subliñados de RELATOS PARA TELEVISIÓN (Xabier Cordal, Xerais)

A maioría do que se alcuma paixón son relatos que proxecta o noso tedio (15).

…………………………………………

Penso que o peor da inmortalidade son os praceres solitarios (23).

…………………………………………

Ti volve con iso de que son historias e vaicho contar a puta da cadela que te saca a mexar ao parque (26).

…………………………………………

-Cando merco un paquete de tabaco e non se me acaba e merco outro, pillo catarro (35).

……………………………………………..

Entrou no garaxe e situouse fronte a digamos Paulo. Paulo pousou a raqueta e reverenciouna. Aquel ademán reseso fixo que Amaro chiscase a Jezabel un ollo invisible (47).

…………………………………………….

Igual que non existen os sistemas herméticos, ninguna copia está salvo doutra copia (59).

…………………………………………….

Mais o pasado dá mal abrigo. O pasado non existe (61).

………………………………………..

Segundo o calendario volvín a Artabria a tarde do domingo 29 de outubro de 1967 (63).

…………………………………………

E nós, quero dicir, o Comando, protexiámola dos soños equivocados (67).

…………………………………………

Metémonos nunha os tres. O anano pechou a porta e protexeunos algo similar ao silencio. Tras a grosa lámina de metacrilato acendeuse a luz (83).

…………………………………………

O traxecto, aclaroume, expiraba nunha rampla. Caíase por ela ao Barrio Malo (adevertiu que alá moraba o terrible, a amargura) mais ningún risco admitía comparación coa condena de me enfrontar a un só keep (88).

………………………………………….

Presidido por Zoff, o pentágono pétreo ao que vén de sumarse Causio é barrocamente irregular (103).

………………………………………….

Eu vin os muros de Palestina na pupila da idiota que narraba o seu adulterio no programa da sobremesa, vin o terremoto de Andra Padesh a noite anterior, durante un documental sobre os osos polares (112).

………………………………………

Viu desamañecer (117).

………………………………………

Bastante facían os seres humanos aleitados en fábrica con lograr un porte digno (119).

………………………………………….

(…) os comentarios acerca do grao de sal da sopa de cocido sumaríanse a outro oportuno rosario de banalidades que adiasen, polo menos para os licores de sobremesa, a batalla derradeira (121).

………………………………………

(…) Agartha aplica as técnicas de sabotaxe de asemblea que lle aprenderan nas Escuadras Culturais (121).

……………………………………….

O bo amigo Peter Carrilho publicou irrebatibles achegas no Empire World describindo como a simple vibración que ocasiona a pronuncia insistente dalgunha vogal arruén basta para alterar o sistema inmunolóxico dun feto humano e incluso o seu ADN, causando todo tipo de deformidades (123, salientado orixinal)

……………………………………….

Engadiu antes de bater a porta que cada vez que intentaba cumprir co matrimonio tiña a sensación de que lle facía porcalladas ao fillo (135).

crítica de RELATOS PARA TELEVISIÓN (Xabier Cordal, Xerais)

RELATOS DESACOUGANTES, PARA TOMAR EN SERIO

Título: Relatos para televisión

Autor: Xabier Cordal

Editorial: Xerais

Pois si, relatos para televisión, unha boa lectura para este 2019, seguro que será do mellor.. Algúns, mesmo parecen concibidos para seren levados a formato televisivo. Mais iso é o de menos. Evidentmente son relatos para ler, por iso veñen editados en libro. Outro galo cantaría se cada vez que se acende un televisor se abrira un libro. Mais acontece xustamente o contrario: se abrimos un libro case é condición imperante que apaguemos o televisor. Porén, a televisiva é cultura de masas; a literaria, de minorías. Infortunadamente, isto é así e ninguén pode negalo. Sobre todo se un pertence a esa xeración que viu a chegada aos fogares da televisión, a xeración televisiva por excelencia; despois chegaría outra xa máis centrada nos videoxogos, por exemplo. Mais, sexa unha ou sexa outra, son xeracións habituadas a desentenderse do inmediato e viviren pendentes de relatos que pouco ou nada teñen que ver co que os rodea. Son xeracións “educadas” para viviren felices dentro da alienación que lles é inoculada a través dos medios de comunicación ou do mesmo sistema educativo.

                     Pois si, por iso e para iso, Xabier Cordal escribe estes Relatos para televisión, que desde o mesmo título son relatos irreverentes, desacougantes, instrumentos literarios para que o lector se vexa obrigado a pensar as circunstancias nas que vive. En si, estes relatos constitúen un macrotexto satírico da sociedade actual, na mellor tradición de Swuift, do que tanto beberon Wilde, Joyce ou Beckett. E sen esquecer o noso Vicente Risco. E hai neles un inequívoco ton festivo, se se quer, un certo ton de antroidada satírica, nada inocente, moi pensada e escrita con ánimo reflexivo. Por iso, quen lea estes relatos non debe quedar na antroidada a secas, por moi atraente que esta poida parecer, por moi atraente que esta sexa. Que o é, porque introducir personaxes como son vampiros ou alieníxenas dá lugar a iso, a que, a pouco que nos descoidemos, quedemos na tona e non lles tiremos todo o zume que teñen dentro estes relatos. Uns relatos que son moi variados, inclusive algún parece desprovisto desa pátina satírca, como acontece co derradeiro, unha particular crónica da conquista de Irlanda polos fillos de Breoghán, mellor dito: polo fillo de Breoghán. Porén, sería un crime ler estes relatos de xeito estanco en cada individualidade, pois, por moi diferentes que parezan, todos teñen en común ese carácter irreverente, esa rebeldía que usa os mesmos produtos alienantes para nos concienciar da situación en que vivimos como seres receptores e case nunca protagonistas.

