apoloxía do libro de dos tecedores e tecedoras de soños: O HOME QUE MERCOU UN LIBRO (Paco Martín) e A FITA AZUL (Mon G. Buhigas), en Galaxia.

QUE NOS DEIXEN SOÑAR

Títulos: O home que mercou un libro & A fita azul

Autores: Paco Martín & Mon G. Buhigas

Galaxia

Poucas veces se complementan tan ben dous libros como estes de Paco Martín e Mon G. Buhigas. Mais, antes de comezar a escribir sobre cada un deles, permítanme que lles conte estes dous sucedidos, ambos e dous verídicos.

                     Cando Paula Vázquez Verao, hoxe coñecida e valorada política, era alumna miña comentoume unha iniciativa que a min me pareceu extraodinaria e imaxinativa. Consistía en que, cando algunha persoa mediática ou algún político visitase Sober, este, na súa entrada ao pobo, atopase en cada esquina de rúa unha persoa lendo. Evidentemente deille os meus parabéns pola idea e soñei moitas veces que sucedía. Lamentabelmente non sei se se levou a cabo nunca, posibelmente non, que daquela Paula era moi  nova e é seguramente non tería os suficientes apoios sociais para levala a cabo. Ou simplemente a idea caeu no esquezo. Mais eu quero resctala hoxe, porque me parece unha excelente idea como para levala a cabo en calquera lugar da Galiza.

                     E en segundo lugar, cando impartía docencia e chegaba a min alumnado novo, un dos primeiros días que tiveramos aulas eu levábaos á biblioteca. Unha vez sentados cada un no seu sitio preguntáballes como se chamaba o lugar onde estabamos. Eles respondían que era a “biblioteca”. Entón eu preguntáballes que era unha “biblioteca”. E eles respondían que era un lugar onde se gardaban libros. Aí eu dicíalles que non, que estaban equivocados, porque o que vían nos andeis eran soños. Todo libro, sexan da temática, xénero ou estilo que sexan, nace como un soño. Por iso a biblioteca era un lugar máxico, porque nos permitía dispoñer dunha morea de soños.

                     E verán como as dúas anécdotas veñen a conto.

                     Paco Martín, excelente escritor do que nada novo imos descubrir que non sexa recoñecer a súa excelencia como autor, proponnos un título, O home que mercou un libro, onde Aníbal Hortensio López Carricova, un 23 de xuño, un mozo de 24 anos en non moi boa forma física, sae camiñar como ten por norma facer habitualmente e, por motivos que non lles vou adiantar mais que son puramente casuais, entra nunha tenda que resulta ser unha libraría. E merca un libro. Un libro de poesía.. E, desde entón, comezan a sucederlle cousas extraordinarias que nin el mesmo imaxinaría e eu non lles vou contar, porque sería contar o libro, esta noveliña que, segundo di na contracapa é un “libro para os que devecen por ler como respirar”. E éo. Quen xa é lector ou lectora frecuente achará moito conforto en ler esta pequena novela. Experimentará un especial pracer en recoñecer a excelencia dos libros como motor da vida. Porque quen é lector/lectora habitual, quen xa ten o hábito da lectura, non só non se desfará del nunca, senón que lle será moi difícil vivir sen ler. Así de aditivos poden chegar a ser os libros. Aquí é un de poesía, mais lembren que existen libros sobre a temática que máis lles a peteza a vostedes.

                     Voulles expoñer outro sucedido que tamén vén ao caso. Un dos meus mellores amigos é camioneiro e, en certa ocasión, padecera algún mal das costas que o tiña encamado. Funo visitar e, loxicamente, leveille libros para que pasara o tempo. Como sabía que, segundo el dicía, “non lle gustaba ler” eu leveille revistas de automóbiles e un par de libros onde se recollían viñetas do Carrabouxo. Ao día seguinte chamou por min, a ver se tiña máis.

                     Hai libros para todo tipo de lectores/lectoras.

                     A novela de Paco Martín, a noso xuízo, deberían lela precisamente aqueles/aquelas que “desconfían” da lectura, porque é un libro para facer lectores, máis que @s que xa o somos. E está editada na colección “Costa Oeste”, de xeito que precisamente o seu lectorado primordial serán  mozos e mozas, que posibelmente aínda non teñen de todo interiorizada a lectura como forma de vida (forma de vida, insitimos) ou hábito frecuente. Como é lóxico, tratándose dun autor de tan recoñecido prestixio, trátase dunha rara avis, unha rara xoia, que ningún lector/ningunha lectota adulta debe deixar pasar. Polo reconforto que achega. Polo pracer inherente á súa lectura.

                     O libro, ese soño.

                     E de soños trata precisamente o libro de Mon G. Buhigas, A fita azul, tamén editado por Galaxia, na colección “Libros para compartir”. Ou, para ser máis exactos, de tecedores/tecedoras de soños. Eses tecedores/tecdoras de soños levan unha fita azul. É a súa maneira de identificarse. E, por suposto, hai moitos tipos de tecedores/tecedoras de soños. Comezando pol@ que nos contan contan contos, pol@sque nos contan marabillas cando somos nenos, antes de durmir ou en calquera outra ocasión. Por exemplo, e tamén en boa parte os mestres/mestras, non tod@, pero hain@ que nos trasladan ao mundo dos soños sen que importe, en principio, a materia impartida. En principio, porque hai materias que para iso son máis agradecidas, as que teñen que ver coas linguas, por exemplo. E, como non?, os escritores/escritoras que coas súas palabras impresas en negro sobre o papel branco nos levan a países e lugares, a situacións e contextos, a personaxes e tipos humanos, que non sospeitariamos e que, por suposto, existen na república dos soños. Un libro escrito con moita poesía. Preciosa poesía en prosas breves. Para lerlles aos cativos ou cativas cando comezan a ler, para espertarlles a curiosidade, esa facultade humana incomprábel, que precisamente nos fai máis humanos. E tamén para lermos os adultos porque nos reconcilia co mundo dos soños, sexan en palabras de papel, sexan en palabras escoitadas, sexan nas palabras que sexan. Se Paco Martín escribía unha homenaxe aos libros, Mon G. Buhigas escribe unha homenaxe a quen é capaz de espertar en nós soños. Necesaria, porque nunca serán escritas as suficientes. Necesaria, tamén porque moitas veces quedan no anonimato dos nosos agradecementos eses tecedores ou tecedoras de soños, que non só nos fan máis levadeira a vida senón que pode que nola transformen, como o libro de poesía ao protagonista de Paco Martín. E tamén, tamén podemos acceder ao mundo dos soños a traves das fermosas ilustracións de Ana G. Buhigas, coa súa linguaxe e formas e colores.

Eis dous libros para que os mediadores /mediadoras da lectura os teñan en conta como primeiras lecturas, ou como reconforto para quen é xa lector ou lectora convencid@.

E para coda, estas palabras de Carolina María de Jesús, poeta brasileira, negra e pobre ; imprescindíbel: “A vida é igual um livro. Só depois de ter lido é que sabemos o que encerra. E nós quando estamos no fim da vida é que sabemos como a nossa vida decorreu. A minha, até aqui, tem sido preta. Preta é a minha pele. Preto é o lugar onde eu moro.” (CUARTO DE DESPEJO: DIÁRIO DE UMA FAVELADA, 1960)

                     ASDO: Xosé M. Eyré

aproximación a A MONSTRUOSIDADE MODERNA (Carlos Lema, Euseino?)

