu de metaliteratura e, por sinal, se explica que este sexa un libro de relatos en lugar dunha novela. O relato volve estar contado por unha muller, que fala do seu fillo ( e debemos entender que matofricamente ese fillo tamén é libro que teñen nas mans) e lle aconsella que “é tempo de crear, de descubrir, de soñar” e “que o abraio mova o mundo” (137).

                     Mais volvamos aos relatos tal e como se presentan. O segundo tráenos unha sorte de cruzamento teórico entre Isacc (Newton), Nicolao (Copernico), Tycho ( e non lles direi o apelido), Johannes (Kepler), Giordano (Bruno) e Galileo. Digo cruzamento de opinións porque o relato, fragmentario, consiste na sucesión de fragmentos dedicados a eles, ás veces en alternancia. E, posto que aquí non me quedou máis remedio que citar os protagonistas, non lles direi nada sobre a trama porque, sabendo quen son os protagonistas seguro que vostedes poden enxergala axeitadamente. E, como xa lles dixen, non volverei identificar os protagonistas dos seguintes relatos, non, porque precisamente o autor xoga moito con esa información, de xeito que só se revele o nome completo do protagonista central ao remate. De todas maneiras, quen le ben pode imaxinar quen son sabendo o contexto científico en que se moveron aínda que todo está moi coidado para menter a tensión até o final, ofrecéndonos unha visión desa personaxe na que está moi presente o contido humano. Hai aquí un evidente apelo a que quen le amose unha actitude participativa, e non nunha actitude pasiva, á hora de ler. Só lles adianterei que a seguir aparecen os “pais” da Química moderna (e aí se volve reivindicar o papel da muller, xa lles dixen), da Xeoloxía, da Bioloxía ou da Botánica…

                     O libro, en cada un dos relatos e máis perceptibelmente nos fragmentos ou relatos menos breves, mesmo hai que dicir que está contado con elegancia, cunha elegancia que se amosa tan discretamente como efectivamente. Ao que hai que sumar un traballo estrutural, para crear e manter a tensión narrativa, moi loábel que se manifesta xa desde a mesma concepción do relato e da voz que nolo conta. E tamén que se literaturicen pasaxes da vida destes ilustres que agrandan o seu perfil humano, como dixemos.

                     O resultado é un libro non só de moi agradábel lectura, senón que tamén esa lectura resulta unha homenaxe a “científicos” que se atreveron a desafiar dogmatismos imperantes durante séculos, de xeito que a humanidade puidese progresar. Naturalmente, tamén é un libro semente, un libro semente desde o momento en que o remate convida a seguir loitando polo progreso da humanidade nun momento como actual, especialmente crítico.

ASDO.: Xosé M. Eyré                                      

Lívia Natália: a contundente elegancia da ética negra

Escribir para presentarvos a poesía de Lívia Natália hoxe constitúe para min un compromiso ético ( a miña posición ética sempre estivo do lado dos máis vulnerábeis e perseguidos, porque eu, como nacionalista galego sempre se sentín así e porque creo que é o único moralmente aceptábel), estético ( é unha brillante poeta, volveremos sobre iso) e tamén repetir parte do argumentário que xa comentei a porpósito doutras autoras negras.

                Por exemplo, sempre que divulgo poesía de poetas negras debemos ter en conta que se trata dunha escrita feita nun contexto de carencia de liberdade, porque se se é negra e consciente do que significa ser muller negra nun país como o Brasil, estás obridada a que esa temática estea presente na túa obra. E así sucede na poesía de Lívia Natália. Se lle aplicamos a ela o concepto de “escrivivencias” de Conceição Evaristo non imos errar nada, porque en realidade toda escritora negra precisa facer fronte ao poder branco desde a escrita coraxosa, valente e subversiva da súa alteridade negra. E tamén non é novidade que recorra á africanidade como elemento distintivo social e literariamente falando, o afrcanismo centrado que aquí tamén nace e  se expresa desde unha relixiosidade propia e diferente.

                E se engadimos a ser muller e negra ser tamén feminista, a necesidade do activismo político e social é innegociábel aínda máis.

Esta carencia de liberdade, no caso de Lïvia Natália manifestouse moi claramente na censura dun seu poema. Si, estamos no século XXI, mais a censura segue existindo. O poema é este:

“Quadrilha”

Maria não amava João. 

Apenas idolatrava seus pés escuros.

Quando João morreu,

assassinado pela PM,

Maria guardou todos os sapatos.

            Parece ser que o poema atentaba contra a honorabilidade da Policía….

