crítica de ILLAS REMOTAS, de Ignacio Vidal Portables, en Galaxia

ILLAS, PERSOAS

Título: Illas remotas

Autor: Ignacio Vidal Portabales

A xente, cando ten que explicar a experiencia humana que é vivir, bota man de símiles e símbolos que, en principio, nos fagan máis intelixíbel, máis doado de entender, o caos que significa ir pasando as follas do almanaque a sabendas de que con cada folla se foi outra oportunidade de expresarnos, sermos nós nas nosas potencialidades e atopar a cousa/causa que explica a nosa presenza neste mundo. En moitas ocasións, cando se supervalora o eu, aparece o símbolo da “illa”, aínda máis se esa illa é remota e polo tatnto un eu de difícil acceso. Be, disimulen. Non é este o caso. Estas illas remotas de que lles estou escribindo, si son persoas, mais se son remotas non é polo difícl acceso á súa personalidade, senón porque esas illas comezan sendo dúas cativas, dúas irmás, que, polas cousas que ten a vida e nas que non imos inistir, se vén fóra do seu hábitat natural, nada menos que se atopan en Bogotá, en Colombia. Con este enredo, a novela prestábase para discurso de formación, e, en parte, é discurso de formación, o discurso de dúas cativas que teñen que sobrevivir nun medio estraño, con algunha mais pouca colaboración adulta.

A dicir verdade, unha das mellores cousas da novela é caracterización das dúas cativas, esas personalidades que se saben diferentes mais tamén saben ser complementares, entenderse mutuamente e axudarse; claro está, no que isto sexan capaces de facer dúas cativas, que, por certo, é bastante máis do que @s adult@ agardan ou prevén. A este respecto, o mundo adulto que acompaña as cativas ( a veciña, o pai, como máis salientábeis) o mellor que poden facer é deixárenas soas, cousa que acontece con relativa frecuencia. Ao seu carón hai outra personaxe moi suxestiva: Juan Camilo. Juan Camilo, un cativo que vive nas rúas de Bogotá, un buscavidas que sabe manexarse no confuso mundo das rúas colombianas o suficientemente como para comer, asegurar un mínimo de cartos, e vivir. Como as cativas case non saben nada do exterior do departamento en que viven, Juan Camilo exerce como o seu mentor. Vistas así as cousas estariamos perante unha posíbel revisión dickensiana de dúas pequenas desafortundas, mais non están os tempos para que ningún bondadoso prócer tome a súa educación como obxectivo vital á hora de demostrar que son seres humanos coma calquera. Mais non, Ignacio Vidal Portabales, o autor desta premiada (actual García Barros) Illas remotas, non pretende que a novela se asimile a ningunha (porque hai outros referentes) dos chamados discursos LIX. Finalizada a primeira parte, da que falamos deica gora, verémolo.

Porque sas cativas, esas dúas illas alá no mundo remoto, tamén poden ter o seu correlato aquí, entre nós. E acontece. E cando acontece o menos é o vínculo que una esas dúas cativas que por forza viven en Bogotá, con outras muller, outras illas, que viven aquí, entre nós. Seguramente quen lea procurará eses vínculos, tendemos a facer cousas así cando lemos. Porén, o importante son esas dúas mulleres, esas dúas illas que, malia todo, saben entenderse, saben cooperar, ou cunha fin única ou como método de axudar a outra. Precisamente os diálogos que se establecen entre as dúas mulleres son do mellor da novela, áxiles, consecuentes con cada personalidade, benintencionados sen deixar de ser críticos, proactivos.

O demais, ata que punto as persoas podemos ser illas remotas en certa conexión, iso quen o estableza debe ser quen lea

ASDO.: Xosé M Eyré

(membro da Asociación Galega da Crítica)

crítica de CLARICE LISPECTOR: INTUICIÓNS ONTOLÓXICAS, de Rebeca Baceiredo

CLARICE LISPECTOR, VISTA PARCIAL A OLLOS DA FIOLOSOFÍA ACTUAL

Título: Clarice Lispector: intuicións ontolóxicas

Autora: Rebeca Baceiredo

Editorial: Eusenio?

Cando souben da existencia deste título de Rebeca Baceiredo, a ansia reloucábame de contentamento. Unha das autorías por min máis admirada, Clarice Lispector, ía ser visitada por unha das autoras actuais que máis respeto e cuxa obra sigo cun crecente interese pois tratáse dunha escitora que, desde a fiolosofía, a meu xuízo mellor escrebe para o grande públido, Rebeca Baceiredo. Desde entón foron pasando os días, as semanas e os meses, e o que eu agardaba para principios de outono chegaría ás miñas con certo atraso, acasos así son frecuentes. Quero con isto significar a inmensa cuiriosidade que esta publicación de Rebeca Beceiredo operaba en min. Porque unha curiosidade semellante tamén debe se producir en calquera que lea e coñeza minimamente a obra de Clarice Lispector, autora que exerce un magnetismo sobre min que eu proucuro non disimular, nin sequera o calo, porque sei que esa palabra, “magnetismo” tamén explica a paixón que outras persoas que len senten á hora de ler a Clarice. E xa non só por iso, senón que, na miña opinión, a propia Clarice era consciente diso e tamén de que ela escribía para un público adulto e de clase social alta (disto estou moi seguro) mais non esqueceu nunca as súas humildes orixes senón que desde elas obrigaba á reflexión lectora. Hai, aínda, outra razón: como ía focalizar Rebeca Baceiredo a obra dunha autora como Clarice, fondamente transgresora e sempre contraditoria?

Que a obra de Clarice fora revisitada baixo os ollos da filosofía actual non me estrañaba nadiña, sabedor de que xa  no seu primeiro romance (Perto do Coração Salvagem, 1943) foi detectada influencia de Sartre e, tamén, en menor medida de Simone de Beauvoir. Ela, posteriormente negaría que tivera lido a Sartre, mais iso é o de menos, porque o innegábel é a presencia de existencialismo na obra de Clarice. Así pois era no “espírito de contradicción” onde reacaía, en maior medida, como sería focalizada a obra dunha autora tan díscola e difícil de apreixar. A segunda parte do título, “Intuicións ontolóxicas” parecía sinalar un camiño, o da intuición, que explicaba xustamente por que Clarice é unha unha autora tan contraditoria. Volveremos sobre isto.

Cando tiven o libro de Rebeca Baceiredo na miña man, a curisidade que sentía era tal que de inmediato me obrigou a ollar se era atendida a súa obra en conxunto (por sinal, os romances para adultos) ou só en parte. A resposta é que son tidos en conta os romances A Maçã no Escuro (1961),  A Paixão Segundo G.H. (1964), Uma Aprendizagem ou o Livro dos Prazeres (1969), Água Viva (1973), Um Sopro de Vida (1978) e as crónicas de A Descoberta do Mundo (1984). É dicir, máis da metade dos romances son atendidos, e unha das súas colectáneas de crónicas, non a completa Todas as Crônicas (Marina Colasanti, Pedro Karp, Larissa Vaz, 2018) pois seguramente non era coñecida por Rebeca Baceiredo. Non había queixa en canto ao número, era considerábel e as crónicas estaban presentes, saliento o das crónicas porque é onde mellor se pode ver o seu espírito contraditorio. Tamén acrecentaba a miña curiosidade o saber como sería visitada a súa obra, se se daría unha imaxe uniforme dela (coas dificultades que iso ten nunha persoa que foi sempre pura contradición), se cadra libro tería unha personalidade dentro dese caos, ou como sería a cousa. Estas dúas posibilidades logo se esvaeceron en min, toda vez que comecei a ler xa vin que non había nin sequera unha mínima introdución á súa obra (de xeito que que quen lea o libro non tería nin pequena idea desa súa característica contraditoria) nin da obra en conxunto nin de cada obra en particular. A forma de traer a súa obra ao discurso filosófico é desde citas (descontextualizadas) das obras de Clarice. Isto decepcionoume, porque a Lispector non é precisamente coñecida na Galiza, de xeito que esa introdución era máis necesaria que nunca. Porén máis me había decepcionar o feito de que as abondosas citas das obras mentadas aparecen sempre traducidas para galego; esas traducións son absolutamente desnecesarias, nin a lingua de Clarice é tan difícil que se fagan imprescindíbeis nin o galego tan estraño ao portugués que demande tradución. Outra mágoa ben grande.