                     Pois si. Nun tempo, nun lugar e nunhas circunstancias pasan as cousas. Un tempo que pode ser calquera, podemos pensar que identifica a actualidade mais nos relatos as datas que se manexan son do pasado, ás veces ben pasado, aínda que como distopías que son nos leven a pensar no futuro. Nun lugar, Artabria, a Artabria de cando xa o mar medrou sobre a terra. E nunhas circunstancias, cando a Empresa domina o mundo. Certamente, cada relato é cada  relato, un mundo en si. Mais cremos que esas tres condicións serven ben para caracterizalos en conxunto. Para caracterizar o conxunto de distopías que conforman o volume. Xa sabemos, unhas veces de xeito máis claro ca outras, mais o carácter distópico resulta complicado discutírllelo. Distopías, o contrario das utopías.

                     Pois si, os relatos adoptan formas moi diferentes, compoñen un conxunto moi variado en canto á forma. E resulta tarefa de difícil realización o feito de pretendermos escoller algún deles sobre os outros. Se cadra, e por iso da extensión, que proporciona meirande tempo de familiarización co relato e máis opotunidades expresivas, se cadra podiamos salientar “Ruído de fondo”, un conxunto de 16 gravacións que lembran o formato televisivo e nos levaron a pensar no Dante da Divina comedia ou no Ferrín de Bretaña, Esmeraldina, ou nunha fusión entrambas obras. Porén, sendo moito máis curto, o seguinte relato, “O grupo do café Galiana” resulta moi intenso en canto á carga satírica e lémbranos outra clave que resulta imprescindíbel ter en conta á hora de ler o libro: a política. O libro é un obxecto político igual que a lectura é tamén un feito político porque ninguén de nós pode deixar de ser nunca un suxeito político.

                     Pois si, estes Relatos para televisión son a primeira incursión dun escritor que xa é un dos poetas imprescindíbeis da poesía actual. E a xulgar pola fasquía, pola intención que teñen, pola reflexión que implican e pola análise social da que nacen, agardamos moitos máis relatos futuros. Xa llelo dixen no comezo: do mellor que imos ler neste 2019..

                     ASDO.: Xosé M. Eyré

fragmento de O ÚLTIMO BARCO (Domingo Villar, Galaxia)

Caldas prometeulle que o faría

-E se non dormes, le -volveu á carga o pai-. Pero non leas nada que teña que ver co que che angustia, senón algo que te afaste do que estás a vivir. Queres zume de laranxa?

-Por favor.

Mentres lle enchía o vaso faloulle do libro que estaba a ler.

-É un pouco longo de maís, pero facía moito tempo que unha novela non me prestaba tanto -contoulle-. O tranquilizador dalgúns libros é que sabes que ao final van gañar os bos. Polo menos sabes que van acabar devolvendo un pouco de orde ao caos.

-Menos dá unha pedra -dixo Caldas, malia saber que, na vida real, nada sucedía así. Podías resolver un caso, pero non podías recompoñer o que quebrara polo camino.

O pai de Caldas saíu da cociña e regresou cun libro groso que deixou sobre a mesa.

-Onte quedei durmido mentres lía e, cando me quixen dar conta, estaba seguindo a historia ao meu aire, en soños. Esta mañá, cando espertei, tiven que volver atrás para comprobar que parte estaba escrita e cal era da miña colleita.

Caldas sorriu, abriu o libro e comezou a ler as primeiras páxinas. Os Boston Red Sox viaxaban nun tren que quedaba avariado nun campo onde xogaban ao béisbol uns raparigos negros. Os xogadores profesionais decidían baixar a xogar contra eles e só o chifre anunciando que se emprendía a marcha salvábaos de perder o partido.

-Isto fala de béisbol -dixo Caldas deixando de ler.

-De béisbol, dunha folga que houbo en Boston nos anos vinte, de xente boa e mala…

-Non entendo unha palabra de béisbol.

-Eu tampouco -confesou o pai-, pero non importa. Tamén hai varios policías, coma ti.

-Espero que non sexan coma min -murmurou.

-Carallo, Leo, non sexas agoreiro, queres? Todo o mundo comete erros. O libro tamén fala diso, de pecado e redención.

Caldas levou o vaso de zume aos beizos co eco das palabras do seu pai resoándolle na cabeza: pecado e redención.

A perspectiva pasaba por deter o Caimán, pero nin Camilo nin Mónica o podían xa recoñecer. Sabía que, ás veces, os casos chegaban a un punto morto, a un ugar desde o que xa non había posibilidade de avanzar. Non quedaba outra alternativa que agardar.

Se as cámaras non daban froito, deberían resignarse a que o Caimán dese un paso en falso, a que alguén o puidese identificar a segunda vez, a que outra Mónica Andrade fose colocada polo destino fronte ao monstro. Caldas preguntábase cal sería o prezo que deberían pagar, cantos inocentes deberían morrer antes de que o puidesen parar (pax745-747).

crítica de O ÚLTIMO BARCO (Domingo Villar, Galaxia)

NOVO CASO PARA O INSPECTOR LEO CALDAS

                     Título: O último barco

                     Autor: Domingo Villar

                     Editorial: Galaxia

Dez anos despois de A praia dos afogados regresan Domingo Villar e o seu inspector Leo Caldas cun novo título, esta O último barco que hoxe traemos á nosa crónica libresca. De primeiras, dicir que se trata dun regreso moi agardado por un importante número de lectores e lectoras que seguen as peripecias de Leo Caldas con paixón. Eis tamén unha das razóns para que sexa a nosa lectura da semana, as expectativas xeradas son moitas e seica a novela se está vendendo moi ben. E téñase en conta que Domingo Villar, en cada novo título, supérase en canto ao número de páxinas do discurso; desta vez son máis de 700. É dicir, os seguidores e seguidoras de Leo Caldas van gozar unhas horas máis das andanzas do seu inspector favorito, porque o libro non se le nin en dúas nin en tre sesións, o seu volume aconsella armarse de paciencia e non decaer no empeño.

