subliñados de SEN PIEDADE (Pedro Feijoo, Xerais)

 

Como se quixese de golpe limpar toda a sucidade do mundo e decidise comezar polas súas propias mans (11).

……………………………………..

-Eu nada máis sei que daría o corazón enteiro se ela mo pedise…(27).

……………………………………..

O papa arriba, os cardeais abaixo, aquilo acababa de se converter nunha especie de concilio narcótico-relixioso (34).

……………………………………..

Sentín como pouco a pouco o son das cousas ao meu redor comezaba a desfacerse (38).

…………………………………….

-A que a ela lle dá igual, Gordo, eu xa non lle importo nada. Déixoo todo atrás, atraveso medio mundo para estar con ela, e ela pasa de todo (53).

………………………………………..

-Escoite -dixo-, a ver se eu o entendín ben…Está vostede dicíndome que, ademais de faltarlle un axudante, tamén lle falta un clásico americano moi difícil de ver? (63).

………………………………………..

-Para que? -respondeu el, volvendo ollala-. Agora sei que non hai vidas suficientes para navegar o mar dos teus ollos (70).

…………………………………….

Ela e mais eu entendémonos desde o primeiro momento, atraéndonos como o vento e a choiva. Fora algo eléctrico, intenso, verdadeiro (78).

……………………………………..

-Porque o estou -sentencia con fachenda-. A nosa é unha estirpe de homes fortes, sabe vostede? Hai quen di que vimos do mesmísimo inferno, e que por iso estamos todos feitos de ferro e mais de xofre (87).

…………………………………….

-Si, supoño que si… Á fin e ao cabo, con ela sempre o tivera. Medo de non estar á altura, de non gustarlle, de defraudala. De que un día me dixese < marcho>. Ou < xa non te quero>. Ou que sei eu, tío, medo de que acabse chegando esoutro día, o que lle escoitase dicir <coñecín outro> (99, salientados orixinais).

…………………………………..

-Iso do amor -explicou, ofrecéndome un brinde-, que é unha auténtica merda (110).

………………………………….

Foi baixar as escaleiras e sentirme ben. Que digo ben, de puta madre! (143).

…………………………………………..

Estou naquela praia de verán. E estou naquel bico primeiro. E en todas as veces que paseamos collidos da man, e en cada vez que fixemos o amor (156).

………………………………………

-Perfecto. Xa os tedes con vós?

-Non. O Peras segue vixiándoos, pero eu tiven que saír á rúa (180).

………………………………………

-Escoita, fodido subnormal – o home de Mendoza mordía con rabia cada palabra que pronunciaba-, ou subides dunha puta vez esas escaleiras comigo ou as subimos todos con escolta policial e pulseiras de ferro (187).

………………………………………

Pero ninguén lle deu resposta. Aínda coas mans no estómago, Teo encollíase de dor e Gordo boquexaba, tentando recuperar o alento (196).

………………………………………..

Non fala, non ten forzas, azos, vontade, espírito e nin sequera alma para facelo. Nese momento nada máis se atreve a sentir algo semellante ao desxo de se perder (205).

………………………………………..

E de súpeto xa non hai lancha baixo os pés de Teo. E xa non hai Tuco Mendoza, nin ría, nin amencer nin ceo nin terra nin nada (232).

…………………………………………….

-Non. O único que quería era marchar, lanzar o cohe contra o mundo e arrasalo. Estaba disposto a levar por diante todo canto me saíse ao paso (240).

 

crítica de SEN PIEDADE (Pedro Feijoo, Xerais)

 

TEMENDO A TRAXEDIA

Título: Sen piedade

Autor: Pedro Feijoo

Editorial: Xerais

Desde que se estreou, alá polo 2012 con Os fillos do mar, o de Pedro Feijoo é un dos nomes que máis expectativas xera no leitorado galego, por iso cada nova aparición súa nos trinques das librarías adoita ser unha boa noticia para quen segue a literatura galega. Nesta ocasión chega cun título, Sen piedade, que fai lembrar historias clásicas ou propias do cinema, o filme de John Badhan que en castelán levou un título semellante resulta obvio mais a estrutura tramática da novela leva tamén a pensar na maneira en que Hitkchock tiña de transmitirnos as súas historias, sobre todo na súa capacidade para inculcarlle ao lector o temor a algo que vai suceder e as personaxes non poden controlar. Desde ese punto de vista, esta nova novela de Pedro Feijoo resulta moi cinematográfica, ten mesmo certo parecido coas road movie, desde o momento en que este tipo de filmes adoitan ser fuxidas cara a adiante, cousa que tamén se pode dicir desta novela, ademais de que tamén hai unha viaxe en auto polo medio.

A situación de partida preséntanos a un mozo, Teo, que volve dos USA de maneira intempestiva, antes de rematar o curso que estaba estudando e coa única razón de querer recuperar a que fora a súa moza deica o momento en que el parte ao estranxeiro. Na súa volta xúntase con Gordo, amigo seu de vello, con quen confidencia e con quen emprende unha viaxe a Compostela coa finalidade de esquecer unha moza que segundo Gordo xa non o quere. Ben, iso é así, mais que fai a policía seguíndolles os pasos?, será só pola droga que levan?, será só polo auto que collen emprestado?, haberá algo máis que non se nos di? E que fan uns mafiosos seguíndolles tamén a pista?, será pola droga ou haberá outra razón? Por suposto, nós non imos desvelar a resposta a ningunha desas preguntas, formuladas para que o lector destas liñas decida se lle interesa a proposta lectora ou non.

Sen piedade é coma unha illa no corpus literario de Pedro Feijoo, ou coma unha botella ao mar lle temos lido nalgunha entrevista. E, malia todo, malia prescindir do trasfondo histórico co que até agora adoitaba contar, quizá é a súa novela máis persoal. Un proxecto que comezou sendo unha tentativa de novela para mozos e mozas e que logo derivou nun axuste de contas consigo mesmo. E co lector. Unha maneira de baleirarse, de espirse, diante do lector, mantendo esa atmosfera típica nos seus textos, esa tmosfera chea de preguntas que contribúe a que a historia que se conta interese cada vez máis ao lector. Un lector que se sente no medio dunha espiral que non controla, coma as personaxes, e que agacha terríbeis acontecementos por suceder. Un lector que bota toda a novela temendo un remate tráxico que, por suposto, chegará, mais de maneira insospeitada polo lector. Velaí o grande segredo dos textos de Pedro Feijoo, esa súa capacidade para crear tramas que xeren interese no lector, e que ese interese se manteña e incluso medre co pasar das páxinas. Aquí, nesta nova novela, malia contar con poucas personaxes, que tamén é unha novidade e dificultade.