Deste xeito, o libro de Rebeca Baceiredo que comentamos perde unha grande oportunidade para presentarnos a obra de Clarice a un público como  galego que tanto a ignora. E non só iso, tamén o achegamento á súa obra se ve deficiente, sendo achegamentos puntuais só desde cada cita. Isto é: a obra de Clarice preséntase como testemuña ou “a propósito” a partir do cal se manifesta o discurso da filosofía ontolóxica actual. Tal aggiornamento da inmortal novelística da Lispector, desde o punto de vista filosófico, ha ter un lugar salientábel dentro dos diferentes análises a que esta foi sometida, ese será o contrinbuto (xa é) que desde o galego se faga (fai) á hora de entender tanto as súas novelas como as súas crónicas. E isto é así malia a pura contradición que é Clarice. Escoller unha pasaxe para sobre el alicerzar o pensamento ontolóxico sempre é terribelmente arriscado porque nunca poderemos dicir que tal afirmación en tal romance ou crónica non teña expresión do seu contrario noutra.

Aliás, aínda hai outra cousa a comentar, que fomos dilatando e agora é o momento axeitado para non deixar pasar. Como dixemos, Clarice escribe sendo consciente de que o facía para xente de clase social acomodada e é tamén moi consciente de que ela é filla da emigarción. Se quer, desde aí resulta mellor entendíbel o seu “espírito contraditorio”, como unha forma ou fórmula desde a cal quen le se ve na obriga de realizar exercicios de razoamento, cousa sempre pouco cómoda para a clase social máis acomodada. Non é só que Clarice Lispector sexa imposíbel encadrala dentro dun discurso “habitual” para a súa novelística, cada chegada a cada razoamento exposto sempre é nova porque ela nunca deixou ser definida de maneira clara; esta rebeldía, que podemos adxectivar como romántica no máis puro sentido do romanticismo de supervaloración do ego, máis que carpichosa é puramente vital (o certo é que a mesma Clarice sufría os seus efectos) pois responde á necesidade de que cada persoa sexa atendida e entendida sempre desde múltiples puntos de vista. Era  a forma en que Clarice celebraba a vida, a vida e o propósito da vida como ese milagre que se manifestaba a partir do mundo máis familiar, a partir do mundo da cotidianeidade, pois o cotián non por ser cotián é menos importante, todo o contrario. E tamén era unha forma de obrigar a reflexionar a quen lía (xa vimos o consciente que era de quen a lía), unha “pequena vinganza”, se me permiten a expresión, da clase traballadora.

Así as cousas, a obra de Clarice ollada por Reberca Baceiredo serve como pretexto para o discurso filosófico centardo na ontolxía, e como aviso para que outras olladas deste estilo se poidan dar sobre a obra de Lispector independentemente da súa xinea filosófica…

ASDO.: Xosé M. Eyré (membro da Asociación Galega da Crítica)                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              

crítica de DÍAS DE INTEMPERIE, de Antón Riveiro Coello, en Galaxia

RELATOS DA CARNE DE ALMA

Título: Días de intemperie

Autor: Antón Riveiro Coello

Editorial: Galaxia

Aló polo final da década dos 80 ( e primeiros 90) do século pasado, cando comezaba a escribir crítica literaria, sentíame fascinado por ser testemuña de como a narrativa galega ía medrando e diversificándose, é un luxo ao alcance de pouca xente. Paralelamente tamén me ía decatando de que iso podía observalo tamén nas propias autorías, segundo se manifestaba con cada novo título que publicaban; tamén é un luxo, posíbel noutras literaturas requiriría unha especialización individual moi difícil de cadrar coa visión dicaronicamente colectiva…mais aquí entendía que podía ser posíbel. Entre as autorías novas que chamaron con forza a miña atención hainas que, infortunadamente, xa desapareceron (caso, por sinal, de Darío X. Cabana) ou simplemente cesaron a súa actividade (Xosé Miranda, entre outros) mais é Antón Riveiro Coello das que aínda seguen operantes e funcionais e me permiten voltar a vista atrás no afán de unificar ou comprender os fíos que tecen o seu corpus literario. Riveiro Coello chamou a miña atención. Ao longo de todos estes anos deica hoxe, son case 30 no total, fun comprobando como se convertía nun dos nomes fundamentais da literatura, especificamente narrativa, galega. Aínda que son escéptico en canto ao significado e valor dos premios literarios, nesta emposta adoita contrastante útil da valía que nas nosas letras o seu nome. Citalos todos ocuparía moito espazo e tempo para chegar á conclusión que xa lles adiantei, en todo caso queden con que o seu é un dos nomes fundamentais da literatura galega actual e en que a súa obra como un narrador competente en grao sumo, independentemente da extensión en que se exteriorice pois en todas ten demostrado a súa mestría, desde o micronarrativa (Á sombra dos bonsais, 2017) á novela de máis 700 páxinas (Laura no deserto, 2011) os moitos lectores que ten coñecen e recoñecen ( e este si é un verdadeiro premio) a súa mestría narrativa como xa un clásico en vida.

                Días e intemperie é un libro de relatos, se cadra estráñalles tanta grandilocuencia para un libro de relatos, sabendo que os libros de relatos son unha fórmula, moitas veces, para regalar nova vida a textos que xa viron a luz con anterioridade mais que agora son de difícil acceso. Ë certo que é unha práctica habitual, non de hoxe, de sempre. Porén a narrativa curta é onde se exercitan as grandes autorías da extensión longa (e malo, moi malo, cando non é así), ademais de ser lugar a onde volven cando procuran experimentar ou simplemente unha expresión máis próxima da súa sentimentalidade. Pois tamén por iso, por seren relatos, merecen a máis alta das atencións posíbeis, xa que moitas veces hai máis literatura nun relato de 20 páxinas ca nunha novela de máis de 400 páxinas, e diso non temos a menor dúbida.