                     Nesta ocasión, Leo Caldas enfróntase á misteriosa desaparición dunha profesora da Escola de Artes e Oficios viguesa. Filla de familia acaudalada, o seu pai é quen denuncia a desaparición e quen vai estar enriba de Leo Caldas, o seu superior e os seus colaboradores, para que se poñan ao asunto e non o deixen de lado, porque Mónica Andrade é unha muller adulta e pode desaparecer as veces que lle veñan en gana. Ela, Mónica, escolleu para vivir o lugar de Tirán, ao outro lado da ría de Vigo tendo en conta a cidade. É dicir, imos atopar unha novela que transita do mundo urbano ao mundo rural, e viceversa, constantemente. E Domingo Villar describe, con moita atención ao pormenor, as dúas realidades. De feito, sobre todo no inicio, é como se o autor nos levara da man dun lugar ao outro, efecto conseguido, naturalmente, a base das descricións que vimos de salientar. Isto tamén afecta ao ritmo expositivo, como é lóxico, mais xa advertimos que esta novela hai que tomala con paciencia.

                    O discurso está contado nunha liña temporal progresiva na que hai moi poucas omisións, desde que Caldas comeza co caso até que o resolve cóntase todo paso a paso, case hora a hora vaise dando conta de como se vai desenvolvendo a trama. E fragmentariamente, con capítulos breves iniciados por unha definición que non sempre é copiada do dicionario da RAG senón que ás veces tivo creala o propio autor. E só ás veces aparece algún instante en que Villar deixa caer algunha pinga de erudición que demostra o amplo coñecemento de Vigo e a súa contorna interrompe esa liña, e non moito. Ou, outras veces, cando denuncia a barbarie arquitectónica que privou a Vigo de edificios singulares. Alén diso, algunha mínima prolepse, analepses menos. Todo isto e o feito de que Leo Caldas sexa un inspector normal, unha persoa nornal, espabilado como cómpre, mais lonxe desas personaxes que está de volta de todo, que filosofan da vida mesmo con cinismo. El e calquera dos que compoñen o seu equipo, ou o seu superior. Ningún está dotado de características individualizadoras que o afasten do que pode ser unha persoa normal. A non ser as particularidades de Rafael Estévez, o axudante aragonés, mais son mínimas: cáelles mal aos cans e é un pouco bruto ( e non queremos pensar que isto sexa porque é aragonés). A Rafael Estévez, e non só nesta novela senón en calqueraoutra tamén, sempre botamos de menos algo no seu carácter que apoie a súa orixe. Mais aquí tampouco percibimos ningunha.

                     Todo isto xunto lévanos a pensar que Villar aposta polo verismo, por un realismo pouco frecuente hoxe en día e que, sobre todo na primeira metade da novela, parece ser a súa característica máis salientábel. E o feito de que a trama mesture personaxes reais con outros que son pura fabulación mais moi verosímiles. Ao seu carón aparece algunha personaxe singular, como é o caso de Napoleón, un esmoleiro profesor de latín que axuda a Caldas cos seus magníficos consellos, froito dunha cultura clásica moi salientábel. Esta reivindicación da cultura clásica vén sumarse ao feito de que a Escola de Artes e Oficios estea tan presente. En tempos como os que vivimos, lembrarse das perosas que fan arte coas súas mans e que demostran verdadeira vocación teñan a idade que teñan, constitúe toda unha posta en valor, un recoñecemento e homenaxe ben merecidos.

                    Son poucos e de pouca axuda os avances na investigación da desaparición, mais todo cambia cando a desaparición deixa de ser unha desaparición e pasa a ser outra cousa que nós non revelaremos. Entón é cando nos dectamos de que cousas que antes nos pasaran desaprecibidas poida que teñan outro significado, é cando nos decatamos de que o narrador foi sementando posíbeis vías de solución ao longo do discurso. E decatámonos de que a novela realista protagonizada por un inspector e o seu equipo é unha novela policial e nela tamén se xoga coa dosificación da información, coa manipulación da trama de xeito que o remate sexa climático e sorpresivo.

                     O último barco é, pois, unha novela policial que se cociña a lume lento deica que nun determinado momento esa exposición lenta e pormenorizada da novela realista deixa paso a unha novela policial que, agora si, segue sen ningunha dúbida as características canónicas do xénero. O que lamentamos é que a Domingo Villar lle importe tan pouco a onomástica galega (Carmen, Pablo, Félix…, mesmo Dios) e que a novela non contara cunha revisión final que a limpara das grallas que condicionan a súa lectura: letras que faltan, palabras que se repiten, palabras que faltan…

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de DIÁSPOARA DO AMOR BALEA (Andrea Nunes Brións & María Rosendo Priego, Caldeirón)

POESÍA ERÓTICA A DÚAS MANS

Título: Diáspora do amor balea

Autoras: Andrea Nunes Brións & María Rosendo Priego

Editorial: Caldeirón

Non é a escrita a dúas mans moi profusa nas nosas letras. Así, no momento, lembramos aquela experiencia de Victoria Salagado e Paulino Pereiro (Entre dous, Baía, 1996, narrativa, mais tamén co sexo de por medio), a máis recente Rúa da Cancela (Eli Ríos e Eduardo Estévez, que tamén obtiveron con este título o Illas Sisargas de Poesía Erótica, publicada por Caldeirón no 2010) e a inesquecíbel Entre dunas (de Marga do Val e Paula Lemos, Espiral Maior, 2000). E agora vense xuntar esta Diáspora do amor balea, poemario co que Andrea Nunes Brións e María Rosendo Priego obtiveron o Illas Sisargas de Poesía Erótica na súa duodécima edición. É a primeira vez, polo tanto, que dúas voces poéticas femininas se xuntan para daren á luz un poemario erótico. E isto non deixa de ser unha razón máis para a súa lectura.