 APROXIMACIÓNA MONSTRUOSIDADE MODERNA OU O ESPELLO Á FRONTE

Título: A monstruosidade moderna

Autor: Carlos Lema

Editorial: Euseino?

Repensarse é condición sine qua non para vivir. Queremos dicir para vivir con consciencia do que iso significa, e non como espectador pasivo e se cadra apesarado porque a realidade non leve outra perspectiva de futuro. Neste senso, os libros de Carlos Lema representa unha moi valiosa pedra de toque. E dicimos os de Carlos Lema porque hoxe imos falar do seu último libro e el é un moi bo exemplo, mais cómpre facelo extensivo a Isaac Rubín, a Rebeca Baceitredo, por exemplo, e moi concretamente a esa plataforma desde a cal a filosofía se manifesta no agro do sistema cultural galego: a fundación Euseino?

                     A risco de non ser exhaustivo mais si fiel ao meu interese lector, en A monstruosidade moderna atopo dous núcleos temáticos que para min son de sumo interese: a concepción do artista moderno, na primeira parte do libro, e a emancipación da muller por medio da cultura, na terceira parte. Iso non quere dicir que a segunda parte ( a representación a través da poesía, da infancia e da alma) ou a conclusión ( onde a pólis moderna xa non se articula directamente sobre o cidadán senón a partir das súas decisións sobre a representación) fiquen relegadas ou me merezan menos consideración. Só que, como crítico literario que son, é lóxico que as outras dúas me interesen máis.

                     E quero dicir tamén, antes de comezar coa análise do libro, que as reflexións que aquí se verquen sobre o artista ( o escritor entra aí) moderno me parecen de moita utilidade ou conveniencia desde a pura actualidade. Porque, se Carlos Lema reflexiona sobre un tempo que vai desde 1700 a 1900 ( no que se manifestan Johan Christian Friedreich Hölderlin, Ludwig van Beethoven, Emily Jane Brontë, Emily Elizaberh Dickinson, Vincent Willem van Gog e Friederich Wilhem Nietzsche), ese é un tempo no que  os medios de comunicación, os mass media, pouca repercusión tiveron (cando existiron), o cal se asemella aos tempos que vivimos, onde perderon moi boa parte do seu prestixio e credibilidade e cada día esta perda é maís grande, de xeito que o artista (e tamén o escritor) é instancia clave na mediación entre a realidade e o suxeito. Outra cousa é que, hoxe en día, ese papel que nalgún tempo (non hai máis que ir ao XX) xogaron os creadores tamén estea moi cuestionado ou mesmo a vida se faga de costas a eles; ou que na actualidade o papel de creador/creadora xa sexa aplicábel a calquera que, nos actuais medios de comuncicación e representación (internet, sobre todo), se decida a facer ou participar do que chamamos arte.

                     Iluso? Exceso de optimismmo pola miña parte? Prefiro iso a ser derrotista, ou conformista.

                     O espello á fronte. Estas reflexións, de non facelas agora Carlos Lema, habería que facelas dentro de 5, 10 ou 20 anos, sen dúbida.

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

                     “A renovación do mundo consiste, realmente, na renovación da súa representación” (46). Esa representación resulta fundamental porque é a través da cal se dá a coñecer o mundo a quen aínda non o coñece. A coñecer ou a re-coñecer. E esa representación provén da subxectividade, segundo Kant, sibxectividade que se impón á obxectividade E esa “creación (representación) é verdade porque o suxeito é a única maneira de acceder ao mundo” (48) segundo Goethe. De aí non é moito treito o que hai que percorrer para concluír que “a xenialidade é unha pragmática da subxectividade” (48). Fagamos un alto; hai moito tempo que nunguén falaba da xenialidade, realmente parecía un concepto xa esquecido, cando precisamente nela reside a capacidade para xerar representacións/creacións que acaden o concepto de sublime, que non sexan pura imitación ou reafirmación doutras representacións/creacións xa existentes, unha maneira de superar o universal como repetición, Deste xeito, “ a arte só é posíbel como produción do xenio” (37) segundo Kant. Previamente xa se falara do paso “da moralidade á ética” que é a modificación moderna establecida polo suxeito” (32), e nese paso da moralidade o artista moderno é quen provoca a reflexión dos seres humanos. Dos suxeitos. Pois xustamente “a Idade Moderna diferénciase das épocas anteriores en que a súa legalidade social e cultural está baseada nun consensus inicial elaborado a partir da noción de suxeito” (28). Suxeitos. Xenialidade. Subxectividade, Obra de arte. Representación. Representación : realidade, que non é o mesmo que realidade ideal aínda que esta sexa operada polo suxeito, entendemos, pois na correlación mundo-pensamento aparecen as nocións de liberdade e disenso. Liberdade creadora. Disenso como oposto ao consensus, que resultan útiles e complementarios na Aubhebung (Hegel, xeralmente traducido como superación). Eis que a linguaxe do suxeito que pensa sexa a linguaxe da representación artística, que se convertirà en cousa cando perda a súa calidade estética. Mais a arte é disenso, disenso como cousa. Desde aí, Carlos Lema ofrécenos un adianto do que será “ o contrafío das mulleres”, ou como estas acceden á súa emancipación mediante a creación, o que as sitúa en pelna tradición moderna, onde a creación ex novo resulta fundamental.

                     Sendo o logos fundamental na creación, a partír de aí estuda a relación entre el e a loucura, tendo a razón como límite e exclusión ou como posibilidade de ampliación da linguaxe humana, sendo que a louvanza da loucura acaba por constituírse algo propio da literatura da Idade Moderna. Igual que o pensar filosófico debe arredarse desa loucura, esa esgazadura. “Dese xeito, a rresponsabilidade de determinar a verdade queda nas mans daqueles que non dubidan da súa propia certeza e non deixan que lles impoñan outra” (76). Mais a loucura, ese desafío, non se pode tratar dela se se prescinde do lógos, porque esta carece de senso, carce de lógos. E existir (segundo Gabriel) é aprecer nun campo de senso e (tamén seguindo a Gabriel) a obxectividade dos campos de senso é resultado do disenso entre eles. Finalmente recapitúlase todo o anterior tendo en conta que xa é o suxeito ( e non unha sociedade estamental), o cidadán, o artista, o que coa súa actividade dá pé a falar da Estética como parte da filosofía. O artista, o obxecto artístico como medio para achegarse á pragma, ao dominio do pragmático. O Obxecto artístico, emancipado de principio de razón mais non da razón mesma. Establécense despois  cinco teses sobre a representación do suxeito.

                     “O suxeito libre -por iso é un montro- é o artista moderno” (106). Porén hai que ter en conta que o obxecto artítico (un poema) non se esgota no acto da súa escritura e adquire entidade de seu, independizándose do suxeito queo escribiu. Establecémdose un disenso entre a “subxectividade” como senso que o autor outorga á arte e o senso que a arte ten como obxecto en si.