                Días de intemperie é un libro de relatos onde Antón Riveiro Coello furga, cachea, apalpa na humanidade das xentes expostas á circunstancia máis traumática imaxinábel, a guerra, esa guerra en que se ven envoltos e partícipes sen o pediren, que ateñen que sufrir (por son quen sofre en lugar de quen a declarou e dunhas ideas que tampouco teñen por que partillar) na freba das súas carnes, das súas fames, das súas vidas arriscadas, das vidas truncadas en beneficio doutros. Seguramente haberás quen pense que todos podemos imaxinar as atrocidades que se poden imaxinar nelas. Pois non, non, non o poden imaxinar, non o poden nin imaxinar a menos que lean este libro de relatos, só con un abonda, se me dan a escoller diríalles o derradeiro, mais se teñen o libro na man non poderán deixar de ler os restantes. E tampouco, tampouco eu lles vou adiantar nada dobre a particularidade de cada un dos nove enredos con que conta o volume. Só lles direi que a infancia ten un protagonismo salientábel, mais tamén a muller, de feito comeza coa muller e remata coa infancia, coa nenez. Só lles direi que a súa lectura sacode as lapelas da conciencia coa violencia da necesidade urxente de reformular o que entendemos como humanidade e se manifesta nestas empostas crueis, nestas empostas de crualdade in-imaxinábel.

                Días de intemperie é tamén un libro de relatos no cal Antón Riveiro Coello furga, cachea, apalpa  na estrutura compositiva do relato como fórmula expresiva da literatura máis fonda. É dicir, cando lean o libro comprobarán como as fórmulas expresivas, as estratexias narrativas, de cada relato son diferentes do xa lido antes. Tamén aquí se nota que o volume é froito de un longo e madurecido e fondo proceso reflexivo tanto tematicamente falando como formalmente así mesmo. É dicir, non sexan enganad@s pola escasa paxinación do volume (115 páxinas) en contraste á longa extensión do romance. O que aquí achamos é un libro monotemático en canto a que en todos os relatos a guerra ten protagonismo, manifestado nas especificidades de cada unha delas e na individualidade de cada personaxe como símbolo da humanidade enteira, esa humanidade qiue se retorce e contorce no cerebro, na conciencia e no corazón de quen le con cada páxina que pasa, pois provoca emocións fortes e reflexións fondas a atrocidade descontrolada das múltiples guerras de que tod@s somos vítimas, tod@s, absolutamente todo@s, mesmo vostede que me está lendo. Non é unha tema novidoso nos enredos do autor, de feito e especialmente, un dos relatos lembra moito o anterior (2020) O paraíso dos inocentes.

                Días de intemperie é tamén un título no cal Riveiro Coello se amosa como un dos poucos mestres que a narrativa conta no uso do adxectivo. Non é cuestión menor, estamos a falar dunha das máximas dificultades que narrativa presenta a quen narra. Non é cuestión menor, estamos a falar da condición indispensábel (saber usar o adxectivo) para podermos cualificar como excelente unha autoría. No caso de Riveiro Coello, pouc@s parceir@s lle atopo, non sendo Manuel Rivas ou Darío X. Cabana (sempre lembrado) nos seus mellores traballos.

Agardo que fora suficientmente claro. Non queden a intemperie, collan o libro nas mans.

ASDO.: Xosé M. Eyré (membro da Asociación Galega da Crítica)

crítica de QUEN NON TEN UN AVÓ FASCISTA?, de Inma López Silva, en Galaxia

POLÉMICA NOVELA DE FICCIÓN REAL SOBRE O FASCISMO DOS HOMES BOS

Título: Quen non ten un avó fascista?

Autora: Inma López Silva

Editorial: Galaxia

Comezarei dicindo que este título, Quen non ten un avó fascista? provócame unha reacción traumática porque eu non tiven un avó fascista, eu non tiven un avó porque o mataron os fascistas polas costas, non tiven avó pola súa culpa. Opino que, lido así, sen máis información, o título branquea o fascismo, pois parece que sería normal ou habitual ter un avó fascista e a miña experiencia vital dime que non o é, nacín e crieime nun ambiente onde o fascismo non era para nada frecuente entre a miña veciñanza e familia, non coñezo a ninguén que tivera un avó fascista, así de simple, e así me é duro enfrontarme cun título que me interpela directamente (isto nunca pasou nos 34 anos que levo como crítico literario) e parece que lava a cara do fascismo. Disimulen esta intromisión do eu crítico, mais créoa necesaria.

                En poucas palabras, o enredo presenta unha voz narradora que navega no pasado na procura de saber quen foi realmente a persoa que foi o seu avó que foi alcalde fascista durante o franquismo. Seguramente non lles conterei máis nada do avó fascista, é preferíbel sempre que vostedes o lean. Si afondarei un pouco máis na voz narradora. Esta voz narradora ten a dupla función de relatar o presente, a actualidade cronolóxica, e tamén o pasado, a vida do seu avó fascista. Un avó que encarna o que podemos denominar “fascismo dos homes bos”, trátase dun home que neutraliza a ética e a moral, sacrificándoas pola conveniencia manterse dentro do fascismo franquista á hora de asegurar tanto a propia existencia como a da familia; é dicir: resulta que o seu avó foi fascista para que non o matara o fascismo.

                Continuemos con esa dupla función da voz narradora, un aspecto que tecnicamente falando resulta do máis interesante para o crítico. Nela conviven realidade e ficción. A realidade, por sinal, do relato da súa propia vida e da da súa parella, que mesmo se pode dicir que  en parte inclúe unha crónica de como foi nacendo e desenvolvéndose a novela. E a ficción porque esa voz narradora non é quen de contar a vida enteira do seu avó desde os poucos datos fidelizábeis que posúe da súa existencia…e polo tanto vese na obriga de ficcionalizar o que non coñecece. De xeito que o real, strictu sensu convive co real ficcionalizado ou, dito doutra maneira, coa ficcionalización do real que non se é quen de coñecer. Velaquí que, na moda da autoffción ou ficción real en que se inscribe esta nova novela de Inma López Silva, presenta un pacto lector extremadamente interesante para a análise crítica.

                A convivencia destas dúas facianas, na estratexia narrativa mentada, lese como algo normal e , por suposto, non é a primeira vez que na literatura sucede, porén, na práctica de como se presenta nesta novela, para quen le supón a creación de dous focos de interese temporarios, o do presente e o do pasado relatados. Porén eses dous focos, aínda que se pretende que convivan harmonicamente nun único enredo, a realidade é que existe un desequilibrio entre eles pois o do presente co pasar de páxinas vaise esvaecendo, e cando reaparece quen le bota de menos a súa ausencia anterior.

                Se alguén pode apelidar esta novela como “curiosa”, despois do dito resulta lóxico que o, como mínimo para o crítico, curiosa e fortemente individualizada na nosa actualidade literaria. Mais tamén é certo unha boa dose de curiosidade por parte de quen le, á vista do desequilibrio antes comentado e do feito de que a voz narradora tampouco vai atopar moitos datos sobre o avó fascista, o cal provoca a aparición da ficción como parte do real. E tamén axuda a explicar ese provocador título que a min me produce queimazón. Cando se le vese que é unha novela antifascista, non cabe dúbida de que o é, aínda que se debería ter algo máis de coidado coa posibilidade de quen le tome como simbólica a color azul de maneira equivocada, xa sabemos de que é símbolo a camisa a azul, isto acontece tanto no  remate como no inicio. Abondaría cunha soa vez, a do inicio, para que, despois de lido o título, quen le pense que é un símbolo cando en realidade non o é.