                    Como é habitual nestes casos, as dúas voces poéticas altérnanse no poemario. A este respecto recomendamos ao lector ou lectora que non pase por alto as presentacións que ambas autoras fan na lapela, pois utilizan normas ortográficas diferentes e este tamén é un criterio para as diferenciar. Porque, polo demais, quizá o máis salientábel do poemario é o ton harmónico que as dúas voces conseguen, ás veces, ben é certo, propiciado pola repetición de motivods poéticos que deste xeito queren compartir. Ademais das expectativas que no lector ou lectora poida espertar o feito de tartarse de sexo entre dúas mulleres. Que haxa sexo entre dúas mulleres non debería sorprender a ninguén a estas alturas do século XXI, mais que ese sexo veña expresado en forma de poesía si que é novidade. Quizais por iso as autoras non tiveron exemplos a seguir ou ter en conta na nosa lingua, que lles achegaran xa non só vocabulario senón tamén imaxes, metáforas, figuras literarias das que botar man no seu proxecto. E isto nótase, porque ben se pode dicir que ás autoras lles faltou un plus de ambición á hora de crear imaxes novas, tropos que enriqueceran un tipo de literatura, a erótica, que só recentemente coñeceu difusión reseñábel, primeiro coas Narrativas Quentes de Positivas e agora co Illas Sisargas de Caldeirón. E moito máis é necesaria esa riqueza expresiva na poesía erótica entre mulleres. Naturalmente, sería moi inxusto non recoñecerlles ás autoras os esforzos que fan para crear un rexistro poético no eido do sexo entre mulleres.

                    Concebido o poemario como unha relación poética epistolar, a ausencia da pel amada e/ou desexada é primeira característica a sinalar. Véxase que dixemos da pel amada e/ou desexada. O obxectivo é escribir un poemario erótico, mais o amor non está ausente, quen está ausente é a amada e os poemas vólvense cantos en expresión do desexo na ausencia da amada, cantos de saudade nos que os instintos e os sentidos teñen especial importancia porque avivan a lembranza, constitúen a lembranza e o desexo na distancia. Trátase dun amor correspondido e de sexo ansiado, entre dúas mulleres que son conscientes de que entre elas están a edificar unha revolución, mais se se senten especiais é polo amor que se teñen, pola lei que se gardan as súas peles, que senten e aceptan como natural, quen vai poñerlle fronteiras xenitais ao amor?

                     Tamén, segundo se vai lendo no poemario, salienta o coidado do ritmo poético, e o feito de que ambas e dúas saiban construír os poemas de xeito climático, de xeito que o remate sempre sorprende e obriga á reflexión ou como mínimo á evocación. Evocación, eis outra palabra fundamental. E lóxica, tratándose dunha relación in absentia. A evocación do amor encarnado nas peles que se lembran, nos sexos que se necesitan, nos corpos que se invocan e desexan porque todo neles é fonte de pracer, todo neles son orografías dos sentidos, cada recuncho, cada cova, cada poro. E ese desexo exprésase con paixón, a lembranza cede ou acende a paixón sen límites das amantes, esa cartografía dos corpos que se saben de memoria e a memoria trae á lembranza, actualiza, valéndose de calquera cousa aínda que poida parecer insignificante.

                     Se o amor-sexo evocado é en boa parte celebración, celebración das lembranzas que a pel amada deixou para sempre impresas, preñando o corpo de experiencias sexuais inesquecíbeis que alimentan o lume ou as brasas do amor que se teñen na distancia, o poemario dispón unha parte final onde o reencontro se materializa e as dúas amantes poden por fin verse e gozarse porque cada unha delas atopa na outra a súa casa, o seu fogar, o lugar de seu. Mais esta celebración final é curta, o poemario está constituído case na súa totalidade por poemas escritos desde a distancia, como unha forma de actualizarse para non perderse.

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de OS LARGOS E LONGOS CAMPOS DE LIÑO AZUL (Isaac Xubín, Galaxia)

O VALOR DA MEMORIA

Título: Os largos e longos campos de liño azul

Autor: Isaac Xubín

Editorial: Galaxia

Se a semana pasada comentabamos nesta Ferradura un poemario que tiña como centro a memoria, esta semana traemos a nova novela de Isacc Xubín, poeta, narrador e tradutor que sempre nos agasalla títulos de moito interese. En xeral, a memoria como tema, está presente na literatura galega desde o mesmo Rexurdimento, con expresións posteriores tan fondas como as de Otero Pedraio, Manuel María, Celso Emilio ou o mesmo Ménndez Ferrín, por citar algúns nomes imprescindíbeis na historia das nosas letras. E nesta nova novela de Isaac Xubín tamén está presente. De feito é un dos valores que se tematizan nesta novela poliédrica, polifónica. Mais non o único, porque ao seu carón tamén se tematizan circunstancias políticas que non se poden pasar por alto, como a traizón, a ortodoxia dentro da necesaria rebeldía contra os invasores, o colaboracionismo cos invasores, o poder político como obxectivo ao que supeditar o resto de obxectivos ou a rebeldía como relixión -quizá tamén cabería dicir a relixión como rebeldía fronte ao poder establecido. Por exemplo. Que a de Isaac Xubín é unha novela moi rica desde o punto de vista temático.