                Censurar a arte é censurar á expresión máis elaborada de humanidade. Censurar a arte cando denuncia é a expresión dun fascismo intolerábel para calquera persoa consciente e non alienada. Aínda que só fora por iso, divulgar a poesía duunha autora censurada xa sería para min motivo máis que xustificado para facelo unha e mil veces.

                Cando Día Bonito para Chover foi considerado pola APAC (2017; Associação Paulista de Críticos de Arte que é é a máis tradicional institución de críticos do Brasil) representou unha auténtica sorpresa para a autora, non polos seus innegábeis valores literarios senón por ela ser negra.

                Cando a crítica sinala a presenza da auga na súa poesía (xa desde os títulos se ve, como comprobarán), Lívia Natália responde con palabras de Ruy Espinheira “Todo escritor escribe con aquilo que le é”. A este respecto quero lembrar o que xa escribín sobre Angélica Freitas e a poética da chuvia.

                Demoraía inmenso escribindo sobre a poesía de Lívia Natália, unha poesía que, por difinila con poucas palabras, eu digo que é contundentemente elegante, na selecta que hoxe lles presento poderán comprobalo.A súa é unha poesía moi elaborada, moi traballada, que toca con elegancia a fibra sensíbel de quen le, con elgancia e con toda contundencia. Mais estas presentación quero que sexan breves, o importante é a poesía. Imos pois exponer a obra poética da poeta nacida en Salvador de Bahia no 1979:

2010 – Água Negra – EPP Publicações

2015 – Correntezas e outros estudos marinhos – Ogum’s Toques Negros

2016 – Água Negra e Outras Águas – EPP Publicações

2017 – Dia Bonito pra Chover – Editora Malê

2017 – Sobejos do Mar – EPP Publicações

       Esta é a obra que lle coñezo, e, sinceramente, cústame moito traballo decidirme por algún título en particular. No referente á autoría individual porque tamén participou en É agora ou nunca – Antologia incompleta da poesia brasileira contemporânea, organizada por Adriana Calcanhoto e édita na Cia. das Letras.

                Pouco máis quero engadir, que a calidade da súa poesía foi recoñecida desde o primeiro título (o que non salva do silencio nun país tan racista e machista como o Brasil) e, sobre todo, que nas referencias literarias imprescindíbeis para Lívia atópanse tanto nomes brancos como negros. É toda unha lección, a beleza non coñece color de pel. Vexamos algunas das súas referencias:  Conceição Evaristo, Landê Onawalê, Cecília Meireles, Clarice Lispector, José Carlos Limeira e Drummond, Bandeira…Carolina Maria de Jesus, Pessoa…

Este é o seu Facebook, seguilo é ben interesante

Agora celebremos a beleza da súa poesía. Esa beleza contundente e por iso máis preciosa.

(No blog e Emmanuel Mirdad)

Sina

Todo mês eu sangro.
Diversa de mim,
atravesso Águas brutas,
oceanos que me povoam bravios.
Expulso o que em mim excede
e, do que sobra,
algo se move lívido
pulsando nas sendas de meu ventre.

Quando sangro,
o animal onde moro troca de pele
por dentro,
expurgando entranhas.

Todo mês eu sangro.
Todo mês eu singro este mar,
em que me banho.


——–


Assombro

Num dia como este
de chuva uterina,
meus pés dançam belos
no equívoco dos sapatos novos.

Esta sou eu, em ledo engano:
enfeitando o mal, o errado,
e as ausências do mundo
com meus pés pouco delicados.


——–


Buscâncias

Precisa-se de estrelas que brilhem
nos vãos do corpo,
que poluam com seu tom luminoso
a dobra opaca de que toda sou.

Paga-se bem:
em fartas moedas de silêncio,
com dores sem cura,
com sangue duro e vivo de entranhas.

Preciso de alguma luz estranha e calma.
D’algum clarão vivo e verdadeiro.
Algo que negue este estreito
onde moro em solidão.


——–


Anatomia


Meu corpo se dobra na curva dos dias,
as ondas passam prenhes de pássaros, peixes e maresias
o mar bebe o mundo com sua língua de onda
e meu útero permanece vazio.

Desconsolada,
engoli naufrágios inteiros
com pescadores e navios
e meus sonhos ganharam pele de peixe.

(Ando com esta barriga murcha,
recolhida no labirinto das entranhas.)

Meu útero bebeu a tinta das letras,
comeu papéis e teclas,
guardou-se debaixo do travesseiro, para o quando,
guardou-se no bolso, numa caderneta fina, para se.

Tudo vão:
Meu útero apenas ganhou guelras
e respira submerso.