                Dentro da estratexia narrativa da novela cóntase o feito que esta aparece segmentada en capítulos que, agás o primeiro, teñen títulos referentes ao tempo do franquismo. “A España dos desdentados”, “Familia de toupas”, “Camisa azul”, “Guerrilleiros fuxidos”, “O silencio”, “Na retagarda non sobreviven os valentes”, títulos que, á luz da progresión no cocemento da vida do avó, que se conta de maneira direita dese a infancia, poñen color (des)humano a es tempo de miseria económica e moral que foi a ditadura. Aliás, a cousa que máis lle agradou ao crítico foi que a narración parta dun poema de Cunqueiro; nos tempos que corren non resulta nada habitual que as autorías evidencien ter en conta outras da nosa historia literaria; se cadra figura algunha apelación puntual, máis nada. Polo que Inma López Silva, nisto, demostra unha actitude moito de agradecer. Xa só por ler parte do poema de Cunqueiro (non de doado acceso) paga a pena mercar o libro.

Agora vostedes deciden.

ASDO.: Xosé M. Eyré (Membro da Asociación Galega da Crítica)

crítica de TIA GORDA E TIA MAGRINHA NA GUERRA DO PARAGUAI, de José Eduardo Degrazia, en Bestiário

 CONTOS DO HUMANITARISMO PROBLEMÁTICO

Título: Tía Gorda e Tia Magrinha na guerra do Paraguai

Autor: José Eduardo Degrazia

Editorial: Bestiário

O conto é a fórmula narrativa máis antiga que existe; antes de que o vello Homero nolos puxese en escrito na Ilíada e a Odisea, é de supoñer con todos os vidos de certeza que a humanidade xa practicaba a arte do conto oral inclusive nos afastados tempos das cavernas, A súa presenza na Antigüidade Clásica Grega foi continuada en latín durante o imperio e mesmo despois. A Idade media tamén recolleu contos orais na escrita e tamén cotinuou a exercitar a fabulación de ficcións que, con máis ou menos convencemento, foron tirando do fío dunha tradición que sempre se mantivo por detrás da poesía e o teatro como expresión literaria. E así foron pasando as cousas, neste apertado resumo, até que a eclosión da contística en lingua inglesa (con E. A. Poe na cabeza) pareceu rescatalo para o primeiro plano do prestixio literario. Pareceu, pois aínda que se trate da estratexia narrativa máis complicada e que ofrece máis calidade, a narrativa breve segue vivindo á sombra do romance. Evidentemente, todo isto noutras linguas non europeas ou románicas, ten oura historia.

Porén, as liñas iniciais xustifícanse desde a praxe que José Eduardo Degrazia leva a cabo neste libro de contos, cuxo título enteiro é Tía Gorda e Tia Magrinha na guerra do Paraguai e outros contos de guerra, sonho, amores, onde o realismo presenta evocacións do conto contado, sobre todo na primeira parte das dúas con que conta o volume, do conto oral. O cal se percibe xa desde o mesmo título (os títulos, na obra de J.E. Degrazia sempre deben ser examinados non moita atención), que nos remite a dúas tipoloxías populares, a muller gorda e a muller magra, aquí familairizada mediante o diminutivo da segunda, o cal significa unha tentativa de aproximación ás personaxes, o cal tamén é indicio de cercanía co realismo, pois nada hai máis real que o que convive na mente de quen escribe, en forma de abstracción máis iso non merma a condición de que derivará en ficción direitamente emparentada co mundo real, é máis, diremos que está ao seu servizo. E así que hai veces en que o autor recorre ao conto contado, relatando contos que as personaxes contan entre elas, mais non sempre, noutros non sucede, non sucede mais ten a impresión de que estan falando para si como se lle estiveran contando algo a unha personaxe. Literariamente este é un dos grandes acertos, un dos grandes éxitos do  libro, pois quen le séntese intimamente acompañado mentres o narrador dá conta do duro vivir na fronteira, da vida fronteiriza que ten o río Uruguai como elemento de separación da Arxentina mais que tamén é camiño para trans-iteración de un lugar a outro e escenario de unha forma de vida particular que ten no contrabando miúdo  o seu motor, miúdo ou non tan miúdo, porén practicamente principal método de subsistencia nunha xeografía física que aínda sendo exuberante non deixa de ser dura, inclemente, hostil.

A xeografía (física, política, social e humana) é un dos aspectos a considerar neste volume de contos. Porén non imos afondar moito no tema posto que no parágrafo anterior xa esbozamos o suficiente como para ter unha unha idea. Si acrecentamos, por se  non foramos de todo precisos arriba, que esta se nos parece moito á dunha xente e dun lugar asimilábeis ao cabo do mundo, un fin do mundo que pode estar en calquera lugar, e  que aquí presenta unhas personaxes en continuo acto de resistencia vital, en continua loita pola vida fronte ao elementos e entre eses elementos non só está o factor da xeografía exhuberante mais hostil, tamén o comportamento humano, a interacción humana ten un rol importente, decisivo.

Porque onde queremos centrar estas liñas, como xa adiviñarán polo título que as antecede, é no humanitarismo problematizado, xa que aí atopamos algo “anovador” moitas veces para quen le, e que consiste xa non na presenza dos chamados anti-heroes no xénero noir ou pesquisador, non, o que aquí temos é a neutralización entre heroe e vilán, pois en todo ser humano, e nestes moi concretamente, conviven  e se manifestan tanto ocasións de “heroicidade” como de vilanía. Así de complexa é a humanidade e tampouco é tan frecuente que a literatura dea conta diso pois case sempre prefire personalizar a heroicidade nunha(s) personaxe(s) e a vilanía noutra(s), ese contraste é unha forma de presentar a problemática humana de xeito ben visíbel para quen le e está presente na literatura desde sempre, desde o mesmo arriba citado Homero. Tamén é certo que este humanitarismo problematizado, esta neutralización da que falamos, goza de antecedentes ben prestixiosos postos na pluma de Shakespeare (“ser ou on ser”), de Cervantes (quixotización de Sancho e sanchización do Quixote)ou os stevensionianos Jeckyl e Hyde, mais non é precisamente o máis habitual esta hibridación, por iso quixemos salientalo e convertelo no vértice das nosas palabras. E hai que dicir que José Eduardo Degrazia modaliza esta opción converténdoa en literatura que se eleva súa máis alta expresión. Un dos segredos fundamentais para isto é a configuración de personaxes dalgunha maneira familiarizados coa voz narradora (xa no mesmo título se observa), desta maneira aínda que os enredos sexan doutro tempo o volume que os contén mantense como algo do século XXI e non de finais do XIX ou principios do XX. O cal é outro mérito engadido para o autor, e non dos pequenos.

Até agora, as palabras deste comentário libresco foran dirixidas à primeira parte do volume. Porque hai outra, a segunda, mais curta, em que se podia percibir unha certa mudanza temática nos enredos. Mas, a nosso ver, destacan dous aspectos que teñen máis a ver coa forma do que co contido. A primeira é a adopción convicta da narrativa en terceira pessoa, o que non ocorreu na primeira, máis variada nas súas modalizacións. E a segunda é que, a pesar diso, quen le continúa a sentir, herdada, a familiaridade anterior, feito que fala con moita elocuencia da pericia demonstrada polo autor autor na narrativa de curtas distancias

Adquírano na casa editora (https://bestiario.com.br) e desfruten a lectura.

ASDO: Xosé M. Eyré (membro da Asociación Galega da Crítica)

crítica de A CULPA, de María Solar, en Xerais

E O PERDÓN?

Título:   A culpa

Autora: María Solar

Editorial: Xerais

A casualidade quere que escriba esta crítica poucos días despois, non chega  a unha semana, do pasamento de Nélida Piñón, escritora brasileiro-galega (é filla da emigración) cuxa primeira novela, Guía-mapa de Gabriel Arcanjo, publicada hai 61 anos e que trata un tema, o pecado, moi parecido a este de María Solar, a culpa. En calquera dos dous casos, na mente de quen le, séguense as tres palabras que dan título a estas liñas.