                     “ É equivocación dos artistas actuais pensar (…) que a súa forma de representación é “propia”, cando, pola contra, o consenso moderno sobre o suxeito é unha extrapolación da personalidade do artista a toda a sociedade, a todos os suxeitos” (111) De xeito que a xustiza está directamente relacionada xa non coa capacidade de sermos libre senón tamén coa de representarse como tales. O poder do artista. O poder da representación. Téñase en conta, porén que o artista se aliena na cousa producida, no  obxecto artístico. De xeito que resulta máis interesantre a arte como obxecto que o propio artista moderno. “ A política da beleza sempre se acabou por manifrestar como a política do sublime” (117). Sublime, igual que a xenialidade, había ben tempo que non se oía falar dela. Só falta a orixinalidade, tempo ao tempo, ha chegar.

                     A seguir fíxase Carlos Lema na reprresentación, en canto esta ten que ver coa liberdade e co aigualdade, pois as relacións establécense mediante as representacións. E despois na noción de situación, que indica unha posición no mundo. Mais para a correlación humano-mundo volve ser fundamental a representación. E antes de fixarse no homo faber dedica un espazo á presenza, os obxectos e o amor.”Ignorar a poeta, lero o poema (133). E tamén á nocón de vida.

                     A segunda parte ábrese coas “Vinte e unha teses sobre a poesía como representación” e dá entrada á Querelle des Anciens et des Moderns, fulcral, á cal se recorrerá en varias ocasións, pois non en van estamos vivindo un cambio de situación na concepción da vida,e , por suposto, da arte. Aquí, tamén acha un oco para reflexionar sobre a poesía e a infancia, pois a poesía non deixa de ser unha produción de subxectividade, a función da arte moderna, e converterse na maior arma do subxectalismo. Mais, como introspección que é, tamén é o camiño para chegar á alma, á vez que se significa como disenso.

                      E chega entón outro capítulo fundamental: “ As fadas modernas. Primeiras autoras, infancia e literatura”, un xusto e oportuno recoñecemento ás mulleres como autoras e como motor da consolidación da novela. Un mome fundamental: Madame d´Aulnoy, que en 1690 publica o primeiro conto de fadas. Será a primeira dunha considerábel (tamén por inagardada) nómina de autoras que se prodigan nos salóns da derradeira década do XVII. Précenos fundamental este recoñecemento ao papel da muller na construción dun novo xénero, a novela, aínda que sexa desde “ a concesión” (salientado noso) masculina ao estas inserírense na incorporación da tradicón oral na literatura escrita, ou que o fagan desde que se deu en chanar “literatura preciosista” (salientado noso) ou do sentimento. Xorden nomes como Madame de Villedieu, Mademoiselle (Madeleine) de Scudéry, e despois  (Anne de)La Roche-Guilhen, (Catherine) Bernard, (Charlotte-Rose de) Caumont de la Force, Durand, (Henriette-Julie de Castelnau, condesa de) Murat, Auneuil, Mademoiselle de Lhéritier de Villandon, Marie-Catherine Le Jumel de Barneville. Nomes a lembrar, nomes a reivindicar, nomes que propoñen unha retórica que cuestiona o modelo dominante do clasicismo, esvaecendo os lindes da literatura escrita ata entón. E aínda hai outtra palabra máis,verosemellanza, vraisemblance, que canda a bienseánce aparecen na Francia do XVII. Desde aí Carlos Lema lévanos ao mundo do teatro, que viña sendo codificado polo seguimento das tres famosas unidades, que os contos de fada contradín. Que a retórica das mulleres se vexa confinada ao mundo do fabuloso ( no ámbito privado ou doméstico) non vai impedir que elas lle dean entrada á literatura pagá, enriquecendo aínda máis o panorama literario. Por suposto que haberá reacción (“mundo” pastoril, ideal clásico) que evite o perigo dunha regresión “ao prerracional, ao intuitivo e sentimental” (187) onde ficarán confinadas sen que hoxe se poida asegurar con certeza que esa condena rematou. E iso que estas autoras de contos de fadas aceptaron as regras do decoro impostas polas “preciosistas” do amor sentimental. Un amor sentimental que non tardará en ser un pacto entre individuos  e non un acordo entre familias. E, aínda contravindo a Razón, as mulleres escritoras entran na Idade Moderna como cidadás con voz e poder, abeiradas ao uso da palabra.

                     N´”O contrafío das mulleres” anlízase o papel destas mulleres escritoras, sen esquecer o papel de lectoras. Aquí quero facer un alto: a reforma protestante permitiu o acceso ás escrituras biblícas tamén da muller, pero este acceso privado de lectura individual e non dirixida rematará por conformar unha revolución lectora ( a lectura para si, non en voz alta) que aquí non chegaría deica o século XX. O saber feminino é fundamental, e nunca exento de polémica e imparábel. E nunca deixaron de ter que amosarse desafiantes co status do momento, como ben lembra Carlos Lema, Madeleine de Scudéry e Cristina de Suecia (unha das protagonistas da Herba moura de Teresa Moure) foron dúas desas mulleres valorosas. E tamén haberá lugar para Charlotte e Emily Brontë, para George Eliot, Emily Dickinson ou a nosa Rosalía de Castro ( “A obra de Rosalía de Castro é a representación da liberdade das mulleres” (224)). Posteriormente entramos no eido da política, pois na modernidade os discursos, os significado, convértense na maneira de irradir e compatrir poder. Seguimos co lógos como  centro, e a representación, co dereito  á desigualdade e á singularidade ademais dun repaso aos “res poderes”, sen esquecer o papel do cristianismo e o consumo ostentoso (tan dos nosos días). Deténdose tamén no “empoderamento”, tanto no eido das actividades económicas como no que representa para a muller nun espazo civil qu enin é comunitario nin intercomunitario senón acomunitario, por ser espazo resrvado á sinfularidade.

                     Finalmente conclúese que, na tardomodernidade a política se formaliza como produción e consumo de poder por parte dos suxeitos. Antes analizouse a obra de arte como representación, o artista como produtor, agora conclúese con algo que é fundamental nos nosos días: a (política como) consunción.

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

                     Ao longo desta demorada aproximación a A monstruosidade moderna, tivemos ocasión de reparar en conceptos que había tempo que non xurdían no discurso  literario, aínda máis: no discurso crítico da literatura. Conceptos tales como “xenialidade”, “sublime”, “orixinalidade”, ao que hai que engadir a “verosemellanza”. Conceptos clave ao falar de literatuta, que parecían esquecidos e que representan o mellor que a obra de arte nos pode ofrecer. Ao que hai que engadir esoutro concepto fundamental: a monstruosidade, que xorde cando calquera individuo se erixe en produtor (fíxense que non digo creador) de arte ademais de consumidor.

                     Por non falar da importancia que ten a análise da muller como creadora e como partícipe no nacemento e consolidación dese novo xénero que é a novela.

                     Unha análise destas características era necesaria. Que sexa útil dependerá de todos nós, dos lectores e dos mediadores sociais do libro. En que saibamos facer ecoar/interpretar esa monstruosidade.