Ten certo parecido coas road movie, xa o dixemos, e tamén coa novela policial, mesmo negra, mais nunca chega a ser novela policial, nin negra. Simplemente é a historia dun fracaso. Unha mostra de como a vida dá máis voltas das que nós lle podemos seguir, e como unha desas voltas poida que nos sorprenda dunha maneira totalmente inagardada. Tamén é unha historia de amor e amizade, e de silencios, non só o das personaxes protagonistas, Teo e Gordo, que alimentan a trama da novela; tamén o silencio delas, das mulleres, que permanecen en segundo plano, en silencio, sen voz. E como un xogo co lector e unha maneira de baleirarse e facer máis seu o discurso, velaí os títulos dos capítulos, uns capítulos que tenden á brevidade, o que proporciona ao discurso grande axilidade e colabora no in crecendo do suspenso en que mantén ao lector, mais tamén uns capítulos que levan títulos que directamente teñen que ver coa música, e que o lector pode xogar a descubrir, un apaixonante labor.

Sen piedade mantén sempre o interese lector e non promete o que non dá. Esta é unha novela fresca, que prescinde do típico policía ou detective de volta de todo, un tanto cínico e que pontifica ou filosofa sobre a vida. Resulta moi de agradecer. Porque xa cansa. E roubaría protagonismo ao lector, porque se o texto está cheo de preguntas que sosteñena trama, as principais preguntas son as que o lector se poida facer unha vez remata a lectura. E as súas respostas. Como se puido chegar a semellante situación? Como é que non vemos o que temos diante? Opción recomendábel. Sempre é bo facerse preguntas. Para que as respostas non nos collan desprevidos.

Ou non. Porque esta novela de Pedro Feijoo, á que lle viría ben un pouco máis de respeto pola onomástica galega, tamén reivindica a lectura pola lectura, a lectura entretida, que tamén é unha das principais funcións da literatura, que nos entreteña. E esta novela cumpre á perfección este requisito, cunha estudadísima e acertada estrutura da historia, cunha moi planificada e acertada dosificación da información, cun suspenso que se mantén e medra a cada páxina que lemos, até a sorpesa final.

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

subliñados de A NOITE DO CORVO (Abel Tomé, Galaxia)

 

A morte tiña forma de familia aparentemente feliz (9).

………………………………….

Algún día tornaremos á selva, ao noso estado orixinal. Tornaremos ao instinto, ao impulso….(11).

…………………………………

Ser consciente da natureza humana, e todo o que nos agocha o mundo que non sae no televisor (16).

………………………………..

O desexo sexual ás veces é coma un animal salvaxe. Impulso incontrolábel(19).

………………………………..

Terratenentes e caciques, matrimonio incuestionábel: pobreza asegurada (25).

………………………………..

Sempre estiven convencido de que isto do capitalismo comezou hai moitos séculos coa relixión (34).

………………………………..

O monte Anam era o lugar de encontro entre o humano e  o divino. Entre o home e Máthair, a deusa que o creou todo (47).

………………………………..

Tornei nun home egoísta e esquivo. É probábel que sempre fose egoísta e esquivo. Si. Non me gusta a xente. O resto da xente. A sociedade (64).

…………………………………..

A afiliación ao conflito convértese nun xeito de vida. E hai conflito a todas horas, en cada partícula de momento (77-78).

…………………………………

O diñeiro non se toca. O negocio non se toca (86).

…………………………………

Sentinme Deus. Con todas as letras. D-E-U-S. Tiña a vida dun home entre as mans (88).

…………………………………

Todas as mañás penduran dun fío (108).

…………………………………….

Un ecosistema onde todo ten prezo. Onde todo se pode mercar (109).

…………………………………

É un corpo sen alma que leva posta a mesma bata branca todos os días (116).

……………………………………

Danme noxo eses día en que tes a sensación de que o tempo escorre. Días que non serviron de nada (118).

……………………………………….

Sempre foi así. A precariedade nun lado da balanza e o luxo na outra punta (119).

……………………………………

Os dramor aseguraban que a illa era en realidade unha tartaruga xigante que espertara dun longo sono, por iso se somerxeu na auga e se desprazou ata outro punto do océnao para boatarlle, de novo, unha soneca de milleiros de anos (129).

…………………………………..

O que fai a maioría da xente cando está compañando a soidade. Si. Pensar e iso. Dubidar (136).

………………………………….

A soidade remara sendo unha persoa silenciosa e transparente que te acompaña a todas partes (138).

………………………………….

En Beth non hai esperanza para ninguén. En Beth a esperanza mércase. A ditadura do diñeiro (142).

……………………………………..

Era un día de tregua. Deses días que parecen atoparse no centro dunha paréntese (145).

…………………………………….

Dunha forma ou doutra, os malos sempre gañan en Gothard (159).

…………………………………

Os días duros moldean a personalidade dun (169).

…………………………………….