                     A proposta narrativa é, como dixemos, un discurso poliédrico, polifónico. Desde o punto de vista temático xa está máis que explicado, mais para ser xustos cómpre completar esa explicación indicando que na novela se dá cabida a un bo número de personaxes, mais ou menos relacionadas coa liña argumental central, que son os que nos permiten falar de polifonía nunha novela que, por outra parte, está contada botando man dun narrador omnisciente que conduce o lector a través dunha trama complexa da que non se pode esquecer o seu valor político, a súa trascendencia política. De inicio non se agacha certa consistencia distópica, mais sería un erro que esta miraxe condicionase a lectura dun discurso que se constrúe de maneira paralela á nosa historia política. Antes de continuar, nós confesamos que nos foi imposíbel ler esta novela sen termos permanentemente presente a sombra de Bretaña Esmeraldina ou o Retorno a Tagem Ata de Méndez Ferrín. Porque na novela de Isaac Xubín a análise política ficcional como tentativa de espello ou explicación da propia historia recente non se pode minorar.

                     Un recluso nunha institución “sanitaria”, o 500-B, do que non se sabe nada e que el tampouco lembra nada. Un país con ansias de liberación, onde os rebeldes están dirixidos polo “Sanedrín” e posúen unha relixión que os une. O asasinato de DB, que está por esclarecer. Unha familia de mulleres que facbrican armas clandestinamente. Os militares que contan cunha nova base dotada das últimas tecnoloxías…Velaí algúns fíos tramáticos presentes na novela, e que se irán desenvolvendo pouco a pouco. Tense escrito moitas veces de libros que son coma flores que se abren segundo se vai lendo; pois ben, esta novela é todo o contrario, eses fíos tramáticos vanse desenvolvendo de xeito que só co ir avanzando na lectura se establecen as conexións entre eles, a flor vaise pechando segundo se vai lendo.

                    É tamén un discurso no que Isaac Xubín dá cabida a motivos temáticos que son moi da súa estimanza. Tales como o deporte (pelota basca ou rugby) ou a gastronomía, ademais de que o lector poida interpretar certo achegamento á illa de Irlanda sobre todo tendo en conta que o país sometido son illas. Alén de todo isto, o autor xoga co estrañamento (como fixera Ferrín, e tantos outros) ao nomear as personaxes, mais dá entrada tamén a outros que son moi galegos, de xeito que o lector teña ben claro que ao que está lendo, por moi distopía que pareza, pódeselle procurar un correlato dentro da propia historia política de nós. É dicir, esta é unha novela de política ficción, que convida o lector a reflexionar e tirar as súas propias conclusións, porque o autor foxe moi-moito de ofrecernos unha solución final, de achegarse á novela de tese. Todo o contrario, posibelmente o feito de escribir a novela constituíu un proceso de reflexión para entender determinados feitos, e o autor quere que o discurso sexa útil tamén para que o lector teza o seu propio proceso reflexivo. Mentres vai lendo, mais sobre todo cando remata a lectura, cando xa ten unha visión global da trama que nos foi contada na novela. Sobre a liberdade, sobre a memoria e as cousas que nola acenden, sobre a rebeldía, sobre a política e as opcións que achega á procura da liberdade. Eis algúns motivos de reflexión, por exemplo.

                     Certamente, a novela gañaría se fora contada por ese narador omnisciente cun chisco máis de axilidade, na nosa opinión. Mais parece que o autor optou por un discurso no que se impoña o convite reflexivo sobre a axilidade narrativa. Dito con outras palabras, fuxíu de que a axilidade narrativa puidese esvaecer ese proceso reflexivo de que falamos. Literariamente non foi a decisión máis acertada, sempre na nosa opinión, mais é que esta novela tenta ser algo máis que unha novela, tenta ser un texto analítico que procura un lector activo que non se deixe afogar no seo da trama, senón que esta o estimule a pensar ( e pensarse) politicamente.

                     ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de MEMORIA DO CORPO (Xesús Rábade Paredes, Galaxia)

POESÍA E MEMORIA

Título: Memoria do corpo

Autor: Xesús Rábade Paredes

Editorial: Galaxia

Resulta doado definir @ poeta como quen fai poesía. E tamén resulta doado definir a poesía como unha composición literaria que crea beleza mediante a palabra. Porque é demasiado sinxelo, tamén é en boa parte mentira. @s poetas son seres excepcionais, dotad@s dunha grande sensibilidade para entender as cousas do mundo que nos rodean, e dotad@s dunha grande habilidade para transmitirnos a súa visión da vida mentres crean beleza con palabras. Grazas @ poeta accedemos ao coñecimento de cousas que do contrario nos pasarían inadvertidas, que do contrario serían por nós ignordas. @s poetas son, deste xeito, privilexiadas fontes de información, de formación e admiración. E a poesía, máis que outra demostración de beleza verbal, son uns ollos inagardados e imprevisíbeis que nos permiten ver o que o mundo nos agocha.

                     Porque tan prolixa disquisición inicial? Pois porque hoxe traemos a estas páxinas a un poeta en plenitude, Xesús Rábade Paredes, que no 2018 nos deixou un poemario de memoria e excelencias, este Memoria do corpo do que imos dar conta a continuación. Ben advertidos de que un poeta en plenitude deixa nos seus versos un estro inmarcesíbel, unha semente impagábel froito dunha vida que non deixou de esculcar nas súas interioridades, nos seus gonzos, nas súa pregas e magnificencia.