——–


Filosofia da composição


Um poema me invade e nada me resta
senão o silêncio branco da página
que é o negativo de escrever.

Mas, no alto das brumas novas,
onde as nuvens se fazem brancas
como a página virgem
não há mais consolo
que neste inferno que é a palavra.

Todo corpo de artista é também uma espécie de inferno.
Zumbe o mundo em brasas na cabeça do poeta.

A mim,
me sangra é entre os dedos da sapatilha,
e minhas mãos flanam no alto,
no contra-luz do palco,
desta cena em que sou vista.


——–


“O que rima
quando tudo se finda
é um retrato perdido,
uma porta fechada para o inútil
e as tramas delicadas das cortinas
desvelando,
no paladar das horas,
aquele instante em que o trinco
permanecerá imóvel.”


“O mar se deslembra homérico do que passou.
No seu infinito de profundezas
tudo o que do mundo guarda,
é apenas rastro do perdido.”


“Enquanto espero, tudo é horizonte
e adivinho seu rosto antigo
na anatomia das pedras.”

……………………………..

(No Escritablog)

QUADRILHAS

Maria não amava João.
Apenas idolatrava seus pés escuros.
Quando João morreu,
assassinado pela PM.
Maria guardou todos os seus sapatos.



ÁGUA NEGRA
Chove muito na cidade.
No asfalto betumoso um sangue transparente,
ora de um rubro desencarnado,
ora encardido de um cinza nebuloso,
é vomitado em cólicas
por toda a parte.
Das paredes duras vaza um mais escuro que,
imagino,
seja a água mordendo as estruturas.
A água é assim:
atiçada do céu,
infinita no mar,
nômade no chão pedregoso,
presa no fundo de um poço imenso:
a água devora tudo
com seus dentes intangíveis.
                   


OSUN JANAÍNA


Descobri que, para mim,
ser mulher basta.
Para puxar véus,
levantar saias
pintar as unhas de vermelho feroz –
mesmo que seja só para dizer: para.
Ou para ver a dança des-contínua do seu corpo
sobre o meu (o meu oposto)
pelo espelho que se emancipa
das paredes deste quarto
e desta tarde delicada.
Mas sempre ser mulher basta:
posto que é inteiro e vão,
onda que bate na pedra e despedaça
apenas para voltar inteira
– afogada –
num mar de (in)diferenças
onde cada gota solitária e única
forma um discurso descomposto,
cambiante,
plural:          
mesmo quando me atiro sobre esta pedra,
que me rechaça.




ODISSEU


Seu corpo cresce em puro júbilo de ser.
E só.
Sobre a cabeça, dança uma juba arisca
alimentada pelo vento e pelos sonhos
com que embala o mundo.
Seus gestos firmes cortam o tempo,
inscrevendo,
na pele crua da memória,
seu rastro.
Sua voz,
saltando frenética sobre os átimos,
devassa as franjas silenciosas que embainham
o mundo.
Mas quando seu corpo ressona nos lençóis,
onde o espero,
é meu o seu silêncio
e a calma do depois.
É no meu corpo que escreves
sua narrativa mais primeira
e definitiva.

…………………………

(En Algumapoesia. com)

SOMETIMES

Às vezes é um vento mais forte
e ele vem de longe, tangendo as colinas
E as tardes se emancipam de mim,
como se fossem feitas de puro desejo.

Um azul intenso devora meus dedos
e os olhos, inteiros, são de oceano e vão
e eu estou perdida: não há portas
mas as chaves persistem,
pendendo de minhas mãos.

Um vento que me fala em uma outra língua
e, ainda assim, toda me devora,
e não há apelo,
e não há distância que o coloque de volta:
entra pelos meus cabelos
e faz deles sua mais perfeita morada.

Um vento, e eu de todo exilada.
Um vento, e eu desfeita,
calada.
Um vento e, pobre de mim,
sou toda feita de Água.





ORI ASÈ

Quando a quartinha canta,
prenhe de água absoluta,
um suntuoso aquário se tece
no breu de suas bordas.

Na sua voz de metafísica e nada
ouço a água doce e fria
de que está plena e emprenhada.

{Sua casca barrosa se limita
com o chão líquido do Orum
onde dançam Deuses de pele translúcida.}

Quando a quartinha estala a sua língua
saveiros dobram seus ombros nas docas
o mar respira, bebendo a si mesmo,
enquanto as ondas coçam as costas das pedras.

Onde canta o estalido
da quartinha
um Ori se planta no profundo.









ESQUECIMENTOS

               Para minha Mãe


Se doer mais um pouco,
de minha boca sairão pedras
e tochas acesas devorarão minha carne.