Ás veces penso que a morte é a liberdade. Libérame deste mundo. Libérame da violencia, do odio, do cinismo…(177)

…………………………………

Erguinme cunha orquestra de percusión dentro da cabeza (199).

crítica de A NOITE DO CORVO (Abel Tomé, Galaxia)

NOVELA POLICIAL NA ILLA DE GOTHARD

Título: A noite do corvo

Autor: Abel Tomé

Editorial: Galaxia

O século XX consolidou as tramas policias como das preferidas polo público consumidor de ficción, sexa esta literaria ou cinematográfica, as dúas grandes plataformas desde as que se manifesta. Neste caso, como é obvio, tócanos a literaria policial, que escolleu Abel Tomé para a súa primeira aventura narrativa. Porque a trama policial, a pouco que o narrador sexa experiente e manexe ben a dosificación de información, é das manteñen o lector pegado ás paxinas da novela, como hipnotizado por unha sucesión de acontecementos onde parece que cada páxina que se le deixa o lector un pouco máis preto da resolución do misterio inicial proposto. Tal acontece nesta A noite do corvo que comeza co asasinato dunha familia, os Haggerty, o brutal asasinato dos pais e os dous fillos dunha familia que aparentemente non tiña inimigos como para que lles segaran a vida con sete coiteladas a cada un ( e o número delas tampouco é tan indiferente). A partir de aí, o inspector Gonçalves irá tirando dos fíos pertinentes até chegar a establecer quen foi ou foron os culpábeis de tan atroz crime. E a súa voz guiaranos por un mundo distópico que ten moito de trasunto do mundo real. Así, velaí a illa de Gothard, unha illa medievalizante que se mantén cunha cultura e características peculiares, fronte, por exemplo, a veciña cidade de Beth, con dous clans que se reparten o poder na illa ao longo do tempo, uns donos dunha mina e outros donos da banca. Os Faol e os Cárthaig.

En Gothrad as mulleres son un cero á esquerda, están totalmente baixo o poder dos homes, como ocorre hoxe en boa parte do mundo. E mantense un réxime de tradicións que son os que marcan a lei na illa, unha illa gobernada por esas dúas familias por tras dun Consello unicamente masculino, onde os xuízos son populares e que ten como figura principal un chanceler, unha illa da que non se pode entrar e saír libremente e onde terá que acudir Gonçalves para esclarecer o misterio do asasinato, pois é a policía de Beth a que ten xurisdicón na illa. Beth, unha cidade coma calquera outra, cos ricos vivindo no centro e os pobres nos arrabaldes. Así, entremesturando a información relativa ao progreso da investigación e os datos relativos a tan distópico lugar, vai decorrendo a trama. Mesmo Gothard ten unha mitoloxía propia. Iso si, o mundo da arte, principalmente a música mais tamén a pintura, compártense entre a distopía e o mundo real. E Gonçalves ten moito do típico policía de volta de todo, un tanto cínico e descrido, posición desde a que nos vai comentando sobre aspectos da vida que deben mover o lector a reflexionar. Un Gonçalves que tamén ten detrás a misteriosa morte da súa parella, Anne Marie, da que se nos irá informando pouco a pouco e nos momentos en que peor de ánimo se atopa Gonçalves. Que conta con dous axudantes singulares: Petrie, un solitaio obseso sexual, e Lúa, a inocente e miúda Lúa, coidadora tamén do enfermo do seu pai. E moi competentes no seu traballo ambos e dous.

Non resulta nada doado establecer cal dos dous fíos da trama tira máis do lector, dependerá dos seus intereses na lectura. Aínda que o ángulo policial parte con vantaxe, por iso de que o que procura o lector é a resolución do misterio que leve ao reestablemento da orde, o certo é que a distopía estrañizante, a illa de Gothard e as súas peculiaridades, tamén ten a súa forza, tanto polas dificultades que  engaden ao sempre complexo traballo policial, coma polas súas propias características. O certo é que os dous fíos se complementan á hora de conformar o posíbel horizonte de expectativas do lector, nun discurso que tende a ser moi directo, no que se bota man do perído curto, sinxelo, contundente, onde os títulos dos capítulos se corresponden con citas do Canto de min mesmo” (Walt Whitman), o que supón un tour de force no cal o autor sae ben parado, pois correspóndense ben co contido dos capítulos.

En definitiva, eis un título que proporciona unha horas de agradábel lectura, especialmente para os amantes da literatura policial ou da literatura distópica. Supón a primeira aventura narativa dun novo autor, ao que agardamos ler en posteriores entregas que rematen de definilo dentro do panorama da literatura actual.

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

subliñados de VIVIR SEN PERMISO E OUTRAS HISTORIAS DE OESTE (Manuel Rivas, Xerais)

 

“O medo dos Ourizos”

O mecánico de Oeste, Gonzalo, admiraba aquela máquina: < Este coche anda porque lembra> (17, salientado orixinal).

………………………………………….

Contaba as miñas vitorias polo número de fuxidas (19).

……………………………………..

E a xente deste mar tamén tiña outra sona. A de ir contra o mundo (20).

……………………………………..

< (…)Agora ides destocar todo o que tocastes!> E tiveron que tocar a partitura do revés, do remate ao principio, como unha derruba do ar (21).

……………………………………..

(…) e cando ergueu a cabeza encontrouse cun pai desparafusado (23).

……………………………………..

-Pero ti non eras inmortal?

-Insólito. Equivoqueime na metáfora. Ser son insólito! E ti tamén (24)

……………………………………..

-Ademais, todas as almas son furtivas (25).

……………………………………..

A valentía era a súa ferramenta de traballo. Era un furtivo (26).

…………………………………………

El era unha das lendas do mar de Oeste. Bautista era máis veterano, pero levábase ben coa cuadrilla dos Ourizos (31).

………………………………………..

-Xa o levei ao taller. Ten artrose reumática. Estamos niso. Grazas polo aviso (34).

……………………………………

Respiraba o mar como metanfetamina (35).

……………………………………

Parecía estar a buscar algunha idea no café (39)

……………………………………….

-Aquí tamén pescamos mortos. Mortos intelixentes (41).

……………………………………….

-Descansa un pouco, tío. Deixaches a marihuana e vaste colgar de Google (43).

……………………………………..

Agora colocámonos coa paisaxe, sarxento. Unha calada de beleza (44-45).

……………………………………..

Alegroume facelo rir de novo. Ría con ganas, coma se fose a derradeira vez (47).

…………………………………………

A xente espera pola súa furgoneta de reparto, sobre todo no longo inverno, non só polo pan, senón porque transporta palabra viaxeiras que van quedando polas casas para dar conversa (50).

……………………………………….

-Outra vez condenados a ser libres! (56).

 

“Vivir sen permiso”

 

Chon: Que pasou?