                Esas tres palabras que poñen título a estas liñas semellan lóxicas tamén despois de saber cal é o título deste novo romance para adultos de María Solar. Deste novo romance María Solar, premio Xerais na súa edición XXXIX, procedo a contarlles algunhas cousas interesantes, entre as cales procurarei dicir o menos posíbel do enredo. Queden con que, en principio, este é ben simple, mais como todas as historias simples remata sendo extraordinariamente complexo, e duro desde o punto de vista sensíbel, desde o punto de vista racional e humano. Se lles digo que todo comeza cando unha muller recibe unha millonaria herdanza dunha señora idosa, descoñecida e cheirenta é lóxico pensar que estamos a falar dunha historia de fortuna. E si. É unha historia de fortuna, mais tamén é unha historia de infortunio a que se agacha detrás desa dadivosa muller que fai á nosa protagonista inmensamente rica. E dicir que é unha historia de infortunio é pouco. Habelo, haino, porén tampouco é exactamente infortunio senón colaboración cómplice en varias mortes violentas.

                Deste xeito a estrutura do discurso dispón dous enredos que se anteceden, suceden e complementan até rematar sendo o mesmo. Por unha banda está o enredo da herdeira, escrito en terceira persoa mais que deixa percibir bastante ben a sentimentalidade, o estado interior das personaxes, sobre todo da bancaria protagonista e mais Enric, quen adquirirá meirande protagonismo no remate, onde se retoma o enredo inicial e se pon fin a ou intermedio, o da historia de Mirta (despois Mitha) e Marcela. Esta intermedia é unha historia de crimes xusticieiro e necesarios e tamén de complicidades silenciosas. E, sobre todo, é unha historia sobre a crueldade a que pode chegar un ser humano ( o de “humano” é un xenérico) capaz de violar e violentar a súa filla, e tamén unha historia da emigración a Arxentina, e do ascenso social que leva ás protagonistas a fuxir da prostitución e o abuso a ir subindo até que a agora Mirtha acada unha notoriedade grande como artista á par que Marcela o fai como administradora. Mais, adiántolles sen que iso supoña escribir demasiado sobre o argumento, remata sendo a historia dunha vinganza criminosa.

                Tal disposición estrutural está ben traballada, ao estilo dos best-seller, de xeito que iso se note nun remate sorpresivo. E se a iso engadimos a crueza humanitarista do relatado -que leva a quen le a preguntarse polos límites a que pode chegar a baixeza moral das persoas, a aledarse co ascenso vital das dúas mulleres, e a preocuparse cada vez máis cunha tentativa de asasinato- temos un produto literario que ofrece unha lectura intensa e atraente.

                Para alén do dito, no plano expresivo, esta segunda entrega narrativa de María Solar parece presentar meirande ambición que a exitosa Os nenos da varíola, mais a final trátase dunha voz narrativa na procura do seu estilo, que  opta por unha estrutura de best-seller e lingüisticamente amosa un rexistro que trata de ser variado aínda que aí se nota que era aconsellábel máis lingua e fraseoloxía patrimonial que desfixera esa imaxe de lingua oportunista con certas pretensións cultas que quere ser, antes de nada, non problemática para quen le. Iso, por unha banda quen le agradéceo, mais finalmente tamén o acaba padecendo, pois a dificultade verbal na lectura sempre axuda a aprender, que quen le se mova nun rexistro lingüístico que aínda sendo coñecido non sexa o  seu habitual…tamén axuda a crear atmosfera literaria, e iso neste romance non se percibe.

                Do resto, dígase que María Solar continúa temática da dominación entre persoas. Quen domina e quen é dominad@? Xa presente en As horas roubadas, mais agora exposto con meirande clareza e convicción.

                E tamén que, se nestas datas procuran un libro que obsequiar, esta é unha desas lecturas que compracen a quen le sempre que non esixa estándares literarios máis elevados.

ASDO.: Xosé M. Eyré 

(membro da Asociación Galega da Crítica)

crítica de A CONXURA DO SETE, de Miguel Anxo Fernández, en Galaxia

SEMPRE FRAK SOUTELO

Título: A conxura do sete

Autor: Miguel Anxo Fernández

Editorial: Galaxia

O corpus narrativo de Miguel Anxo Fernández non  se reduce só á saga de Frank Soutelo. Porén, debemos comezar dicindo que aínda que sexa só por esa saga, que agora continúa co seu oitavo título, Miguel Anxo Fernández ocupa xa en propiedade un lugar destacado na historia da narrativa galega. Vai sendo xa imprescindíbel un estudo que dea conta da evolución da saga, tanto desde o punto de vista temático como formal. Pois en ningún dos dous aspectos se conformou con repetir esquemas, o cal xa de por si é de grande valor se temos en conta que que se trata dun xénero, o detectivesco ou pesquisador, moi “trillado”, vulgo dixit, mais o certo é que non é doado atopar autorías que coñezan tan ben o xénero como el.

               Neste ocasión Frank volve a Galiza para realizar unha investigación que ten como centro a espada do Santiago Matamouros. A petición de Dalia, Frank e Hieronymus “ Sugar” Jones regresan, e volverase conformar o equipo con ela, Poncio e o garda civil Franeiras. Permítanme que non  afonde nestas personaxes, xa coñecidas doutras veces. E permítanme tamén que si o faga coa tía Castora, personaxe secundaria, mais personaxe característica, de obrigada presenza, pois representa a sabedoría popular, e os seus consellos sempre lle son de utilidade da Frank, ademais, e isto resulta curioso e significativo, este tipo de personaxe, se ben goza de constancia, non é dos máis habituais nas nosas letras.

               No novo título da saga, para alén da consabida administración da información, que no xénero debe estar moi ben calculada para manter a tensión narrativa, a ese efecto cobra moita importancia a presenza de Hieronymus Jones e esa relación tan especial que manteñen Frank e el, repleta de tiranteces e conflitividade, na que sempre hai lugar para a sorpresa e o riso, o cal é un coadxuvante de primeira liña á hora crear interese lector, de que manteñamos o libro aberto.

               Mais existe aínda outro aspecto moi a salientar. O enredo pesquisador está perfectamente incardinado na dinámica social, económica e política que @s galeg@s viivimos. Neste caso trátase da explotación acuícola na ría de Muros-Noia, por parte dunha empresa estranxeira que pretende instalarse entre Muros e Porto do Son, sen importarlle nada arruinar a economía local ao modificar e impedir o normal desenvolvemento desta. Fartos estamos de saber como empresas estranxeiras, por sinal, explotan os nosos recursos enerxéticos recibindo a cambio unha minimísima compensación, no caso de recibir algunha. Aquí non é unha enerxética, é unha acuícola, mais iso importa ben pouco desde que a condición colonial da nosa sociedade queda exposta. Hai que dicir que con valentía. Doe dicilo mais é así, pouquísimas son as autorías que levan aos seus enredos a temática colonial. Debería ser algo habitual, normal, mais non o é, así que, aínda que sexa só por isto A conxura dos sete merece ser salientada. Nin que dicir ten que isto confírelle ao enredo un extra de verosimilitude, moi a ter en conta.