ASDO.: Xosé M. Eyré

sobre a HERBA DE NAMORAR, de María do Cebreiro (Galaxia)

UN POEMARIO EXCEPCIONAL

Título: A herba de namorar

Autora: María do Cebreiro

Editorial: Galaxia

“Non son necesariamente os que máis quero nin os que máis lembro; si son aqueles que agora mesmo podería volver ler en voz alta sen experimentar demasiada estrañeza” (12) Este é o criterio de partida que seguiu María do Cebreiro á hora de escolmar os 50 poemas de que consta esta preciosa Herba de namorar. E o poemario comeza sendo excepcional por aí, porque non son moitas as veces que un autor ou autora se enfronta á tarefa de escolmar 50 poemas entre os publicados desde hai 20 anos. 20 anos son moitos anos e, por forza a poesía ha de amosarse evolutiva, cambiante, diferente…ás veces máis próxima do sentir/entender contemporáneo da escolma, e ás veces máis alonxada. De todos os xeitos, ímolo adiantando, María do Cebreiro non é un dos principais nomes da poesía galega por casualidade, a súa pericia poética é moi elevada, tan elevada como para que os seus poemas falen de extremos (amor-desamor, por exemplo) mais a voz poética é quen de facelos coincidir, de aproximalos, de acaroalos cunha naturalidade e tenrura realmente extraordinaros, excepcionais. Esa é a primeira impresión que fica en min unha vez lido o poemario por primeira vez. Por primeira vez, porque a poesía de María do Cebreiro non se esgota nunha lectura, senón que a cada pouco vai demandando sucesivas lecturas do mesmo texto. Esa é unha das razóns polas que, en tratándose de poesía de María do Cebreiro, o poemario me esixe demoras, voltas atrás, relecturas…como se estivera dentro dun círculo máxico de palabras, de versos, de pomas que me atrapan, que me rodean, que me circunscriben a unha realidade poética da que propiamente son captivo ( que diría Celso Fdez. Sanmartín).

                     Falei de pericia poética, e non me gusta moito o termo, quizá porque se emprega moito máis refrido á narrativa. Porén dalgunha maneira hai que designar a habilidade compositiva, a habilidade técnica poética que leva a María do Cebreiro a deixar sublimes mostras poéticas independentemente de que se trate de poemas moi curtos ( un verso, un aforismo poético) ou poemas moi longos (varias páxinas), compostos con versos curtos ou versos longos (tanto ten, porque a poeta sabe moi ben moverse nos diferentes ritmos que representan), que sexan poemas narrativos, ou descritivos ou mesmo dialogados. A noso xuízo, mención a parte merecen os poemas dialogados, porque neles se recoñece o achado poético en situacións asimilábeis ao cotián. Ou non tan cotián, porque, sempre a noso xuízo, unicamente pode facer poesía deste calibre quen vive a poesía. Poderá haber poetas tecnicamente brillantes, poeticamente brillantes, mais só son aqueles/aquelas que viven a poesía quen nos deixa resultados sublimes. Sublimes, quiza esa palabra sexa máis xusta para definir a poesía de María do Cebreiro e, cando menos nós, achamos ese fulgor especialmente nos poemas dialogados. O cal non desmerece para nada o resto de tipoloxías poéticas, modalidades textuais lles cahma a autora, a que se enfronta con total éxito, e enumera: o epilio, o poema longo, o himno, a elexía, a sátira, o madrigal, o epigrama, o lied, ou o aforismo, pero tamén o collage (de diferentes procedencias, o cal amosa non só unha cultura moi ampla e variada senón tamén, e na mesma medida, a sensibilidade de que fai gala). Isto non é unha simple enumeración de modalidades textuais poéticas, revela tamén unha asimilación clásica moi ben traída á actualidade.

                     Porén non esquezamos que  todo comeza no título: “A herba de namorar”. Quen non se sente atinxido pola profundidade poética desta metáfora? A “herba”, quizá a planta que mellor define a paisaxe galega. Sinxela, imprescindíbel, cun poder xerminativo sen igual que a leva a aparecer mesmo entre pedras ou asfalto. “De namorar”, ten un significado moi grande na nosa cultura a herba “de namorar”, mais, neste caso de María do Cebreiro, é que a propia poesía é concebida un acto de amor. E tamén coma unha escola. Eis un acto de amor, e enténdase “amor” nun senso ben amplo e tamén coma unha forma de coñercerse e coñecer @s demais así como o mundo. E non nos parece anecdótica ou as hoc esta forma de entendela. Non. Sinxelamente porque, na nosa opinión, só unha persoa que entende así a poesía é quen de deixar un poemario como este. Non só unha autoescolma, con algúns poemas inéditos ( no remate, o editor, Ismael Ramos, ofrece un mapa para quen estea intesad@ en distinguir uns dos outros ) senón un poemario con identidade propia. Por riba desa presumíbel evolución poética nos vinte anos escolmados, está non só a riqueza formal xa apuntada senón unha concepción do amor (ou do desamor) que fala dunha tenrura a flor de pel, nos ollos, nas mans, na relación co mundo, na maneira de entender esa relación pero tamén de expresala, aceptala e compartila en cada palabra, en cada verso, en cada poema. Tenrura, esa é, a noso entender, a palabra clave, o concepto clave que percorre o poemario

                     Falei de amor (e desamor). Non debe entenderse iso como un fulcro temático único. Mais tampouco nos aquece ofrecer agora unha cartografía temática porque, como é de agardar vista a definición de poesía que en María do Cebreiro opera, no fondo de calquera poema de calquera tema sempre atopamos esa tenrura, ese amor. Porque calquera verso, calquera poema é iso, unha herba de namorar.

ASDO.: Xosé M. Eyré

5 anos sen BEGOÑA CAAMAÑO

Ser crítico literario ten cousas así, permíteche coñecer persoas (para alén da valía literaria da súa obra) dunha calidade humana excepcional, como Begoña. Tamén @s hai do extremo oposto, ben que o sei, pero son menos, moit@s menos.

Begoña Caamaño e mais eu entramos en contacto a raíz da crítica que eu fixera da súa Circe, aló polo 2009, creo. Da maneira máis natural, nas páxinas da Ferradura en Blogaliza ( canto boto de menos Blogaliza, o seu traballo foi xeneroso e moi eficaz). E resultou que Begoña, desde aquela converteuse na comentarista máis habitual das anotacións que eu subía á bitacora. Era unha auténtica gozada atopar os seus comentarios, sempre agudos, sempre transparentando unha sensibilidade extraordinaria, que aínda por riba ía arroupada nunha expresión clara, contundente, precisa, chea de humanismo e mesmo de forza literaria expresiva. Así é como a lembro, e quen seguira a Ferradura fielmente así a lembrará.

Posteriormente, cando foi merecente do Premio da Crítica Española pola súa Morgana en Esmelle, deliberación que tivera lugar en Ponferrada (cousa que lembro moi ben pola espectacularidade do recibimento, e porque o alcalde -PSOE, daquela polémico- se dirixiu a Ángel Basanta e mais a min nun perfecto galego difícil de escoitar nun lugar onde é máis frecuente a galegofobia, pola miña experiencia). O conto é que Ángel Basanta tivo a ben cederme a min o privilexio de comunicarlles a Begoña Caamaño ( pola súa Morgana ) e Álvarez Torneiro (recentemente falecido, polo excelente poemario Os ángulos da brasa) o recoñecemento da crítica manifestado no premio. E volvemos entrar en contacto, desta volta non virtual, como na Ferradura, en vivo.