                     O poemario iníciao un poema duplo ,“Micropoética (lírica e contralírica”, onde primeiro se refire ao paso do tempo, Pasa a vida e recolles a memoria (9)  e como este nos vai deixando pegadas que nada será capaz de destruílas, mais que doen cando de socato regresan a nós, volven petar no sitio onde feriran (9). E o segundo é un alegato contra os efectos indiscretos da lírica, a contralírica do título, que curiosamente eses efectos indiscretos da lírica son combatidos cunha descarnada exposición das interioridades corpóreas, cunha fría disección das entrañas. E vai seguida esta micropoética doutro poema no que a voz poética se pregunta para que escribe, xa un poema longo, como os que van caracterizar Memoria do do corpo, e nese preguntarse vai repasando por que escribiron Rosalía, Dieste ou Manuel Antonio, para concluír que o poeta (comprensíbel ou, maiormente, incomprensibelmente para a maioría da xente) escribe para investigar no caos que leva dentro.

                     Dese caos que leva o poeta dentro nacen a viaxe e o regreso, as dúas partes que compoñen o poemario. Eis unha concepción da vida como viaxe que, non sendo nada novo, tampouco deixa de ser unha acertada metáfora do existir humano. Esa viaxe levaráo polo Mar Báltico ( onde non esquece o exilio, onde se vole preguntar polas  razóns para escribir, chegando á conclusión de o poeta se escribe, que tece mantas con palabras para envolverse), e pola querida Grecia, onde vai repasando a pegada de nomes da cultura grega deica chegar a cando suministraban a ceguda a Sócrates (17), e canda eses nomes veñen despois lugares que nos lembran a Grecia clásica, e a lembranza a Hölderlin, ou a dun Mare Nostrum que xa non é máis que unha foxa de cadáveres. A sedimentación que nos vai deixando a vida explícaa seguindo a teoría das capas superpostas, e nesas capas superpostas, unhas capas superpostas que hai que ter en conta que a memoria pode equivocarse e hai unha lembranza para o Adrián Solovio de Otero Pedraio e a súa peripecia. Que peripecia é a nosa vida, esa vida que Rábade Paredes tenta analizar en versos que se teñen que trascender para poder dar conta de todo o que o poeta quere, esa vida na que importa moito saber de onde vés, ter en conta as orixes, e saber que a vida dun sempre é unha vida política, e nesa vida política, na vida en xeral, hai mala xente e boa xente, recorrendo á metáfora da casa como referencia á súa  afectividade cultural e política. Mais nesta celebración da memoria, a voz poética non se deixa arrastrar pola lingua cara  aoutra época, con lingua moi actual dá conta dos vellos soños, xa materia ardida, e da súa necesidade para non ficarmos sos.

                     No regreso, a segunda parte, continuan os poemas a ser longos, continúa a memoria a ser fértil e vizosa, deixando ben claro que son as viaxes interiores as que importan, que por moita experiencia vital que se teña, a historia das arelas escríbese en futuro e non renuncia aos soños. Nesta sondaxe interior, o poeta remóntase deica os seus ancestros máis antigos e acoden aos seus versos nomes de lugares que teñen un fondo significado para el. E, como non, tamén acoden ao poema a lembranza da infancia e nai, e a certidume de que quen nunca amou / non sente como pesa no corazón a ausencia (44). Porque malia todo, esa indagación interior, esa difícil introspección, resúltalle liberadora e deixa que retornen a súa memoria os primeiros moceos, aquela ilusión, e a fonda pegada da terra nativa/nutritiva. E o sabor das cereixas cando vivir comeza a ser unha aventura, unha sucesión de aventuras, e o voo da laverca trae recordación de persoas de antano, igual que despois lembra a Avilés de Taramancos e Urbano Lugrís e recupera a señardade, un concepto que, coa saudade, levan longo tempo esquecidas do discurso poético. O poemario remata en Valverde, finalmente, esta fértil e dura exposición á lembranza, consciente de que a morte aclara todas as preguntas e cura a quen as fai,

                     Impagábel este lúcido exercicio de memoria, esta interna indagación polos camiños que foron e que nos trouxeron aquí, dun poeta que se mostra en plenitude creativa.

                     ASDO.: Xosé M. Eyré.

crítica de CORPO (Antón Lopo, Xerais)

CORPO, NA NODA

Título: Corpo

Autor: Antón Lopo

Editorial: Xerais

Cada vez que un ten coñecimento dunha nova manifestación literaria de Antón Lopo, contráese e expándese nun horizonte de espectativas que nunca o defraudan, porque o xenio creador do monfortino é tan iconmensurábel, rico e novidoso que garante sempre subliminalidade expresiva e cerna reflexiva que nunca deixan indiferentes. Xa sexa isto na plataforma libresca do poema, na fronteira poética do performer, ou na oralidade sentida do verso. Porque Antón Lopo é poeta/explorador sempre na fronteira, sempre na marxe, sempre na esencia última, nos contornos que nos definen e encerran, nos bordos que nos prolongan. Corpo, o seu último poemario, merecente unánime do Lueiro Rey de poesía 2018, é outra boa oportunidade de achegarnos a esa poesía escindida dun humanismo irrefutábel e comprensivo.