               Alén diso, cando encetamos a lectura de A conxura dos sete axiña comprobamos como a particular linguaxe de Miguel Anxo Fernández nos envolve por completo. Isto significa que logrou un idiolecto propio e característico que soubo manter en toda  a saga deica agora. Tampouco é un pormenor calquera.

               Porén, continuando coa lingua, o discurso mercería unha revisión máis efectiva antes de ser publicado, pois, por sinal, hai problemas co xénero gramatical. Iso polo que respecta á lingua galega, xa que tamén se emprega o latín, un latinorio formulístico que non nos parece precismente verosímil, referímonos a Iacobus Matamoutos. Ese “Matamouros” encaixa ben pouco no  latín. Mais falamos de ficción e nela todo é posíbel.

               Para remate, volvamos coa administración da información. Estruturalmente está disposta de xeito que se acade un remate climático e vertixinoso. O enredo vaise desenvolvendo pouco a pouco, gradualmente, deica chegar a ese remate onde todo se precipita. E cómpre dicir tamén que, malia a diversidade de lugares polos que Frank (ás veces coa súa comitiva), é perceptíbel o bo coñecemento que Miguel Anxo Fernández ten de Galiza, os seus pobos, vilas e cidades, particularmente no que ten que ver co bo comer. Que tampouco é un pormenor máis. Vistas as dificultades doutras autorías que temos comentado.

Así que, bo proveito con esta nova entrega da saga de Frank González. Non se sentirán defraudad@s..

ASDO.: Xosé M. Eyré

(menbro da Asociación Galega da Crítica)

crítica de SOBRE A ÁGUA/DENTRO DELA/ANDA UMA PONTE, de Inez Andrade Paes, en Glaciar

ELIPSES, FLUXO E VIDA

Título: Sobre a água/dentro dela/anda uma ponte

Autora Inez Andrade Paes

Editorial: Glaciar

Quen quixer procurar unha tipoloxía de títulos non achará consenso, e si múltiples variantes. O título é unha das partes máis importantes da obra literaria, constitúe a súa carta de presentación, porén é dos aspectos menos estudados, case como se non fixera parte do texto. A tradicional distribución entre epónimos, emblemáticos e simbólicos, por moito que se advirta da posíbel fusión entre eles, está amplamente superada. Velaí que, á hora de escribir sobre este poemario de Inez Andrade Paes nos sexa imprescindíbel comezar por aí

                Dícía Umberto Eco aínda que o título “constitúe a primeira chave interpretativa”, o cal agardamos demostrar seguidamente. Xa lles adianto que o título son os primeiros versos de dous poemas que despois leremos, aínda que iso, de momento, ten pouca importancia. Agora imos coa primeira parte, o primeiro verso: “sobre a água”. Lembrar que a auga foi vista tradicionalmente como metáfora da vida, resulta moi útil. É ben claro que en ningún momento se esclarece se se trata da auga do mar ou de auga doce, mais iso pouco importa, toda vez que sobre calquera delas existen pontes e o fondo é lamacento. E se existen pontes tamén é obvio que a elas chegan camiños e delas volven partir. Polo tanto cando chegamos á ponte faise necesaria unha construción que nos axude a elidir a superficie acuosa que impedía o camiñar, que impedía o avance. De aí extraemos a palabra “elipse”, que, como poderán imaxinar ao encabezar esta crónica libresca, vai ter moita importancia no desenvolvemento da nosa análise do poemario de Inez Andrade Paes. Non queda outro remedio, pois se a auga era metáfora da vida, tamén o é o camiño, avanzar no camiño é vivir, e no camiño pódense atopar circunstancias ou cousas quen empecen a andada, igual que no mar as tormentas ou calmarias impiden que o buque/persoa avance. Dous camiños que se cruzan? Na vida, non son só dous camiños que a se cruzar, existen múltiples cruzamentos. Porén, tanto sobre a auga como dentro dela existe, está, a ponte, a figura da ponte. Imaxinemos logo que sobre auga vemos alguén nadando ou aboiando, non é unha imaxe tan diferente da da ponte. En todo caso, por mínima que sexa, velaí outra elipse que corta a uniformidade das augas. Outra elipse

               A aparición de obstáculos vitais ás veces é impredicíbel e moitas máis inevitábel. En todo caso debe terse en conta que a elipse sobre eles non como unha forma de obvialos. Todo o contrario a elipse constitué a maneira enfrontalos e, quizá, vencelos. Quizá, porque os hai que reaparecerán como pedras de Sísifo, nesa viaxe circular que parece a roda do mundo levarnos por novos camiños que en realidade son vellos. Algúns deses obstáculos ou percances identifícaos con clareza Inez Andrade Paes, tales como a meledicencia ou a envexa, a certeza inútil ou @s frasantes. Visto o que deica aquí dixemos, non sería xusto quedar coa imaxe do poemario como un conxunto de flores murchas, tristes, pois na vida hai de todo e o poema positivo, alegre ou de certeza fértil tamén está presente, aínda que sexa, por sinal, como o recoñecemento en bandeira e lembranza das voces d@s mort@s, desas voces eternas que con tanta frecuencia o show vital diario tende a ocultar como pasado e, xa que logo, desprezábel. Porén, cando falamos de poetas falamos de xente que loita contra o silencio, que combate o silencio coa flor (permítanme esta insistencia) da palabra. En todo caso, aquí xorde outro concepto tamén moi importante á hora de analizar o poemario e dexar imaxe xusta del. O silencio. Innegabelmente outra forma de elipse. Que formalmente se materializará en moitos poemas do libro, indicando pausa ou o salientando este tipo de cesura silenciosa cada unha das partes.

               Nos últimos tempos vense falando moito de resiliencia como a capacidade da persoa á hora de superar circunstancias traumáticas, que ben poderían ser a circunstancias ou obstáculos antes mentados. Porén non creo que esteamos diante dun caso de resiliencia  individual nin comunitaria, malia que a fronteira entre ambos sexa ás veces difusa. Non acho adaptación positiva á hora de superar adversidades. Non creo que se deba falar de actitude resiliente senón da actitude dunha persoa que non dubida en identificar obstáculos ou adversidades, esa enteireza está máis destinada a comprender (no posíbel) que a vencelos. O que si ofrece o poemario de Inez Andrade Paes é unha lectura resiliente, entendendo esta como forma de identificar adversidades vitais, e a necesidade de enfrontalos. De feito, todo o que vimos dicindo, camiña nese sentido. E que o mesmo percance reapareza pode demostrar que a resiliencia anterior non foi efectiva, o cal a invalidaría. A catarse non ten porque ser perfecta na voz poética, mais pode saír mellorada na mente de quen le.

               Outro factor imprevisíbel e que afecta moito ao vivir é o vento. O vento, esa imaxe da erosión que pode visitarnos en calquera momento e que, aínda que sexa porque con el marchan as palabras, resulta un fenómeno negativo.

               Quizá o refuxio máis seguro que a voz poética atopa son as palabras. As palabras, en realidade elas son a auténtica ponte, pois poñen en contacto a existencia afectada por factores externos coa sentimentalidade interna ou propia, materializando a reacción en palabras que son ponte tamén primeiro coa mesma voz poética (é a súa primeira lectora) e finalmente con quen lea o libro. Mais non só, todo o que deixa luz perforando as tebras é positivo, desde a familia á voz dos atepasados, aínda que non sempre clara o libro remata reivindicándoa como luz.