Nemo: Un pesadelo.

Chon: Ti non tes pesadelos

Nemo: Non. Eu cómoos antes de durmir (66, salientado orixinal).

……………………………………

-Teño un problema, pero aínda non sei cal é (67).

……………………………………….

Existe o que lembras (67).

……………………………………….

Nemo: Todos fomos novos…

Ferro: Pero non tolos, xefe.

Nemo: Diso ninguén está libre, Ferro (69, salientado orixinal).

………………………………………

-Estou farto de dar a palabra do mudo.

Para ser un eufemismo, era moito dicir (70).

………………………………………

<Lembra que vives de permiso, Balarés> (71, salientado orixinal).

…………………………………..

<Antes de falar, quero dicir unhas palabras> (75, salientado orixinal).

……………………………………

Nemo: Pois eu o párkinson, doutor. Téñoo claro. Mire, pódeme tremer a man e caer o viño da copa. Pero lembro onde está a botella! (76, salientado orixinal).

…………………………………….

-Cóidate, Lara. Es a única persoa libre que coñezo en Oeste. Andan as gaiolas detrás do que se move (77).

…………………………………….

Nemo: Non creo nos milagres, pero neste caso, si. (Balbuce, a lingua bate cos dentes) É a miña única conexión co milagre!

Lara: Es un puto egoísta!

Nemo: Esa é unha opinión demasiado bondadosa, filla (79, salientado orixinal)

………………………………………..

Nemo: Ti sabes que é homsexual, de que te estrañas?

Chon: Iso pasaralle, coma outras cousas. Tamén foi punky! (82).

…………………………………….

Chon: Bandeira, unha cousa…Non traias esa rapaza ao pazo. Non lle farás ben ningún. Ela viviu sempre ao seu aire. Sen permiso (89, salientado orixinal).

…………………………………….

Nemo: A ver. Ás veces pensó que as cousas están a mellorar moi mal (90, salientado orixinal).

…………………………………….

Un rostro anenado, coa mirada unha hora por diante (96).

………………………………………..

Lara: Quero vivir sen medo, sen permiso.

Malcolm: Sen permiso. Ese é un bo lugar para vivir (111, salientado orixinal).

 

“Sagrado mar”

 

Nel falaba moi a modo e baixiño, coma se aprendese a linguaxe das formigas, o formigués ou algo así, e eu ficara medio adormecido (119, salientado orixinal).

………………………………………

Virouse de súpeto con aquela súa alegría penitenciaria. Era o único de nós a quen o cárcere parecía sentarlle ben. Así era Nel. Estaba a voar metido na gaiola (121).

…………………………………………..

-Es un filósofo! Xa pareces da escola de Mané (121).

………………………………………

-Si, señor! Estou en contra do tabaco porque o tabaco mata e cando morres perdes unha parte moi importante da túa saúde (122).

………………………………………

-(…) Si, señor, a min mandábanme por coca, pero eu sempre traía Pepsi (…) (127).

………………………………………….

-(…) Un día contou que o médico lle escoitara a respiración cun telescopio, e quedoulle como chiste (…) (128).

……………………………………………

Calcular o peso e a extensión do riso. E era algo que Nel non sabía medir. Intentábao. Ás veces. Mais non sabía (129).

……………………………………….

-Iso estaría de pinga para un epitafio -dixo Nel.

-O que?

-O que non se pode nomear (133).

……………………………………….

< A Igrexa >, dixo, < está chea de pederastas e pichas bravas. O do celibato é unha loucura. Por que? Porque o poder nunca acepta ser impotente> (139, salientado orixinal)

 

crítica de VIVIR SEN PERMISO E OUTRAS HISTORIAS DE OESTE (Manuel Rivas, Xerais)

A VOLTA DE MANUEL RIVAS

Título: Vivir sen permiso e outras historias de Oeste

Autor: Manuel Rivas

Editorial: Xerais

Volve Manuel Rivas aos trinques, cunha nova entrega narrativa, que consta de tres relatos longos, un deles inspirado na mesma “idea orixinal” que a serie de Telecinco do mesmo título. Independentemente diso, da curiosidade que fomenta o feito de coincidiren o relato central desta entrega e a serie de televisión, sempre é unha sorte poder ler algo novo de Manuel Rivas, o noso escritor máis mediático e dono dun inconfundíbel estilo, dono dunha peculiar maneira de contar, de narrar, que neste novo título se volve poñer de manifesto, para satisfacción e goce dos moitos lectores que o seguen desde que se revelou coma unha das voces máis impactantes e poderosas da narrativa actual. Xa dixemos que son tres as historias que se narran nesta entrega. Tres historias diferentes que acontecen en Oeste, localización costeira galega, polo que nas tres está o mar como pano de fondo ou directamente como protagonista, que tal acontece na primeira delas “O medo dos Ourizos” onde as personaxes son mariñeiros. En “Vivir sen permiso”, como pano de fondo das actividades contrabandista de Nemo Bandeira. E en “Sagrado mar” como invocación da ansia de liberdade dos presos. Sempre o mar. Medre o mar, que diría Xurxo Souto. En todo caso resulta moi difícil pretender escoller a mellor desas historias, o mellor deses tres relatos, diferentes mais que teñen en común, ademais do mar, o desexo de liberdade das personaxes, de vivir sen permiso, que iso é a liberdade.

“O medo dos Ourizos” conta como uns mariñeiros atopan no mar uns fardos de droga. Eses fardos poden supoñer para eles un tesouro, non ter que volver faenar, nunca ou polo menos nuns anos esquecer a dura vida do mar. Mais tamén lles pode significar sentenza de morte se se lles ocorre mover a droga e os donos dela de decatan. O relato logra moi ben transmitirnos o clima no que se moven as personaxes, a vida dura do mar, dura, escravizante, mais tamén refuxio dunha liberdade que non hai en terra, e as posibilidades de que agora eses mariñeiros que atoparon a droga vivan sen permiso, sexan por fin libres de faceren o que lles veña en vontade, mais teñen que contar coa reacción dos donos, dos capos da droga, co seu “permiso”. Este primeiro alegato pola liberdade, por vivir sen permiso, reencóntranos co mellor Rivas, o Rivas que botamos tanto de menos cando non publica, ese que sabe crear personaxes que falan con metáforas e son medio filósofos, e malia todo resultan toatalmente críbeis. Este o Rivas que nos presenta unhas personaxes que encarnan aspectos da vida nos que só a visión dun poeta repara. Sorpresivo, porque sempre nos sorprende, lírico e moi narrativo que nos entenrece, que nos toca  fibra sensíbel cando conta, e esa sorpesa da que falamos provócanos reflexión, admiración primeiro, polo inagardado malia ser lóxico ou consecuente, e reflexión despois, por como se chegou a iso. Rivas en estado puro, o Rivas que escribe con paixón e vagar.