                     Precisamente “Escisión” é o poema que abre o libro, a escisión como motor da vida e da poesía, porque de todas as escisións que nomea a cuarta e derradeira é a que escribe. Unha escisión que dá paso a dez poemas sen título, breves mais rotundos, fronte á imposibilidade mais a necesidade de nomear o mundo, a colisión ou o destempo, a disolución, a orografía biolóxica, a mirada, o  corpo que comparte, sen medo, a a sombra vibrante, e o amor, sempre o amor, ese motor de vida, pero só a escuridade cauteriza (18). Rematados estes dez poemas, breves e aguilloantes, o susurro misterioso do mundo, que é aí onde sobrevivimos reclama un monte comunal de sombras e dor, que se desdobra nas cicatrices e a certeza de ardeu algunha vez toda a estrutura do edificio. Non, non é esta unha poesía compracente senón desacougada, nacida nas estremas do ser. Estes poemas son cápsulas de enxeño e beleza escindidas da reflexión comtemplativa dunha vida que é travesía, que é experiencia e polo tanto un cúmulo de rupturas, de silencios e de abismos en que a voz poética se desdobra e concibe como sanadora das feridas sen cicatriz, como explosión ou como plenitude.

                     Logo chegan os “Intervalos”. A noda. A noda é ese espazo que hai ente a onda a a area da praia. Prolongación ou preludio. Mentres somos e deixamos de ser. O poema muda de forma, retórcese sobre si mesmo nesa ansia de procurar, de explorar, de expoliar (polo tanto), e apalabra parece que atopa a plenitude no intervalo, ese lugar de preguntas trascendentes onde o obvio é o límite interno do descoñecido (33) e é tamén un lugar onde preguntarse pola poesía, en realidade, neste ou noutro título, os versos de Antón Lopo sempre son tentativas de indagación metapoética, e aquí non ía ser menos, con menor ou maior intensidade esa procura das fronteiras do expresábel, da beleza nas súas marxes, isto ten o seu de introspección, de ollos voltos cara o interior no afán de darse enteiro, de compartirse onde o amor é axente sandador (outra vez). Son, en realidade, oito poemas, oito tentativas de indagación. E esta fórmula, esta necesidade, esta circunstancia de o poema se multiplicar, ou de o poema se escindir, vai reproducirse máis adiante segundo vaiamos lendo, segundo vaiamos admirando un poemario limpo, intenso, trascendente, que foxe da realidade fixa e inamobíbel. Porque esta poesía está elaborada con tanto mimo, con tanto coidado, con tanta precisión formal e con tanta fondura e inquedanza temática, que resulta complicado pasar folla sen admirarse con cada novo verso.

                     Na noda todo é e deixa de ser. Esa estrema fantasmagórica que non só é espacial senón que atinxe tamén dimansión temporal. En defintiva, un lugar onde preguntarse polo real, por cales son as nosas superficies de contacto co real, onde pulsar a verdadeira expresión da sombra como prolongación, como límite e intersección. Ou os pasos, as pegadas na area mollada, esas testemuñas onde aínda permanecemos cando xa non estamos, cando xa só somos memoria en calquera estado físico ou psíquico posíbel. Que, a fin de contas, o corpo é iso, memoria de experiencias e apetencia de expresión do noso interior. O corpo é iso, a noda, a intersección, a confluencia, a escisión. Lembremos que xa no poema introdutorio a voz poética anunciaba que quen escribía era unha escisión. E diso, do poema como escisión poderiamos agora comentar a eito, porque dá pa iso. Mais do corpo e do poema, da orixe do poema, do poema en si, da súa disolución, mesmo do poeta como instrumento do poema, ocúpase Antón Lopo en “A costelación”, outro poema que son oito tentativas, oito achegamentos, oito certezas e oito dúbidas. A iso, aos significados e residuos da escrita volverá en “Solvente volátil”, e non rematará sen preguntarse polo corazón ou mesmo pola estrañeza da propia alteridade, como un pode deixar de ser un. Pola noda.

ASDO.: Xosé M. Eyré

subliñados de TRES PINTORES ( Cid Cabido, Xerais)

(…) que tan ben se prestaba prá vida pseudo-caralla-intelecto-bohemio-contrariosa (13).

………………………………………..

Que pasa? Aínda non volo dixen? Ah, claro, escusádeme. Non ben comezamos a partida comuniqueille ao Viñas a niña intención de saír de viaxe esa mesma noite (15).

………………………………………..

O fundamental era saír un pouco da tobeira das Travesas, que tiña o seu aquel, pero non tanto como para considerala o centro do universo (21).

…………………………………….

Din os taoístas que o auténtico viaxeiro é o que non sabe cara a onde vai (31).

…………………………………….

Hai un momento no realismo, segundo afirman os expertos, en que todo cristo está centrado no tema do adulterio: Flaubert con Madame Bovary, Tolstoi con Ana Karénina, ou Eça de Queirós c´O primo Basilio ( 39, salientados orixinais).

…………………………………….

Por outro lado, a fame non só aguza o enxeño, senón que ademais ponlle sebo ás canelas (45)

…………………………………….

Digamos que o segundo día estábamos rendidos, mallados, sobre todo o Viñas e eu, que mal durmiramos sen poder estricar as pernas (51).

……………………………………

Veriamos logo un tipo de cocote limpo, con ghedellas longas e mandilón luxado de óleos, que collería un dos cadros coas dúas mans, apoiando a súa base nas pernas, pra deixar ben claro que coñece esa maneira peculiar dos pintores de tocar e mover e mirar e valorar os cadros (57).

…………………………………..

Na noite do terceiro día, forzado quizais polo cúmulo de fracasos e decisións desatinadas, tiven unha nova feliz idea, como resultado de dúas ou tres observacións en aparencia irrelevantes (65).

………………………………….

Poucos minutos máis tarde estabamos dentro do R-8, lixeiramente mollados, a pesar de que durante a operación, cubertos polo saínte do edificio, Miguel e mais eu non estiveramos moi expostos á chuvia (70).

…………………………………..

En 1984, camaradas, o grao de tensión que se vivía no estado por mor do conflito vasco era altísimo (74).

………………………………………

Sería gracioso acabar descubrindo que estamos colonizados por uns pobres mortos de fame que nin sequera teñen pedra como é debido para facer as casas (81).