Non sei canto tempo botamos ao teléfono, non mirei o reloxo, pero foi bastante, o suficiente como para que eu cruzara en coche toda Ponferrada (estabamos nun hoteliño da outra banda do río, preto do castelo onde se celebraran as deliberacións) e xa estaba fóra, bastante fóra do casco urbano cando rematou a chamada. Non foi unha simple chamada en que lle dás os parabéns á persoa premiada e máis nada. Con Álvarez Torneiro si foi así. Con Begoña non. Lembro que falamos primeiro da Morgana (publicouse no 2012, premiouse no 2013), lembro que falamos despois de Circe (tiña unha alumna de 30 ESO léndoa, por elección propia, non por consello meu) e iso levounos a comentar a cerca da literatura en xeral, do seu poder á hora de conformar conciencias críticas e da atracción que as historias contadas podían exercer nos lectores e lectoras para desde aí actuar. Así o lembro. Así lembro a paixón coa que falou, e como empatizamos desde esa paixón compartida. Mais todo remata e aquela conversa tamén, non sen antes quedarmos para falar de literatura cun café no medio,.

Infortunadamente, ese café nunca o tomamos. O seu mal xa ía avanzado e non tardaría en falecer. Persoalmente perdín unha interlocutora de calidadepersoal excepcional, unha autora da que agardaba aínda moito máis, e a sociedade galega perdeu unha muller loitadora, exemplar (xa digo) ben como profesional da información, ben como sindicalista, ben como activista a prol do feminismo, en calquera faceta da vida en que se manifestara.

Sempre a lembro como emoción. No meu teléfono móbil aínda conservo gravado o seu número. E non o borrarei nunca, porque a súa lembranza me é moi querida. Por iso, desde aquí, Begoña, digo que a eternidade pode ser moi longa, que sexa todo o que queira, non nos impedirá tomar ese café que temos pendente.

Begoña Caamaño, para sempre na miña memoria. Esa persoa excepcional que te transformaba. Sempre eras alguén mellor despois de conversar, virtualmente ou ao vivo, con ela.

novo comentario de ELICO

Copio:

claro, non nos poñeremos de acordo en cal é a mellor. se non a liches recoméndote ler Inge e Robbie, ambientada tamén en Santiago, moito humor hai aí… non abundan en galego os libros abertamente humorísticos estilo Tom Sharpe e similares. Gustaríame coñecer nun artigo teu que libros para botarse unhas risas hai en galego (aparte, claro está, da literatura pésima que provoca risas pero por non chorar). Aproveito para dicir, xa que contestas a outro comentario no mesmo texto que a min, sobre a polémica na que te viches metido nos últimos días, que sen compartir para nada a túa crítica sobre o libro de María Reimóndez, considero desproporcionada a reacción da escritora e da manda de palmeiros que non fan máis que actuar como lobos nas redes sociais dicindo que es un violento, un “machista violento”, un home gris do século pasado, que non respectas o non é non e cousas dese estilo. Habería que aclarar que aínda que se atreven a falar en nome de moitos, non son tantos. Aínda que semellan que están libres de pecado, moitos deles pecan (como fas ti) da mesma visión parcial e interesada do que len. Gustan de que se citen a moitas mulleres pero logo só citan os seus amigos e amigas. Ou directamente presumen de non ler a homes. Gustan da visión personal nos libros, da interpretacion literaria da realidade pero logo censuran segundo como sexa a voz do narrador e mesmo exixen que os outros ibros teñan certo tipo de personaxes que encaixe no seu modo de ver a vida. Como editores non publican cando non hai colectivos minorizados nunha historia. Como escritores fan panfletos. Como lectores perdoan nos seus amigos o que non perdoan o que escriben os que non están nos seus circulos de amizade. Se citas a unha muller entre tres homes (como che pasou) ou minten dicindo que non citas muller algunha ou din que é a cuota, minusvalorizando á muller citada. Se fas un libro recompilatorio cun 40% de mulleres critican porque non é equitativo, se o fas cun 40% de homes o problema que poñen é que é un libro no que non se retribue suficiente o traballo das mulleres… Se publican en Xerais din que escriben nas marxes da literatura. Se gañan premios (moi cuantiosos) din que escriben desde a marxe da literatura. Se se pasan todo o día dando charlas nos institutos cos seus libros debaixo dos brazos, din que escriben desde as marxes da literatura. Se venden 12.000 exemplares (que en galego é moito vender de dios) dunha novela din que se o sistema literario é patricarcal e que se non o fose venderían moito máis… En definitiva, van de vítimas, manifestan que que o sistema literario galego sexa machista é o motivo dos seus males (o máis grande, claro, que non venden todo o que lles gustaría)… porén saben e ocultan que é outro o problema do sistema literario galego: non hai lectores. E empregan, non sempre, pero si en moitas ocasión, un público cautivo (o dos coles) para vender o seu producto achegando o discurso-chave que todo o abre hoxe en día, que serve tanto para mendigar unha subvención ou unha cuota de ventas ou ser un escritor riquiño: o feminismo, a loita contra os malos tratos, a violencia machista. Ninguén nega a lacra destes asusntos pero a min no super non me venden cebolas dicindo que son boas para loitar contra o machismo, proque tanto empeño en vender libros dicindo que son bos para enchouparse de determinados valores? Nesta política de visbilidade hai que escoller malos. Ter malos é bo para o negocio e síntese un máis realizado porque pode endilgarlle as súas propias necedades a un cabeza de turco. E aí entras ti na ecuación. En fin… Só me queda agradecerche todas as letras sobre libros que tes posto neste blog e noutros sitios e a túa coherencia por defender o que consideras o teu punto lexítimo e persoal de entender a literatura, aínda que persolamente considere que esteas errado no teu xeito de entendela. Unha aperta

……………………………….

RESPOSTA:

Obrigado polo teu comentario.

Respecto da literatura humorística en galego, haina. Non moita, pero haina. Así de bote pronto, e para rir sen perder a perspectiva da crítica social, eu recoméndoche ERROS E TÁTANTOS, de Gonzalo Navaza (Xerais): boa literatura, compromiso social e un sorriso nos labios nacido da habilidade narrativa do autor.