“Vivir sen permiso” conta co morbo ou curiosidade de reencontrar personaxes da serie de televisón do mesmo título en situacións únicas, novas, que non aparecen na serie. Non é nada doado ler o relato sen poñerlle a cara de José Coronado a Nemo Bandeira, ou a de Luís Zahera a Ferro, o seu fiel gardacostas. Nomeamos estes por seren os actores máis coñecidos, porén hai máis, claro que hai máis. Vantaxe ou non, ese é un feito. Mais se a serie dá rostros, non nos permite gozar das descricións de Rivas, personalísimas, inconfundíbeis, o Rivas contrabandista de palabras que nos sorprende coa súa visión entre lírica e filosófica. Tamén é certo, este é un Rivas máis directo no contar, que con frecuencia bota man do período curto. Mais sobre todo este relato, fronte á serie de televisión, permítenos gozar dos marabillosos diálogos de Rivas. Porque Rivas sempre atopa a maneira de descolocarnos cos diálogos e as descricións. Aquí é Nemo Bandeira quen outorga o permiso para vivir, el, o grande capo, que ergueu un imperio sen importarlle os medios que lle proporcionaran o éxito. Non se explicita, mais entendemos que o contrbando está detrás de todo. Mais el, Nemo Bandeira, o todopoderoso, cando menos o agarda, atoparase cun inimigo que non é quen de vencer nin de comprar, e que pasando o tempo Nemo Bandeira só sexa unha lembranza. Ao seu redor viven unha serie de personaxes que precisan do permiso de Nemo Bandeira para vivir, e han vivir tal e como Nemo Bandeira lles deixe. Mais velaquí que o propio Nemo Bandeira vai precisar tamén permiso para vivir, e non lle será concedido.

O terceiro relato “Sagrado mar” é o máis breve dos tres. Se os dous primeiro se len ben nunha hora cada un, este pouco máis lle cómpre da media hora. Porén, non por ser máis breve é menos intenso. Preséntanos a Nel, un preso ao que lle gusta ler, e por iso mesmo é home ao que presta escoitar cando fala. Mais no cárcere tamén hai capos, tamén hai quen manda, tamén hai que vivir con permiso. E Nel padecerao. Eis un relato que por veces fai asomar un sorriso aos beizos do lector, tamén. É literatura estremeira, como se di na presentación editorial. Literatura nas estremas do indivíduo, quen pon diante de nós situacións e personaxes na procura de viviren en liberdade, de viviren sen permiso. Aquí tamén, non hai lugar onde máis cumpra a liberdade que no cárcere. E esa liberdade, invocada na figura do mar, do sagrado mar, Nel atópaa na lectura, a lectura é o que lle permite vivir un pouco máis libre, polo menos co pensamento un pouco máis libre. E diso benefíciase el, en primeira instancia, e aqueles que escoitan as súas conversas, finalmente. Unha reivindicación da lectura que só ten un pero, se é que se lle pode poñer algún, e é que quedamos con ganas de máis. Pasa iso con todo o volume en xeral, despois da lectura de cada relato sempre quedamos con ganas de máis, sentimos o finalizar a lectura coma unha perda da que só nos recuperaremos cando Manuel Rivas volva publicar de novo, e iso poden ser moitos anos, sempre serán demasiados anos.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

DOUS LIBROS PARA LER DUNHA SENTADA

DOUS LIBROS PARA LER DUNHA SENTADA

Títulos: Iridium & A soidade do asasino

Autores: Francisco Castro & Carlos G. Reigosa

Editoriais: Galaxia & Xerais

Hai veces que un ten corpo para grandes histrorias, enténdase grandes historias como aquelas que son complexas e requiren unha boa cantidade de tempo para a súa lectura, simplemente porque se familiarizou tanto coas personaxes e trama contados que non lle apetece que remate o discurso. E hai outras veces que un o que quere son historias breves e intensas, personaxes e tramas que te atrapan e non queres deixar a lectura deica que remate o discurso. Son historias máis breves, con  menos personaxes, moi intensas e non teñen porque resultar menos complexas en canto á temática tratada. De dúas destas historias é das que imos falar hoxe, ben distintas, de dous autores ben diferentes, pertencentes a dous xéneros diferentes e éditas por dúas casas distintas.

Enténdase que non dicimos que se lean as dúas nunha única sentada. Senón que nos referimos a que cada unha delas a lemos nunha única sesión, aínda que para nada indicamos que non se poidan ler as dúas nunha única sesión, todo depende de para que teña vontade o lector.