………………………………………

Endeloutro día, o quinto da nosa expedición, dedicámolo a non facer nada produtivo (87)

………………………………….

Dáse a circunstancia de que June tiña unha amiga que naquela época amosaba unha simpática inclinación á frescura máis natural e polo tanto nada enfastiosa (91).

crítica de TRES PINTORES (Cid Cabido, Xerais)

O REGRESO DE CID CABIDO

Título: Tres pintores

Autor: Cid Cabido

Editorial: Xerais

Despois de nove anos sen lermos nada seu, regresa Cid Cabido cunha obra de pequeno formato, merecente do Premio Ánxel Fole de Narración Curta 2018. Despois daquela lembrada Unha historia que non vou contar (2009) regresa con esta Tres pintores que hoxe traemos a estas páxinas. Nin que dicir ten que a expectación era máxima, pois é Cid Cabido deses autores que non deixan indiferente. E abofé que a lectura desta novela de pequeno formato si cumpriu as expectativas e resulta doado recomendarlla a quen queira achegarse a un discurso desenfadado e ameno, onde Cid Cabido coida moito a relación co lector e demostra as súas habilidades narrativas. Porque iso é o primeiro que cómpre dicir de Tres pintores, a coidada relación que o narrador e protagonista establece co lector, a quen se dirixe frecuentemente e a quen chama “camaradas”. Sen máis explicación, se a quere quen lea as súas páxinas, debe procurala en por si. Aspecto que tamén recomendamos porque, como mínimo, obriga o lector a un labor intelectual que sempre lle reportará beneficios. Nós, pola nosa banda, só diremos que, aínda que de primeiras parece que ese “camaradas”, visto o título, se refira a pintores, temos que aclarar que o título pouco ten que ver co que se vai ler.

                     En principio, a proposta narrativa de Cid Cabido resulta doada de resumir. En 1984, dous amigos que se atopan por azar unha noite, deciden que desde aquel momento farán unha viaxe a París, e, no camiño, recollen a outro mozo, máis novo ca eles, que di ir para Barcelona. A partir de entón iníciase unha road movie que os leva a Compostela e despois a Ovieu, mais non poderán progrear na súa viaxe porque non teñen cartos, e sen cartos non hai maneira e encher o depósito de combustíbel do vello R-8 en que viaxan. Así de simple. O que se nos relata é un episodio de vida pseudo-caralla-intelecto-bohemio-contrariosa. E aquí ten o lector outra oportunidade para pensar e repaensar a que se refire Cid Cabido con tan longa, composta e estraña combinación definitoria.

                     Como era de agardar despois de ler o título, no texto hai abondosas referencias a pintores: Picasso, Van Gog, Gauguin, Modigliani, Giacometti, Mondrian ou Suzane Valandon. Non é que o narrador nos estea remitindo constantemente ao mundo da pintura, nin moito menos. Esas referencias aparecen no texto bastante concentradas. E, desde o eido literario, non podían faltar Clarín e La Regenta, para quen atopa sitio, como é lóxico xa que boa parte da trama acontece en Ovieu. Do mesmo xeito tamén está presente o mundo cinematográfico, con Casablanca, Trainspotting, O anxo exterminador de Buñuel, ou Peter Sellers e Lolita. E tamén, tamén a música, con Lou Reed, Janis Joplin, Deep Purple, os Rolling, ou Joe Cocker. Entre todos contribúen a deseñar a configuración psicolóxica, o  ambiente mental, digámolo así, do narrador, que, non o esquezamos, é tamén un dos protagonistas. Entre todas esas referencias e algunhas curiosidades que o lector pode atopar interesantes, como por exemplo a razón de que a capitalidade se trasladase de Toledo a Madrid.

                     Porque o auténtico protagonista da novela é o narrador. Non o narrador en canto que é protagonista e o discurso se narra en primeira persoa. Máis ben o contrario, a personaxe, un universitario, en canto que é narrador e a maneira que ten de contarnos a novela. Unha novela que se nos conta coma se fora unha confidencia entre camaradas ( xa dixemos que ese é o termo co que se refire ao lector). De xeito que o lector, ao cal se refire o narrador en múltiples ocasións, sábese ben acompañado, ben conducido na narración por un narrador ao cal sente moi próximo. Despois, o que fai o narrador como personaxe, e o que fan as demais personaxes, case pertence ao eido do anecdótico. Os actos das personaxes desta road movie teñen pouca importancia, a non ser cando teñen que botar man da pillería para poder subsistir, pois chega un momento en que para as personaxes poder comer teñen que botar man de todo o seu enxeño.

                     En resumidas contas é a historia dun fracaso, esa viaxe a París. Máis tamén é síntoma dun momento histórico onde a mocidade quere transcender fronteiras, embeberse da cultura europea nun momento en que Europa estaba moi presente no ambiente social, non esquezamos, ou  lembremos, que Espña asina o Tratado de Adhesión en 1985 e fai efectiva a súa entrada na UE en 1986. Todo isto é así, mais non é algo que as personaxes teñan en conta por moi universitarios que sexan e o narrador sexa un narrador culto. O mesmo que botamos de menos algunha referencia á galeguidade do Bierzo polo que regresan a Vigo, que o fan por unha zona onde esa galeguidade se sente e reivindica hoxe en día e se sentía aínda máis naqueles tempos.

                     Eis, pois, unha novela sen outra pretensión que resultar ser unha lectura agradábel e desenfadada, unha lectur na que o lector se sinta cómodo mentres vai pasando páxinas. Cousa que se logra e hai que recoñecer moi remarcadamente.

ASDO.: Xosé M. Eyré