E tampouco podo esquecer a dramaturxia de NÚÑEZ SINGALA: O ACHADO DO CASTRO, A COMEDIA BÍFIDA, e ATRANCO NO BANCO (deste ano), todos en Galaxia. Seguro que che prestarán.

crítica de OS CORPOS INVISIBLES (Emma Pedreira, Xerais)

A RE-CONSTRUCIÓN DO CORPO FEMININO

Título: Os corpos invisibles

Autora: Emma Pedreira

Editorial: Xerais

Cando coñezo a ler o libro, a trama faime pensar en Dickens, lévame a iso a sociedade da Revolución Industrial que na novela aparece. Dise que Dickens foi a conciencia da sociedade victoriana, que denunciou a corrupción, que sempre estivo ao lado dos necesitados, dos débiles. Non o vou negar, mais penso que Dickens pecisa unha relectura actual. Malia que, polo que sei, foi ben considerado en medios socialistas, e xa non pensando en Dickens só, a min tende a enfadarme a literatura clasista, esa en que son as clases privilexiadas as que acoden en auxilio dos necesitados, ou o moralismo (e Dickens era ben moralista). Non vou negar o seu valor literario como escritor, e entón a sociedade era como era, pero enfádame o supremacismo e el diso sabía moito, na miña opinión. Por iso, cando enceto a novela e me atopo con esa sociedade penso: que ben, a ver se imos asistir a unha revisión da clasista sociedade inglesa do XIX, e aínda mellor se esa revisión a fai unha muller, a grade damnificada da Revolución Industrial. Despois a trama vai coller outro camiño, aínda máis interesante, pero o certo é que esa primeira vía tampouco se abandona e no remate retómase.

                     Cal é ese novo camiño? Pois cando LC (Loretta Count), a moza obreira, explotada, que esconde o seu corpo na funda de traballo, coñece a Prometea Stoner ( rica, cunha misteriosa enfermidade que a consome) e a novela se interna polos vieiros da Frankenstein de Mary Shelly, se interna claramente neles, cando comeza a reemprazar as partes inútiles do seu corpo (comezando polos pés e subindo cara arriba) por outras de escritoras célebres xa falecidas mais que por obra do doutor Percy (como o marido da Shelly) e o de menos é o como o consegue o doutor, pois entón tamén penso: que ben, agora é Frankenstein o que pode ser revisado – o mito do Frankenstein como monstro debe ser revisado xa, e revisado canto antes desde unha perspectiva actual, desde o mesmo desafortunado título aomesmo concepto de monstro. Finalmente a novela non vai de todo por aí, mais non por iso deixa de interesarme e haberá premio. Primeiro porque non se trata dun novo Frankestein,  a creación artificial é feminina e non resulta monstruosa, ese é o camiño. Non vai ter unha fin diferente á do Prometeo da Shelly, pero non se concibe como un ser mostruoso e aí si hai revisión do mito.

                     O feito de que Prometea Stoner sexa un ser crerado a partir de partes de escritoras xa falecidas (no remate inclúese unha listaxe delas) tamén dá pé a que se reflexione sobre o texto escrito (como refundido doutros anteriores) e esa reflexión proposta, por moito que xa non sexa nova, non deixa de ter o seu interese. Non é o noso cometido nestas liñas, mais seguramente non se alonxa moito da realidade. E ese mesmo feito, unido ás cartas que lle envía á (enigmática, pero pouco) Mary S. Tamén dá pé a pensar no creador ou creadora como froito (non só o trexto) da actividade doutr@s anteriores. De xeito que a novela, malia non ser moi longa, nunca perde o interese, resulta moi rica no plano conceptual e ademais é de áxil lectura desde o punto de vista da técnica escritural. Non é pouco, todo o contrario.

                     Porén non podemos rematar sen lembrar o título: os corpos invisibles. Poético e que convida á reflexión, porque é o que máis une á Stoner con LC, o feito de que LC traballe para a Stoner ten menos importancia, na miña opinión. E o título úneas desde o momento en que as dúas necesitan novos corpos: no caso de LC ese corpo que o ten que agachar na funda de traballo, e o cabelo na pucha (non o dixeramsos antes). No caso de Prometea Stoner, a misteriosa enfermidade faina necesitar un novo corpo, ese feito de pedazos doutras, que tamén era invisíbel até que o doutor Precy obrou a milagre. E repetimos, o menos e o como o fai; na época da Shelly acababa de descubrirse a electricidade, pero iso agora é o de menos. Son dúas mulleres. Prometea, de idade indefinida, mais adulta. E LC, unha moza que, tampouco o dixeramos, tamén agocha o seu nome nesas iniciais. E de aí despréndese a necesidade da visibilización da muller, a estas alturas do século XXI aínda andamos nesas e mesmo hai quen quere que voltemos a tempos pasados…pero non esquecidos. E tamén a súa reconsideración e revalorarización social, como o remate certifica.

                     Os corpos invisibles de Emma Pedreira é o Premio Jules Verne de Literatura Xuvenil. Na miña opinión é unha pena que non levara o Xerais de Novela, porque é mellor novela e porque me parece que así tería unha recepción adulta desde a cal non perder nada do contido conceptual. Dáme a impresión de que, en lectura de moz@s precisará un mediador ou mediadora que guie o camiño da lectura sen eivas. E non é que non @s haxa. Que si @s hai, e moi competentes, mais infortunadamente son @s menos e en moitísimos casos recoméndase unha lectura sen antes lela, simplemente porque outr@s o fixeron ou porque así o autor ou autora vista o centro e xa tes outra papeleta solucionada. Esa é a miña experiencia e o meu medo. Alén diso, a propia concepción e estruturación do ensino (concebido para que @s alumn@ estean o menor tempo posíbel no centro) non favorece nada a lectura e aínda menos o debate posterior, por non falar de que o profesorado le bastante menos que @s propi@s alumn@s, créanme, bastante menos, se un 10% do profesorado le…xa é un éxito.

ASDO.: Xosé M. Eyré

respostas a dous comentarios, de María José e Eli

Roubo un anaco do meu tempo de lectura para dar resposta a dous comentarios. Sempre agradezo moito os comentarios pero nesta plataforma na que está a bitácora eu non sei se se ven os comentrios que facedes incluso despois de aprobados. Eu non. Nin tampouco as respostas que dou. Realmente estou moi descontento desta plataforma, seguramente a culpa é da miña impericia e non aproveito devidamente os recursos que ofrece, porén tamén hai outras cousas que me disgustan, así que, na primavera, cando expire o tempo polo que paguei, mirarei de migrar a outra plataforma que domine mellor, que sexa máis clara á hora de manexala, pois tampouco teño axuda de quen entenda máis ca min destas cousas.

Van as respostas.

Escribiu María José:

” Supóñolle boa intención á persoa que escribiu o texto pero, posiblemente, sen querer, ou froito da cultura que nos envolve, pretende facer un alegato en favor dos dereitos das mulleres coa seguintes eivas:
1º: Non nomea as escritoras que van participar: ” tres escritoras” anónimas, descoñecidas, sen nome nin apelido
2º. Todalas obras de referencia que aparecen no texto están escritas por homes. ¡ Que casualidade!
Un conselliño, dease una volta pola literatura galega, ou polo ensaio feminista e atopará referentes abundantes con nome e apelidos de muller. Alabo a intención pero ó mellor hai que mirar a través das gafas moradas.”

Vai a resposta:

-Non era a intención do artigo promocionar a ninguén, nin aconsellaba a prudencia dar nomes con tanta antelación porque as interviñentes poderían mudar. A miña intención era dar a coñecer un acto que me parece moi interesante e necesario. O ideal sería que actos como este se repetisen pola nosa xeografía adiante.. Con outras protagonistas, non porque me parezan mal estas, senón porque me parece mellor idea facelo con persoas da localidade onde se celebre, ou da bisbarra. Por unha simple cuestión de proximidade, xa que esta pode influir nunha recepción máis fonda. Cuestión de estratexia, sería cousa de probala, polo menos. E tamén, a ser posíbel, fóra do ámbito universitario, non porque teña nada contra el, simplemente porque creo que se chegaría mellor á xente desde asociacións culturais ou doutro tipo similar.