A primeira delas, Iridium, de Francisco Castro, conta unha desas historias que se revelan imprescindíbeis para calquera literatura. Ata que Manuel Esteban deu á luz A ira dos mansos ninguén na literatura galega se ocupara daqueles seres que conviven con nós mais que padecen algunha característica que os fai diferentes. Manuel Esteban fixouse na Síndrome de Down, e agora Francisco Castro naquelas persoas con Dano Cerebral Adquirido. É dicir, xente que naceu coma todos nós, mais que nun determinado momento, pola causa que sexa, pasou a sufrir un dano cerebral que lle impide desenvolver todas as súas funcións vitais coma todos nós. Ese é o caso de Iris, moza á que un accidente deixou con Dano Cerebral Adquirido (DCA), e ten dificultades para desenvolverse na vida coma aqueles que non o padecemos. Por se fora pouco especial xa por iso, Iris ten outra carcaterística que a individualiza fortemente entre todos os demais: ten un ollo verde e outro azul, dúas cores distintas nos ollos. De aí o título, Iridium. Mais aquí o que importa é que padece DCA, do que está a tratarse para recuperar o meirande número de funcións corporais, coma antes non vai quedar, mais si pode mellorar. Padecer DCA non lle impide ser unha instagramer de éxito, mais si hai unha cousa que lle dá unha coraxe tremenda: que non a traten coma os demais por padecer DCA, que a estean a compadecer decote e se esquezan de que segue sendo unha persoa coma outra calquera. Por iso Iridium  é unha historia contra a discriminación, aínda que sexa positiva, con boa intención que se di. Por iso é unha novela (curta) imprescindíbel. Porque nos ensina como senten as persoas que o resto do mundo considera “especiais” polo motivo que sexa, neste caso DCA. Porque nos ensina que seguen sendo persoas e coma tales persoas deben ser tratadas, porque senten e padecen e choran e rin e necesitan ser queridos coma todos os demais mortais. Por iso tamén é unha historia de amor. E desas que non apetece deixar de pasar páxinas, que les dunha sentada e cando rematas sentes mágoa porque non sexa máis longa, entrou tanto en ti que non queres desfacerte dela.

A segunda é A soidade do asasino, de Carlos G. Reigosa. Unha pequena peza teatral repleta de intensidade dramática. A que se desencadea cando un asasino prefesional decide que aínda non vai matar o seu obxectivo. Non hai présa. E establece con el un diálogo coa finalidade de matar o tempo e tentar descubrir entre os dous por que non lle pegou un tiro sen máis, como adoita a facer sempre, e se decidiu a concederlle este tempo extra en que os dous dialogan. Na dialéctica establecida é o asasino quen leva a voz cantante, Víctor, e o obxectivo, Claudio, limítase a responderlle sen lle levar a contraria. Mais esta dialéctica é dinámica, e irá mutando a medida que os dous vaian falando e poñendo de manifesto unha historia oculta que resulta sorpresiva e rematará por ser decisiva. Carlos G. Reigosa dosifica esa dialéctica, enrédaa e dálle a volta, cunha habilidade realmente notábel, establecendo un xogo de personalidades antagónicas que teñen tempo de poñer en valor o que en realidade significa vivir, o valor que ten vivir, mentres se van coñecendo máis entre eles, asasino e obxectivo, e dan tempo a que se vaia preparando o sorpesivo remate final. Unha peza de teatro curta cunhas personaxes tan ben definidas, e en principio contrapostas, que custa deixar de ler. E desde logo non o aconsellamos. A obra esixe ser lida nunha única sesión lectora, para non perder nada da intensidade dramática que contén, que é moita e a que nos prende na súa lectura.

Como vimos, hai obras que non necesitan un número elevado de páxinas para nos seducir cunha literatura intensa e de moitos quilates. Hoxe vimos de falar de sou bos exemplos.

ASDO.: Xosé M. Eyré

subliñados de LABIRINTO OU MEMORIA (Marta Dacosta, Caldeirón)

 

hai chagas ocultas

feridas que nunca cicatrizan

 

os versos son un eco (9)

………………………………………..

poema testamento

para herdar os mapas dos lugares vividos (10)

……………………………………..

como quen prende un facho

no interior da caverna (11)

…………………………………………

que cabalga na néboa

 

cegada pola luz (12)

………………………………………..

oculta persuasión da dor que nos dobrega

e non hai metáfora, nin ritmo

que poidan soportar o que esbozamos

escuramente entre sílabas e pausas (13)

……………………………………

até afogar a voz e mutilarnos (14)

…………………………………..

ESCRIBIR

esconxurar

a podremia que obstrúe o interior

das vísceras (15)

…………………………………….

para guiarme

neste

labirinto

ou memoria

………………………………………

porque a memoria é como ese pozo gris (20)

………………………………………

desancorada

volvo ao pozo da memoria (21)

………………………………………

e das poldras que non cabalgan (23)

………………………………………

a comprobar que existían lugares

construídos con paz e con afecto

onde podías permanecer (24)

…………………………………………..

o devezo do aroma

que nos travesa na súa brevidade (25)

……………………………………….

fráxil

á máis mínima

brisa (26)

………………………………………..

O CORPO é un mapa de feridas (29)

………………………………………..

CONVIVINDO co monstro (31)

………………………………………..

a que distancia estou

do seu abismo (32)

………………………………………..

estúpida memoria

que reduce o pasado a números

inútiles (34)

………………………………………..

unha soidade feita de ruído

da luz da primavera

de camiños

de tempo que non pasa

e que non chega (36)

…………………………………………

quen sodes vós para xulgarme?, que sabedes de min? (37)

……………………………………………..

indefensa, mais certa xa, e para sempre

de que a casa que erguiches é a túa vitoria (38)

………………………………………….

as uvas tentadoras das lembranzas (39)

…………………………………………

dunha man que se tenda

que comprenda

 

a susencia (42)

…………………………………………

fragmentos de memoria

sen fío a guiar no labirinto (43)

……………………………………………..

titánico como  o esforzó de erguer un corpo que se nega

a enfrontar o paso do reloxo (45)

………………………………………….

non te entenden

 

non queren entenderte (49)

………………………………………….

e un camiño inexplorado ábrese  (51)

………………………………………………

barro co que nos constrímos (52)

………………………………………………

e medraches pensando que eras a a etapa final

o éxito agradado despois do caos (53)

…………………………………………..

ao fin

unha malformación máis

que soubo adaptarse

 

que colonizou o espazo

que loita contra o tempo (54)

…………………………………………….

NADA SABES das cicatrices que oculta (57)

……………………………………………

e as palabras adquiren a densidade exacta

para pesar como áncoras no fondo da memoria (59)

……………………………………………….

NON SEI se é posíbel sobrevir a este cansazo (63)

…………………………………………..