               Formalmente é un poemario complexo, diverso. Partindo da concepción do libro como realidade contínua, desaparece todo signo de puntuación (excepto as interrogacións) para dar imaxe dun constante fluír á vez que demanda a intervención de quen le salvándoo da inacción. Na primeira parte, o poema preséntase uniforme, aínda que xa aparecerán os silencios ou espazos en branco que fracturan o verso, en lugar doutros signos de puntuación convencionais. Despois xa é frecuente que no espazo en branco da folla aparezan dous corpos poemáticos, un na cima e outro no fondo, ás veces interponse algún asterisco, o cal non significa forzosamente unha ruptura co anterior, pois a ruptura equivale a deixar solventado o anterior e iso, como levamos vendo, é unha quimera case sempre. Rara vez o poema é logo (“Submissão”, “Ao mededicente”), sendo característca a expresión breve e concentrada, tanto que pode chegar a ser un único verso.

               Sobre a auga/dentro dela/ anda uma ponte é o resultado poético dunha voz que en plena madureza nos convida ao deleite formal como á reflexión. Unha dupla reflexión. Reflexión admirativa e activa sobre a perfección de ourive coa que se constrúe cada verso, sobre mestría á hora de concibir a estrofa e o corpo poemático. E tamén, naturalmente, sobre o contido.

               Inez Andrade Paes non necesita que digamos que se confirma como unha das voces poéticas imprescindíbeis en lingua portuguesa. Non o necesita, mais nunca está demais lembralo.

ASDO: Xosé M. Eyré Val

(membro da Asociación Galega da Crítica)

Poden pedilo á casa editora: https://glaciar.com.pt/product/sobre-a-agua-dentro-dela-anda-uma-ponte/

ALGÚNS POEMAS ESCCOLLIDOS

entre uma tose quase brutal

e um ciciar de pequeno animal

quis cantar

e o vento levoume a voz

……………………………………

chorarão ainda os Corvos procurando a claridade que lles tombou do corpo?

………………………………………..

não tentem erguer

o que foi destruído

os pedaços

por si

              já são aviso

………………………………………….

a luz raspando o negrume e o pensamento escrito

…………………………………..

o meu cabelo colorido

deixa de trança o teu lenço

da cor do vinho a tua  boca

há um sorriso longínquo

no teu silêncio

……………………………………………

leio a morte fugir

da própria morte que lhe foi consentida

e os gritos em redor

e as mãos cheias de sangue

de si               de outro           ou de algém

que mais além                 ainda aguarda

nas paredes das casas destruídas e sem mais por derrubar

as explosões são forma da mais miserável criatura que a arma segura

e mesmo esta             não sente

que a morte

é ela

que em sangue

fecunda

e deixa

o seu próprio feto

………………………………………………

a inveja é antiga

tropeça constantemente nas próprias feridas

lambe-se toda

fica espida

crítica de PECADOS VENIAIS, de Nazaret López, en Xerais

…DAS MULLERES

Título: Pecados veniais

Autora: Nazaret López

Editorial: Xerais

É como un magma, unha superficie burbullante na cal se acadan picos aquí e acolá. Mentres non nos toque a nosoutras tampouco pasa nada que non poidamos aturar. E se unha vez somos afectadas, malo será que volva acontecer. E así, e así ollamos con pecadenta indiferenza como son outras as prexudicadas. Ben podía ser este outro dos pecados veniais que se anuncian como contido da segunda entrega narrativa de Nazaret López, a carón da vinganza, a traizón, a envexa, a ira, as mentiras, a luxuria ou a avaricia que figuran na información editorial. Podía, mais eu nunca considerarei a indiferenza como pecado venial ou mal menor; todo o contraio, pois dela poden derivarse consecuencias moi graves. Xa en si o título, Pecados veniais, convida a unha lectura eufemística contrastiva coa verdadeira natureza deses pecados, que quen lea poñerá en cuestión en canto vaia deixando atrás cada un dos episodios do discurso.

               Dixen “cada un dos episodios” porque este non é un discurso xenericamente doado de clasificar. Por unha banda semellan episodios independentes, mais segundo se vai lendo comprobamos como eses episodios gardan certa contigüidade, de xeito que tamén se poden ler como un enredo único. É esta a lectura que aconsello. O discurso remata onde remata porque o libro sempre é finito, sempre ten que concluír, mais as situacións traumáticas que poden, e de feito fano, afectar á muller son moitas máis. Volveremos sobre isto. Mais agora convén salientar que o ganduxado estrutural dos diferentes episodios obedece a unha estrutura moi  calibrada, moi efectivamente calibrada. Pois se no comezo semellan episodios independentes logo nos iremos decatando de que forman parte do mesmo tecido argumental. Este traballo estrutural, executado con tanta pericia, desde o punto de vista técnico é todo un achado que ademais trae consigo outra consecuencia. Obriga a quen le a prestar atención, tanto sobre o que leu, como sobre o que está lendo e aínda sobre agrada ser lido; deste xeito cada novo episodio sorprende porque parece un enredo novo cando en realidade forma parte dun discurso único contado desde múltiples perspectivas e focalizando temáticas que problematizan a vida da muller, a vida da muller en canto a que é muller, o cal supón un status social (e mental) que levan (ben podería dicirse que obrigan) a observar determinados comportamentos impedidores do seu empoderamento.

               Entre eles, porque é unha parte do discurso que gratifica máis a lectura, e porque tamén supón novidade temática, quero salientar a historia da “señorita María Dolores”, contada en dúas partes e que achega os abusos sexuais dun cura sobre unha moza. Se xa os abusos sexuais a seminaristas (homes) teñen escasa aparición na nosa narrativa, cando as vítimas son mulleres, como aquí, xa nos vemos obrigados a falar de novidade. E se dixen que é unha parte do discurso que gratifica a lectura, débese a que está narrada de tal maneira que quen le empatiza constantemente con esa muller de vida tan pouco “interesante”, tan convencional a súa rutina vital, mesmo “beata”. O cal tamén supón outro reto narrativo no cal a autora volve demostrar unha pericia moi salientábel.

               Tamén hei de dicir que este discurso me lembrou aqueles que se escribían para que quen le puidera comezalo por onde quixera, sen ter que observar obrigatoriamente a disposición en que se presentan. O cal resulta tremendamente lóxico se temos en conta as palabras coas que iniciabamos esta crónica libresca.

               Evidentemente temos aquí un discurso realista, deses que nunca dubidamos da súa veracidade porque as mulleres que o protagonizan ben poden ser as que cruzamos na rúa ou coas que coincidimos en calquera lugar, sen que cheguemos nunca a sospeitar as contrariedades que empecen as súas vidas. Dixen “contrariedades” e, con toda seguranza, hai outras que veñen a significar cousa semellenate, mais ningunha, nin a escollida, me resultan suficientemente satisfactorias en canto ao seu contido.

               E se xa a temática resulta do máis suxestiva ademais de necesaria no camiño de chegar a que a muller viva a súa vida, a vida que escolleu e non  a que lle escolleron, con plena normalidade na súa autorealización como tal…Se ademais isto vén acompañado dunha estratexia narrativa tan eficiente como brillante na súa execución, entón, teñan completa seguranza, estamos referíndonos a Pecados veniais, e Nazaret López. Non o dubiden, un dos libros do ano.