Se doer só mais um pouco,
as palavras brotarão de meus poros
e minha boca se demorará em silêncios.

Se doer ainda mais,
nascerá um sangue bruto entre meus dentes

e meu útero perderá seus segredos de vazio.








O CASO DO VESTIDO


           De tempo e traça meu vestido me guarda.
                             Adélia Prado


Meu corpo não respeita as estações.
Chove grosso em cada dobra da cidade
E eu trago comigo um vestido de verão intempestivo.


Meu corpo não cede e, vivo, arde no ligeiro das rendas,
nas maresias que lambem o ar.
Meu corpo não cede.

E o vestido que me desveste neste calor temporão
é todo bordado na minha pele:
por dentro.





ORISA DIDÊ

Arranca as percatas de seu cavalo
e nele galopa com os pés no chão.
Solta um grito que se espeta no alto
e,
repetido,
saúda a terra com a majestade de sua presença.

Dança sem a calma das horas,
pois seus braços se erguem para fora do tempo.

Caminha com sua carne de mito
e, quando vai, não parte.
Apenas se banha em seu próprio mistério.

………………………………..

(En LierAfro)

Poema-ebó (pelo 20 de Novembro)

Dono das encruzilhadas,
morador das soleiras das portas de minha vida

Falo alto que sombreia o sol:
Exu!

Domine as esquinas que dobram
o corpo negro do meu povo!
Derrama sobre nós seu epô perfumado,
nos banha na sua farofa
sobre o alguidá da vida!

Defuma nossos caminhos
com sua fumaça encantada.
Brinca com nossos inimigos,
impede, confunde, cega
os olhos que mau nos vêem.

Exu!

Menino amado dos Orixás,
dou-te este poema em oferenda.
Ponho no teu assentamento
este ebó de palavras!

Tu que habitas na porteira de minha vida,
seja por mim!
seja pelos meus irmãos negros
filhos de tua pele ébano!
Nós, que carregamos no corpo escuro
os mistérios de nossas divindades,
te vemos espelhado nos nossos cabelos de carapinha,
nos traços fortes de nossas faces,
na nossa alma azeviche!

Mora na porteira de nossa vida,
Exu!
Vai na frente trançando as pernas dos inimigos.
Nos olhe de frente e de costas!

Seja para nós o que Zumbi foi em Palmares:
Nos Liberta, Exu,
Laroiê!



……

Negridianos

Para Cuti, Limeira e Guellwaar Adún
Há uma linha invisível,
lusco-fusco furioso dividindo as correntezas.
Algo que distingue meu pretume de sua carne alva
num mapa onde não tenho territórios.

 
Minha negritude caminha nos sobejos,
nos opacos por onde sua luz não anda,
e a linha se impõe poderosa,
oprimindo minha alma negra,
crespa de dobras.

 
Há um negridiano meridiando nossas vidas,
ceifando-as no meio incerto,
a linha é invisível mesmo:
mas nas costas ardem,
em trilhos rubros,
a rota-lâmina destas linhas absurdas que desenhas
enquanto eu não as enxergo.

………………….

nde o espelho?

Para minhas irmãs negras
Este cabelo que lhe vai liso sobre a carapinha,
é o simulacro infeliz do que não és.
(Ao vestir-se com a pele do inimigo
o que de ti silencia e se perde?
Quantos animais conheces
que assim o fazem senão para reagir?)

 
Este cabelo pesa desfeito sobre sua carapinha.
Veste-a como um manto impuro
abafando o preto caracolado
sobre si dobrado:
filosófico.

 
Os fios se endurecem como cavalos açoitados,
e bradam da morbidez desta couraça
que te mascara branca.

 
Este cabelo requeimado e grotesco
sepulta o que em ti há de mais belo.
A dobra também é uma forma
de Ser.

a propósito de A CONSTRUCIÓN MEDIÁTICA DO CONFLITO. O CASO RESITENCIA GALEGA,

A MANIPULACIÓN INFORMATIVA SOBRE O INDEPENDENTISMO GALEGO

Título: A construción mediática do conflito. O caso Resistencia Galega

Autora: Helena Domínguez García

Editorial: Axóuxere

Vivir é un compromiso, téñoo dito moitas veces, un compromiso cos demais (non serlles un estorbo, axudar no posíbel) e cun mesmo (que a historia non pase por riba de ti, ser consciente en todo momento do teu rol nela, aceptalo e procurar facelo o mellor posíbel) que ten tanto unha dimensión sincrónica (no momento que vives) como diacrónica (saberte herdeiro dunha sociedade construída ao longo do tempo). Esta característica última é máis politicamente comprometida, a meu ver, pois require un posicionamento fronte á Historia que nos chega como relato imposto a mellor “comenecia” duns poderes (económico,militar…) que non dubidaron en falsear datos con tal de “crear” ese relato que os favorece e perpetúa a través do tempo. Como galegos conscientes do relato que nos impoñen á vez que negan e combaten o que nos é propio, distintivo e identitario fronte a eles…temos unha responsabilidade, non afrontala é de covares ou seres alienados ( é dicir, espectadores dunha Historia na que só participan como iso, espectadores irreflexivos que se poden manexar a antollo).