O POEMA é a memoria da nena

enfiando unha agulla, a retorcer a lingua (65)

…………………………………………..

un pozo de silencio, os chanzos contra o avismo

altos muros que tardan en seren derrubados (67)

……………………………………………….

como salvoconduto vexetal

que detén a memoria

nesta sinfonía verde e hímida

que un día ha de salvarnos (68)

………………………………………………

e unha voz inaudíbel

que non quere renderse (70)

……………………………………..

busco cicatrices

achégome canto podo

para inspeccionalas (71)

……………………………………..

estraña

nun corpo que non imaxinei e ao que teño que adaptarme

porque el é

o meu tirano (72)

……………………………………..

coáronse os fantasmas polas ventás da casa

e aniñaron no estómago, unha manda

de buzacos famentos que pretenden

devorarme (74)

……………………………………..

(…)habitante dos soños

pobo que sabe o nome de todos os

exilios (76)

……………………………………….

para saciar a sede de

xustiza (78)

……………………………………….

e sempre

o mesmo pobo dominado (82)

…………………………………………

aprendemos a lingua do colonizador

como se fose a nosa lingua propia

crítica de LABIRINTO OU MEMORIA (Marta Dacosta, Caldeirón)

SOBRE LABIRINTO OU MEMORIA

Título: Labirinto ou memoria

Autora. Marta Dacosta

Editorial: Caldeirón

Non é posíbel ser poeta a tempo parcial, só cando che chegan momentos de inspiración. Nin sequera é posíbel ser escritor/escritora a tempo parcial, só cando che entra a necesidade de comunicar, de fabular. O certo é que ser poeta ou escritor é un xeito de vida. Quedémonos coa poesía, que é o que hoxe nos importa. Ser poeta significa un constante exercicio de introspección preguntándote quen es, que es, e todo iso reflectido no mundo de fóra. Ou, dito doutro xeito, ser poeta significa que o mundo de fóra vai estar en constante diálogo cos teus adentros á hora de inquirir sobre a túa propia esencia ou sobre a esencia do externo. Entendendo como externo todo aquilo que non pertence ao momento da creación. Isto demóstrao con suma habelencia Marta Dacosta en Labirinto ou memoria, o poemario do que nos ocupamos  hoxe. Mesmo a memoria, con ser algo tan interior, con ser algo tan noso que sen ela non somos nada, pode comportarse como algo externo, cando xa non nos recoñecemos no que fomos, cando o que fomos semella algo tan distante ou estrañizante que se comverte nun labirinto que percorremos na procura de nós mesmos, nun abismo.

Se hai poucas semanas nos preguntabamos sobre a orixe da poesía, esa mesma pregunta respóndea Marta Dacosta no pólogo poético do seu poemario. hai chagas ocultas / feridas que nunca cicatrizan / os versos son un eco (9) E as palabras deixan un rastro de sangue nos poemas. De aí se parte, mais para este prólogo non abonda un único poema e no seguinte ve o propio poema como testamento de feridas, fame e e soidade, porque non se pode renunciar á historia, a historia sempre está aí para estigmatizarnos. pois isto somos: fillas / de décadas de espanto, versadas no temor / dispostas a renunciar e desistir, a ser  / modelo de obediencia (11). E reivindica a seguir o papel reflexivo que a poeta ten que exercer para que a emoción desbocada do achado poético non se convirta nunha atraente luz cegadora. Para recoñecer despois que non hai metáfora nin ritmo que poida poñerlle nome á dor entre sílabas e pausas. Recoñéceo. A dor como orixe tamén. E a escrita como esconxuro da podremia que obstrúe o interior (15). nos restos fedorentos de lugares / imposíbeis / que ocultamos, insistentes / porque nos producen / náuseas / nace o poema (15) de xeito que Labirinto ou memoria constitúe unha viaxe interior na procura da lembranza, na procura do que non se quere esquecer.

Mais enténdase ben, esa adversativa  excluínte do título ben pode entenderse como todo o contrario, como unha copulativa inclusiva. De xeito que o pozo da memoria (varias veces acode a esta definición) se converte nun labirinto que non lle queda máis remedio que percorrer porque tamén nel se achan momentos como boias / aos que suxeitar a vida (22). Momentos como por exemplo a infancia á que a retrotrae o aroma do café. Mais a lembranza dos bos momentos non evita que se sinta fraxil no medio da arroiada que é o vivir, un caos de ideas que non é quen de parar. E tanto como O CORPO é un mapa de feridas (29, maiúsculas no orixinal), un monstro co que se convive, o poema é como unha flor que nace no páramo, o poema, esa coidada sucesión de palabras e pausas, de emocións e reflexións. Marta Dacosta esmérase en que os poemas, aínda nacidos da dor, sexan remansos de beleza, cativadoras mensaxes que lle sirvan ao lector de catalizador do seu propio existir. É dicir, un exercicio de introspección poética que nos guíe no noso particular pozo gris da memoria.

Non é doado ser poeta, non todo é elixir verbal de amor e derivados, non é doado enfrontar continuamente, ou case, o espello da memoria, ese espello que te interroga, estúpida memoria / que reduce o pasado a números / inútiles  (34), a xogar con imaxes que foron e xa non son ou que producen unha inmensa soidade feita de ruído / da luz da primavera / de camiños / de tempo que non pasa / e que on chega (36). Exposta sempre ao xuízo alleo, quen sodes vós para xulgarme?que sabedes de min? (37), porque sempre o estamos, aínda que non nos coñezan. A poeta, nestas circunstancias mantén a esperanza, fiada en que co pasar do tempo foi erguendo unha casa que é a súa vitoria fronte ao paso do tempo. E nesa loita por ollarse no espello non dubida en verse como se estivera fóra de si, interpelánsose a si mesma. Vólvese ver nena sentada na cociña, mais non por iso deixa de sentir ausencias e áchase obrigada a navegar pola memoria recompoñendo fragmentos de pasado sen fío que a guiar no labirinto (43). Non é doado enfrontarse ao silencio do labirinto, coma un ritual titánico como o esforzo de erguer un corpo que se nega / a enfrontar o paso do reloxo (45). Significa non pasar pola vida como simple espectador. Ser conscinte da devastación inteiror e exterior. E MENTRES ROMPES os cotenos batendo contra todas as portas (49) comprobar que non te entenden / non queren entenderte (49).