ASDO.: Xosé M. Eyré

(membro da Asociación Galega da Crítica)

crítica de ESTUDO DO CASO SEGUIDO DE SEGUNDA TENTATIVA

O AMOR COMO EIXO TEMÁTICO DA POESÍA E DA VIDA

Título: Estudo do caso seguido de Segunda tentativa

Autor: Mário Tiago Paixão

Editorial: Glaciar

Pode parecer contraditorio. E, sen dúbida, son. O feito de que o amor sexa o principal eixo gravitacional da vida humana. O feito de que nos últimos 50 anos a súa presencia como tema poético foi e vai en declive, ficando sobre todo como tema para adolescentes. Sen dúbida estamos vivindo unha época de transición; unha vez ultrapasado o amor romántico, unha vez que o propio concepto de humanitarismo flúe sen chegar a concerto, unha vez que o propio concepto do eu namorad@ non atopa  fronteiras entre as cales definirse univocamente, unha vez que a resposta ao namoramento se presenta como múltiple, variábel e á vez finita e infinita…sabido iso estamos en condicións de acceder á desdebuxada cartografía do amor nos nosos días e na poesía contemporánea. Nin moito menos desapareceu como tema literario, mais non é tan frecuente, insírese como un máis dos acontecementos vitais humanos (que á veces ten moito que ver co azar e, por suposto, coas limitacións que tanto mulleres como homes temos á hora de conservalo).

Neste panorama é moi grato atopar un poemario que o contempla como tema central, como tema central e non como insinuación máis ou  menos presente. Aínda que da insinuación volveremos falar, fique con clareza que este libro de poemas de Mário Tiago Paixão acha nesa tematización unha forma de individualización contrastiva: o amor deixa de ser un accidente vital máis para converterse no eixo tanto da vida como da poesía.

Mais na ecuación amorosa que presenta dous termos enidentificación (o eu namorad@ e o ti que corresponde), neste caso aparece un terceiro elemento. A poesía. A poesía que é, dunha parte, ponte verbal para expresar o sentimento. E tamén a poesía que é unha forma de beleza verbal pola cal o autor sente paixón. Paixón, esa palabra, si se pode considerar ponte o vértice unitivo. No cal aínda resta un outro elemento a considerar: quen le. De tal maneira o esquema resulta deste xeito:

– Ela, a muller, a amante, provocadora e receptora simultaneamente

– Ela é o verso, o poema, materialización verbal coa cal o poeta corresponde á beleza

– Mais o poema tamén é quen le

– E quen le sabe que o poema é (polo menos en parte) un espello de quen o escribiu e un estímulo ou espello (ás veces fracturado) de parecidas experiencias vitais propias.

                Quen le. Quen le é moi importante porque só nas súas mans e pensamentos está o enfechamento do proceso reflexivo que o poema propón ou insinúa. Os poemas, lonxe de seren expresión exaltada de verdades sublimes dunha fondura e beleza epatantes que só permitan a admiración de quen le, son breves achegamentos, na súa inmensa maioría, a algo tan transcendente como é o sentimento amoroso, e tamén tan inapreixábel, tan difícil de abranxer na súa tan deslumbrante extensión e importancia, que importa sobre claquera outra cousa o proceso tanto da escrita como da lectura e posterior reconsideración interior, porque o ser humano aínda non aprendeu a  transgredir as súas limitacións reflexivas. Séntese absolutamente marabillado, tanto como confuso e incapaz de poñer en palabras tanta grandeza. Xusto esa grandeza que é obxectivo, que é o caso de estudo na primeira parte do poemario. Xusto esa incapacidade que se pode apreciar na fotografía de Henri Cartier-Bresson onde un ciclista descende por unha curva que só ten unha mínima saída ou punto de fuga. Incapacidade fronte á grandeza que na segunda tentativa continúa. Non de debe entender esa segunda tentativa como resultado de impericia anterior. É só que a grandiosidade do sentimento vai ofrecendo diferentes puntos de fuga como diferentes achegamentos expresivos. Precisamente nesa segunda parte o poema adquire máis brevidade e consolida a necesidade de que quen le continúe as insinuacións dos versos antecedentes, sempre co pano de fondo do amor como experiencia vital única, sempre coa certidume única do poema como mellor fórmula para dar conta del. De tal xeito que o libro constitúe unha pretendida disección verbal na que ir sumando perspectivas que nos permitan acceso ao, se cadra, innomeábel ou multiforme tema do amor. Despois do afán totalitarista da Modernidade, esta é a saída fragmentaria que polo momento se foi atopando. Quizá nesa suma estea a única posibilidade de achegarnos á grandeza do amor. De aí que a focalización nun único poemario resignifique a verdadeira importancia que ten o tema, nas nosas vidas e na poesía.        

                Téñase en conta que falamos da  suma de achegamentos ou insinuacións, que teñen algo de revelación, revelacións sen contigüidade, insinuacións en forma de obsesión. Trapos ou farrapos desde que explicar(se) e comprender as diversas direccións e magnitudes do fenómeno máis humano das nosas vidas: o amor. A revolución defintiva. A que queda por facer.

A revelación da revolución. Porque, pensen, o amor non é un tema intimista e inocuo. Tamén pode ter dimensión política, fertilidade política. Experimenten. Sen fronteiras.

ASDO.: Xosé M. Eyré (membro da Asociación Galega da Crítica)

-Podem adquirilo aquí, e ben baratiño: https://glaciar.com.pt/product/estudo-de-caso-seguido-de-segunda-tentativa/

Plano de tiro

O meu plano é amarte asssim assim sempre mesmo o meu

                                                                                    plano é este

Vive na linha acima desta no andar de cima desta casa

Nesta casa onde estou sentado para despois me deitar e

                                                                                                depois

Os versos ingénuos aparecem sem morte que ponha fim

                                                                     ao meu primeiro plano

Á necessidade de fazer plnaos e d e atirar par não atingir

                                                                            e viver assim asssim

Mesmo

o meu plano é esta hora sempre

por este quarto os versos desta cama são lençois e

                                                concretizam o teu corpo imaginado

onde sem morte se vive de novo na linha acima desta

                                                                  neste poema a esta hora

entre palavras ingénuas protas a imaginar un plano

                                                                             inconceto

Ordem

Simples:

A regularidade da maré a incerteza do vento o brillo do

                                                                      sol pelo filtro UV

A velocidade do segundo classificado nos 100 metros

                                                                                              planos

As tentaivas que partlhámos

E o poema a ser era planta vascular

Património

Sentados á mesa

Eu tu os mais velhos

Os que sabiam mais

Que se foram quando nós ficamos

Com as palavras de outro tempo

A mesa ficou con nos

Destapada

Com os bancos corridos a doer

Sem apoio para as costas

Quando nos levantarmos mais velhos não sei

SE teremos palavras para deixar

#23

Clandestino como o bar e o teu sorriso.

és o moento en movimento

e a origem das espécies

e sei que começas e terminas nas palavras que vives

(sen título) (Todos os sen título pertencen á Segunda tentativa)

 A minha vontade por dizer

Tem o teu nome

háma-se o teu cheiro húmido

De terra ou pele

(sen título)

Insensível

Como um homem estrangeiro ao seu corpo

Que não pode  não sabe

Dizer o próprio corpo

Proscrito num exílio incessante obrigatório

Doce até

E á procura

(sen título)

Abraças-me na plenitude do teu corpo

De árbore sob luz de outono

Uma folha bastaria par amim

Uma flor resistente

Sobrevivinte á passagem do tempo

Ao incêndio consentido do teu corpo

(sen título)

A atracção é o motor das coisas

A força da gravidade que nos derruba