-Mentira, non todas as referencias son masculinas. Marilar Aleixandre, que eu saiba, segue sendo muller. Por outra banda, que estea lendo o libro de Carlos Lema é pura coincidencia. Que Paqual Alapont esccribira O inferno de Marta eu non o podo cambiar e, novelas con esa intención eu non coñezo ningunha anterior, só a de Marilar e é posterior. E que Xabier López Rodríguez escribira Destrucción hai 16 anos tampouco o podo cambiar, nin que esa sexa a novela onde máis cruamente se denuncia o machismo, que eu coñeza, e non só na literatura galega. Por outra banda: algún problema con que sexan homes? Ou é que os homes non poden escribir sobre iso?

-Sobre o conselliño. Nunca está de máis un consello. Mais teño que dicir que veño lendo libros sobre o femismo desde os anos 70, en castelá, tamén en galego, máis tarde.Pero iso é o de menos porque eu escribía sobre ficción. O ensaio é outra cousa.

-Obrigado polo teu comentario, María José.

……………………………………………………………………………………..

Escribe Eli, a propósito da crítica de CAMIÑO DE PAIXÓNS (Carlos Meixide, Galaxia)

” un apuntamento. Esta non é a primeira novela para adultos de Meixide. É nin máis nin menos que a cuarta (se non me trabuco). das catro, sendo unha novela moi entretida e áxil, é a peor con diferencia. Por outra parte mágoa que o autor en troques de sacar peito por facer unha novela pulp, ande a lairse e pedir perdón por escribir pulp. “

Vai a resposta.

-Vese que a miña fonte de información sobre Carlos Meixide está desactualizada. Agradezo a aclaración e xa procedín a incorporala ao corpo da crítica

-Non comparto de todo o teu criterio de que sexa a peor novela do autor, malia ser entretida e áxil. Seguramente coñeces mellor ca min a súa produción literaria, non o nego. Porén, a novela aquela de internet, a min deixou de interesarme bastante pronto, e creo que é peor que esta.

-Sobre o pulp . A saber como sería o resultado se o autor seguira a túa indicación. Eu, pola miña banda, non teño en garde estima o pulp. Lin moitísimo del. Inclusive, por pura casualidade, acabei sendo dono dunha estimábel colección dese xénero. Porén, fóra da amenidade cando a a conseguen, esteticamente é un xénero xeralmente bastante deficitario, na miña opinión.

Obrigado polo teu comentario, Eli.

70 anos do nacemento de María Emilia Cornejo, ” a muller mala da historia”

Eu non souben de María Emilia Cornejo (1949-1972) até hai uns meses, un amigo recomendoume alectura do poema que figurará no remate desta anotación: “La muchacha mala de la historia”

Comezaremos da importancia que tivo ese poema na literatura peruana, pois é de nacionalidade peruana, e non na literatura ( que si tivo repercusión e poetas posteriores) senón tamén na moi tradicionalista e conservadora sociedade peruana. Un poema, un só poema. Velaí a forza da poesía. Interésame moito determe neste punto. Porque aquí, na Galiza, houbo un tempo en que os poetas (pocas poetas había) e os seus poemas tiñan trascendencia social. Concretamente fixémonos en Celso Emilio Ferreiro. A poesía de hoxe é moi distinta, formalmente moi distinta, tematicamente moi distinta, mais non creo que @s poetas de hoxe secan mellores que Celso Emilio.

Pero non nos desviemos, volvamos a María Emila Cornejo. Morreu moi nova, suicidouse con 23 anos. E aínda hoxe é unha personaxe enigmática, segundo a súa irmá xemelga era unha persoa alegre, poistiva e grande lectora do marxismo e de Simone de Beauvoir. Pouca é a súa produción poética, actualmente estase traballando nunha edición o máis extensa posíbel da súa poesía. Postumamente pubvlicou catro poemas, polo que eu sei. Un deles este “La muchacha mala de la historia”. Non deixa de ser unha mágoa que, cando falamos da trascendencia social da poesía o teñamos que facer en pasado. O mesmo da figura do escritor/escritora. Eu aínda teño esperanza en recuperar o seu papel como mediador entre a realidade e o lector ou lectora. Porque é preciso, nunha sociedade onde os medios de comunicación perden cada día máis credibilidade, e non me abonda con que agora hai Internet e calquera se informa.

Discútese inclusive a autoría do poema e circula a versión de que en realidade esesa caytro poemas foron reconstruídos postumamente a partir de notas da autora.

Dá igual. A forza da poesía está aí. Lean o poema:

soy
la muchacha mala de la historia,
la que fornicó con tres hombres
y le sacó cuernos a su marido.

soy la mujer
que lo engañó cotidianamente
por un miserable plato de lentejas,
la que le quitó lentamente su ropaje de bondad
hasta convertirlo en una piedra
negra y estéril,
soy la mujer que lo castró
con infinitos gestos de ternura
y gemidos falsos en la cama.

soy
la muchacha mala de la historia

Despois, nos 70, asociacións feministas peruanas ocupáronse de reivindicar a figura de María Emilia. Non cabe dúbida de que o poema é atrevido, ousado, hoxe e naquela sociedade pacata peruana. Todo un símbolo feminista que aquí aínda non se coñece moito, mais impresionante.

Violencia machista, literatura e sociedade. Unha reflexión.

Non sei por onde chegou a min este acto organizado pola UVIGO. E o primeiro que que acode á miña mente é que moitos máis coma el se terían que repetir pola nosa xeografía. É moito o que nos xogamos, coa involución ideolóxica que desde a dereita española se preconiza. E as mulleres son vítimas propicias e primordiais. Por iso hai que visibilizar a súa loita, canto máis mellor. Urxe. Porque urxe que a muller poida ser en por si, libre dunha vez, libre para ser ela.

Dáse a casualidade que, ademais, son tres escritoras as protagonistas do acto. E eu atópome lendo o último libro de Carlos Lema, A monstruosidade moderna, onde, polo que levo lido, se reflexiona moi oportunamente sobre o papel d@ artista na sociedade, sobre o papel do escritor ou escritora como transmisor ou transmisora da realidade e tamén como creador ou creadora. Unha reflexión que, como dixen, é moi oportuna porque, de non facerse agora tería que facerse dentro de 10, 20 ou 30 anos.

Infortunadamente vivimos tempos onde para a sociedade a opinión de escritores e escritoras xa non é o que foi. Mais tamén é certo que os mass media, eses que debrían ser mediadores fidedignos entre a realidade e as persoas, perden a cada día que pasa máis credibilidade. Por iso está na man de intitucións como a Universidade ou colectivos culturais facer todo o posíbel por devolverlles aos escritores e escritoras o sitio que lles corresponde. Repito, xogámonos moito. Non só por recuperar a voz das mulleres. Tamén para rematar coa mosntruosidade da violencia de sexo, coa violencia machista que día tras día nos asalta desde os medios de comunicación. Con tanta frecuencia que asusta, e aínda máis asusta que de tanta presenza como ten cheguemos a admitila como algo habitual contra o que nada se pode facer. Falso. Moi falso.