                     Na creación e perpetuación dese relato imperialista que nega e combate as realidades históricas á vez que trata de sometelas e integralas ( despois de desartellalas), ten unha especial importancia a visión que dese conflito trasladan e impoñen os medios de comunicación, na súa condición de testemuñas históricas e tamén de creadores da realidade desde o momento en que só existe o que eles contan e como eles o contan. Como galegos conscientes estamos abondo afeitos a que se combata a nosa lingua (escuso poñer exemplos), que se minimice e afogue no silencio a nosa cultura, que os nosos recursos naturais sexan explotados por empresas estranxeiras (mermenado e impedindo o beneficio propio), que sexamos tratad@s como man de obra exportábel e utilizábel vantaxosamente…que lles vou contar que non saiban xa!

                     Unha das últimas tentativas de demonización do nacionalismo galego consistiu no argallamento dun grupo armado independentista galego, de nome Resistencia Galega, que mantivera vivo o perigo terrorista en Hespaña unha vez que ETA deixara as armas. Non é, na miña opinión, casualidade que o Aparello do Estado escollera Galiza en lugar de, por sinal, Catalunya, non, non é casualidade porque aquí, na Galiza, contaban/contan cun medio de comunicación escrita hexemónico (La Voz de Galicia) entusiastamente favorábel ás súas teses e non só iso senón que tamén contaban/contan con que os medios de comunicación alternativos teñen unha escasa difusión fronte a LVG (e outra cabeceiras locais que tampouco dubidarían), un partido político (PP) tamén hexemónico, que tamén se aliñaría nas súas teses, e todas as instancias que controlaban politicamente (Delegación do Goberno, Xunta da Galiza, aparello xudicial…). Ao que hai que sumar as achegas mediáticas desde a propia capital do Reino dos Borbóns, neste caso Helena Dominguez céntrase no diario ABC por ter corresponsalía na Galiza.

                     @s que lean sito seguramente xa terán poucas dúbidas de como o caso Resistecia Galega foi instrumentalizado polo Estado e/ou polos intereses máis resesos do nacionalismo español (tamén foi utilizada Rsistencia Galega para atacar o goberno do PSOE) coa finalidade crear un clima de terror desde o cal impoñer un relato criminalizador de toda inicitiva nacionalista, non só no ámbito político (con BNG e AGE como albo principal) senón tamén no social e cultura (velaí as accións exercidas en contra de A Gentala do Pichel ou mesmo contra a Rede NASA) nunha expresión de violencia que só os medios alternativos se atreven a criticar abertamente. Neste sentido, traballos como o de Helena Domínguez constitúen literatura “académica” desde a cal se demostra canto vimos dicindo, ao demostrar primeiro como se crea, como se constrúe un conflito desde a prensa ou os media, como isto aconteceu/acontece na Galiza e finalmente, como o caso Resistencia Galega serve para  ilustrar o tecido teórico anterior.

                     “O tratamento do fenómeno Resistencia Galega amosounos, á fin, o normalizadas que están as prácticas de manipulación nos medios de comunicación galegos. E se a existencia de institución mediáticas plurais e independentes se adoita tomar como un indicador das sociedades maduras e avanzadas, non nos queda máis remedio que admitir que na Galiza padecemos certo déficit democrátco. E os medios de comunicación que temos son, ao mesmo tempo, causa e consecuencia desta situación” (238).

                     Como este son moitos os salientados que fun facendo na miña lectura. Mais, para rematar sen desvelar máis do devido  contido do libro, quero recordar que esta manipulación informativa é expresión dunha violencia contra a cal @s xentes de a pé estamos absolutamente indefensos, pois por ter ou transportar unha bombona de gas xa te poden considerar terrorista. O papel da Audiencia Nacional nisto tamén se pode comprobar na lectura do libro.

                     Quédame por dicir que o prólogo vén asinado polo prestixioso e recoñecido Carlos Taibo, un d@ss pouc@s poitólog@s que non teñen cancelas ideolóxicas balizadoras do seu discurso.

ASDO.: Xosé M. Eyré.