No compromiso que significa vivir, a voz poética recorre a celebracións das que se  sente partícipe, como o 1 de maio. É a celebración da loita, ser muller sempre é unha loita (ademais), e recoñece as dificultades desa loita na que para a poeta as palabras teñen un valor especial, un valor especial nese barco co que nos construímos (52) na loita contra o tempo, contra o que vén do pasado e ás veces abre camiños inexplorados, que segue escoitando o gurgullar do seu sangue, na procura de darlle forma e palabras a iso que está pensando mentres continúa a cumprir anos e segue a recoñecer na distancia a nena das coletas, consciente das cicatrices que oculta mais non pode esquecer, alí onde as palabras adquiren a densidade exacta / para pesar como áncoras no fondo da memoria (59).

Non, non é doado ser poeta, NON SEI se é posíbel sobrevivir a este cansazo (63, maiúsculas no orixinal), e os fantasmas asáltana, víboras insaciábeis / que nas noites ocupan o espazo dos soños (64). Ser poeta non é privilexio duns cantos iluminados/dunhas cantas iluminadas. Ser poeta é perigoso porque significa ser sensíbel a cousas que o resto da xente non apreza ou ignora. Neste mergullar na memoria ou no labirinto, Marta Dacosta, para recoller forzas, acode á nenez, mais nin iso salva, nin a lembranza do avó, nin a casa da infancia, porque finalmente todo devén un pozo se silencio, os chanzos contra o abismo / altos muros que tardan en seren derrubados (67). Algo mellor séntese ao contacto coa herba, nesta sinfonía verde e húmida / que un día ha de salvarnos (68), mais a sensación de abismo non desaparece. Aínda así non se rende e procura nas cicatrices, as feridas, cómpre ser valente aínda estando cansa. Cómpre ser moi valente para ser poeta e enfrontar o labirinto da memoria, ir tirando da man das cousas positivas porque é imposíbel esquecer as cicatrices, esas están aí, marcándote para sempre e ti necesitas esperanza, que din que nunca se perde pero a verdade é que cómpre invocala todos os días. Sobre todo cando te sentes do pobo que sabe o nome de todos os / exilios (76), cando sentes sede de xustiza, a que precisa o pobo dominado, ese que aprende a lingua do colonizador coma se fora a súa propia.

Marta Dacosta entréganos un poemario de esmerado tratamento formal exquisita pertinecia e puntualidade das estratexias técnicas e fonda reflexión en canto aos diversos aspectos do tema que trata, tanto en poemas breves, que os hai, coma nos máis longos.

ASDO.: Xosé M. Eyré

bocadiños de EVANXEOS APÓCRIFOS (Rafa Lobelle, Do peirao)

 

Dese mesmo asunto, do que precisamente agora todos din saber anacos e moreas, eu non lles sei nada a pé fixo (13).

……………………………………

O caso é falar de algo para ter a cabeza enredada cando a crueza do clima non permite falar ás mans nos eidos. En algo hai que pasar o tempo,non é?(16).

……………………………………

A envexa, si, ese é o problema deste mundo, diso sabémoslles moito por aquí, saben? (18).

……………………………………

(…) aquí a xente sábelles máis polo que garda que polo que solta(19).

……………………………………….

Hoxe xa ninguén vai á misa por rezar, senón polo conto e por falar mal do veciño(19).

……………………………………

A condenada ánima enloitada vainos levando todos metidos debaixo do seu refaixo (20).

…………………………………….

Miren. Aquí non lles somos tan revirados como nos fan. Traballar, traballar e traballar. Iso é o mellor que sabemos facer (26).

……………………………………..

Téñolles a conciencia tranquila e un bo lombo que as atura todas (31).

…………………………………………

Traballar arreo todos os días e esbardallar con mala fe, diso é do único que saben dabondo (34).

………………………………………….

Só que entre esta xente se vale máis polo que se cala que polo que se di (36).

………………………………………

Ese non quere rozamento cos vecinos. Élles un deses teso coma un carabullo (41).

…………………………………………..

Se incluso o vento anda atrapallado. Igual cá xente, xa non hai palabra (43).

……………………………………….

Pero claro, sempre hai un parvo que traballe para un listo (45).

……………………………………………

A Luísa non merece ese destino, tocoulle o home que lle tocou pero a vida foi moi inxusta con ela (50).

…………………………………….

A peor vergoña do emigrado é volver máis arruinado do que foi (67).

…………………………………

<Hai que gardar das risas para as choras> (68, salientado orixinal).

………………………………….

(…) para criar ben os fillos, estes débense comezar a educar polo menos trinta anos antes de nacer (75).

…………………………………..

Eu leva xa ben vivido ás miñas costas e téñolles cada día menos certezas (76)

……………………………………

A paciencia é a mellor arma do porvir (80).

……………………………………

<Eu só quero que me deixes tranquila, Ramiro. É tan difícl iso> (96, salientado orixinal).

……………………………………

<Déixao, por favor. Nunca entendiches nada> (96, salientado orixinal).

……………………………………

Durmir era o único consolo que dun tempo a esta parte parecía servirlle (99).

……………………………………

Tendemos a facer de cada persoa a imaxe que realmente nos convén a nós (104).

……………………………………

Ten unha pena tan fonda e verdadeiramente enraizada no corazón coma un silveiro que a consome e que non dá arredado de si (108).

…………………………………..

Que é a verdade? (118)

……………………………………

Cada un ten a súa. O seu Evanxeo particular (118).

……………………………………….

Hai xente e xente, pero eu e a Luísa sómoslle dunha mesma raza, temos esa costela de debilidade…(122).

……………………………………

Ao igual que en todas estas aldeas dos arredores a vida vai esmorecendo aos poucos, vaise apagando lentamente a candea co sopro frío do tempo (126).

…………………………………….

Xa pararán, o que teña apuro que vaia andando (138).

……………………………………..

O que pasa é que unha mosca soa non fai verán e así nos vai (141).

………………………………………

Levantoume os nervios do corpo e logo xa foi todo en cadea (150).

………………………………………

Non lle teño máis que pedir á vida, nin tampoco lle gardo débeda ao demo (171).