Non é pouco o que a literatura pode facer á hora de conformar conciencias que axuden nesta loita. Ou que, cando menos, non poñan paus nas rodas. Venme á memoria O inferno de Marta, de Pasqual Alapont. Unha publicación tremendamente útil no ensino; debera ser lectura obrigada ano tras ano. Ou tamén A cabeza de Medusa, de Marilar Aleixandre. Mais non se trata agora de ofrecermos unha batería de títulos ao respecto. Non, aínda que as noticias que a un lle van chegando sobre a realidade sociolóxica entre o alumnado reflicten unha clara pegada entre eles da propaganda fascista, da ultradereita. E iso preocupa. Preocupa moito.

En realidade, cando vin o título do acto, veu á miña memoria a novela onde máis cruamente se reflicte a violencia machista, esta é Destrucción, de Xabier López Rodríguez. Xa ten uns anos, 16, que é de 2003; e xa ven que o tema do machismo na narrativa galega non é cousa de agora, nin desta década, e nin sequera tema só tema feminino. Mais, miren vostedes a eficacia a da literatura cando o autor ou autora solventan con éxito o seu papel de comunicadores. Pasaron 16 anos e aínda sigo lembrando a brutal novela de Xavier López.

Quizá a literatura sexa unha das últimas esperanzas ( non quero dicir derradeiras) que nos queden. E tod@s os que a vivamos dalgunha maneira ( desde a autoría, desde a edición, desde a mediación crítica, dese a socialización da lectura desde o ensino…) o mundo da literatura temos aí unha obriga. Non unha oportunidade. Unha obriga.

crítica de CAMIÑO DE PAIXÓNS

AVENTURA NO CAMIÑO DE SANTIAGO

Título: Camiño de paixóns

Autor: Carlos Meixide

Editorial: Galaxia

As cousas caen polo seu propio peso, que se di. Hai algún tempo (semanas, un par de meses?) María Reimóndez alcumábame de “crítico lesbofo” nas redes sociais (Twiter) porque na crítica da súa última novela eu dicía que a homosexualidade ( e por tanto o lesbianismo) non é ningunha solución aos problemas de parella, oxalá fose así de sinxelo. E porque me queixaba que na súa novela non aparecese ningunha personaxe heterosexual positiva, o cal vai en contra da verosemellanza interna da trama novelesca, e fai, trampulleiramente, dunha novela realista unha novela de tese lesbiana odiadora da heterosexualidade. E vai, agora, e abro e leo esta Camiño de paixóns de Carlos Meixide e atópome cunha parella de protagonistas lesbianas mais sen esa fobia á heterosexualidade. Normal, como debería ser a reivindicación do lesbianismo, como un achado ou estado de cousas normal, nin debedor de teses sociolóxicas nin odiador da heterosexualidade. As cousas caen polo seu propio peso.

                     Fagamos un alto. Non sei se lles di algo o nome de Carlos Meixide, polo si ou polo non, digamos que el foi o autor da primeira novela en galego que tomaba como plataforma internet, tamén foi autor de diversos traballos audiovisuais, e un dos integrantes do (tristemente) desaparecido grupo Os da ría, alén desa serie de aventuras para moz@s que situou en diversos lugares de Galiza. En papel e para adultos esta é a súa primeira achega (corrixo, a indicación de Eli, non é aprimeira senón a cuarta) mais non é a estrea dun novo narrador, xa é un autor experiente e notarase, créanme. E Camiño de paixóns foi galardoada co I Premio de Novela Camiño de Santiago. Como non é o Camiño de Santiago motivo habitual de tramas novelescas, tendo a importancia que ten historicamente e hoxe, alegrámonos moito deste novo certame pois deica hoxe pouco máis había ca unha novela infantoxuvenil de Pere Tobaruela e a primeira e única novela que coñecemos de John Rutherford ( As frechas de ouro, Galaxia, 2004).

                     Volvamos á novela, que o propio autor define como pulp e así se afirma na presentación editorial. Esta afirmación hai que tela moi en conta, porque nos dá idea do mundo novelesco referencial que ten o autor, e porque ese mundo se caracteriza precisamente por ofrecer produtos literarios que coidan especialmente o feito de que a trama sexa concebida e se manifeste como un eixo desde o cal se procura o pracer lector antes ca nada e sobre todo. Non é pouco o que acabamos de dicir, porque significa que o lector ou lectora ten aquí unha novela que o manterá pegado ás súas páxinas desde o comezo até o remate. Non se trata dunha novela que vaia trocar o devir da literatura galega, nin o pretende o autor. Mais si se trata dunha novela cunha trama moi estudada, cunha estrutura que resulta moi  axeitada para esa trama ( e que, por riba, transmite a idea de progreso inherente á realización do Camiño) e unhas personaxes ben perfiladas, ben configuradas, críbeis (a pesar de que a novela non sexa precisamente longa, 138 páxinas, o que di moito do bo facer narrativo do autor), todas, e non só as dúas protagonistas.

                     Diremos tamén que Carlos Meixide non ten problemas á hora de sinalar as simpatías dunha das dúas protagonistas ( a galega, a outra é asiática) polo BNG. Faino con naturalidade e sen  problemas. E isto é noticia, si: é noticia. Porque a literatura galega, sobre todo a narrativa, sempre lle fuxiu á novela política (agás a excepción de Diego Ameixeiras, Asasasinato no Consello Nacional; Patricia A. Janeiro, A perspectiva desde a porta; e Xelamonite, de Luís Paradelo), e algunha cousa máis hai se se trata de política ficción, mais non é o caso. Isto non quere dicir que a novela de Carlos Meixide sexa unha novela política, que non o é, mais é de celebrar a naturalidade coa que o autor toca o tema político. Xa ía sendo hora.

                     O que é a novela de Carlos Meixide é un discurso no que prima iso que din que é o obxectivo do Camiño ( que elas fan desde Pedrafita do Cebreiro), atoparse a un/unha mesm@. E nese camiño de procura interior (tampouco é unha novela de viaxes, non o pretende) de Olalla e Hiromi, o pasado de Olalla aparece inserindo un episodio pouco claro, e o pasado de Hiromi é un misterio que o autor sabe moi ben manter até o remate. Así, pois, novela de procura interior. E tamén  novela de aventuras, porque esa procura interior leva preñada (xuntamente co pasado de Hiromi) a novela de aventuras ao se faceren protagonistas dunha trama de terrorismo internacional. Ambas e dúas, a novela interior e a novela de aventuras están moi ben imbricadas nunha única trama que, de seguro, será do interese de quen a lea, porque é desas novelas que custa deixar de ler e que demanda, como opción preferíbel, a lectura nunha única sesión.

                     Eis unha lectura amena que tamén convida á reflexión, como o propio Camiño e a viaxe interior das personaxes. Unha boa maneira de iniciar este novo certame, premiando un discurso tan ameno, escrito con naturalidade mais pensado en toda a súa complexidade, que ofrece unha lectura amena, desprexuizada e desintoxicadora. Agora, a ver se na prosa esta iniciativa dura máis que durou no teatro.
 ASDO.: Xosé M. Eyré