crítica de A NOITE DO LOBO (Abel Tomé, Galaxia)

ALGO MÁIS QUE UNHA NOVELA DE AVENTURAS

Título: A noite do lobo

Autor: Abel Tomé

Editorial: Galaxia

De Abel Tomé aínda lembramos A noite do corvo, unha distopía policial que tamén era algo máis ca unha distopía e algo máis ca unha novela policial. Seica era o inicio dunha triloxía da cal o segundo chanzo é esta A noite do lobo coa que o autor se fixo co Premio de Narrativa Illa Nova 2019. E garda coa anterior certos parecidos e mesmo unha referencia xeográfica (Gothard), que nesta novela de aventuras hai moitos acenos, cara á propia obra anterior (como vimos) e cara a obra doutros autores. Porén, sigamos certa orde, que para todo haberá tempo, e antes de nada indiquemos que se trata dunha novela de aventuras, unha novela que propón na súa trama a caza do lobo, un lobo terríbel, que ten feito moitas mortandades, e que só parece ser quen de cazar un misterioso home (o señor d´Ourantes) que arrastra tras de si unha fonda traxedia e que semella un home fóra do tempo, un ser intemporal, pois non se lle coñece a idade e mesmo se chega a dicir que xa debería estar morto. O lobo é un animal mítico na Galiza, a nosa tradición está repleta de alusións ao  lobo. E o cazador de lobos non é esta a primeira vez que aparece na nosa narrativa contemporánea, pois aínda lembramos a excelente Pel de lobo , da que non nos queremos esquecer porque, malia o dito, tampouco é unha temática demasiado visitada polas nosas letras.

                     De primeiras, cómpre dicir que como novela de aventuras que é cumpre á perfección o seu cometido: entreter e pegar o libro ás mans do lector. Non cabe dúbida de que o autor logrou argallar unha trama novelesca, aventureira, desas que custa traballo deixar de ler, desas que apetece ler dunha tirada, malia que as 200 e pico páxinas parezan unha distancia un tanto  longa. Porque, ademais do carácter aventureiro da trama, cómpre engadirlle a iso o feito de propoñela nunha xeografía distópica, fantástica mesmo, que garda acenos, iso si, coa xeografía real na que todos nos movemos. Porque é unha novela de acenos, xa o indicamos, como por exemplo o de Mary Shelley: Ingolstadt por un lado e o mesmo Víctor F(rankenstein) por outro. E este xogo de acenos, a verdade é que lle senta ben, e se é posíbel recoñcer a Costázar ou David Lynch ou a Robin Hood, por exemplo. E o máis claro, o de Emily Dickinson, os títulos dos capítulos son versos seus. Que non é un xogo gratuíto, un facer por facer, xa que ten a misión de facernos visíbel constantemente que estamos nos lindes da literatura, mais non dunha literatura calquera, e nisto, que o primeiro aceno que descubrimos sexa o de Robin Hood tamén ten o seu significado. Igual que tamén teñen o seu significado ás alusións á historia da Galiza, (castrexos e romanos lémbrannos que podería seu unha fantástica e atempotal época da Galiza) a trama situarase nunha xeografía fantástica, mais en ningún momento o autor quere que o lector ou lectora deixe de pensar que se podería tratar da Galiza real. Será unha historia, unha trama inventada, mais estas cousas pasan. Estas cousas pasan, como a crítica do absolutismo de reis, raíñas, nobres, como a crítica dunha Igrexa fanática, como o aceno ás relixións pagás. Por exemplo. Poñer en valor a nosa tradición e mesmo o medio natural, á vez que non se deixa de acenar cara as obsesións (a selva, por exemplo) e eses momentos que marcan unha vida.

                     O resultado é unha trama aventuresca que é máis que unha trama aventuresca, ficción evasiva. Tamén persegue a reflexión por parte de quen a le. Sen que iso supoña ningún impedimento para que a trama se desenvolva na súa cara aventuresca. E tamén se trata dunha novela que crea as súas propias figuras mitolóxicas, serán máis ou menos acertadas, máis ou menos orixinais, porén non deixan de conferirlle á novela ese ton fantástico e trascendente que nunca a abandona.

                     Escrita nun estilo moi directo, con períodos curtos e linguaxe moi clara, parece diáfano que, despois de que deixaramos ben dito que se tarta dunha trama moi  entretida, parece diáfano que esta sexa unha das novelas preferidas deste verán, ou deste ano. Cónstanos, porque llo lemos nalgunha entrevista e así o proba cando escribe, que ao autor lle preocupa moito a lexibilidade das súas obras, e por iso escolle manifestarse nunha linguaxe tan común. As preocupacións acoden á nosa mente cando, reflexionando sobre isto, comprobamos que Álvaro Cunqueiro nunca tería escrito O seu Simbad, ou que @s poetas deixarían de existir, ou que tantas outras obras non serían posíbeis. Preocupante ou non? Pola contra, cremos que hai que educar indicando que non se debe ler nada sen un bo dicionario a man. Porque ler tamén debe servir para aprender máis lingua. Lingua, o instrumento co cal se escribe, debe ser o máis rico posíbel.

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de A ROTA DO OESTE (Henrique Dacosta, Edicións Embora)

A AVENTURA DUN ISLANDÉS NO CAMIÑO INGLÉS

Título: A rota do Oeste

Autor: Henrique Dacosta

Editorial: Edicións Embora

Malia a importancia que o Camiño de Santiago ten historicamente como fulcro da creación dunha Europa unida (iso din @s politic@s), ou mesmamente como axente cultural na Idade Media e económico na actualidade, son ben poucas as veces que a narrativa galega contemporánea se achegou a esta realidade. Se exceptuamos As frechas de ouro (John Ruterford, Galaxia), A cripta do apóstolo ( Pere Tobaruela, Xerais, para mozos e mozas) ou a recente Camiño de paixóns (Carlos Meixide, Galaxia, vencedora do I Premio de Novela Camiño de Santiago) non lembramos outro título que engadir. Por iso, este de Henrique Dacosta conta cun principio de orixinalidade que mesmo se incrementa se adiantamos que aquí non se percorre o Camiño Francés, o máis coñecido e divulgado, senón o Camiño Inglés, desde Ferrol. Ou, para ser máis exactos o Vestvegr, que comezaba en Ribe, Xutlandia, mais que, por causas naturais ese porto quedou inutuilizado e agora parte de Esbjerg, a pouco máis de trinta quilómetros. O Vestvegr, que despois confluía co Camiño Inglés deica chegar a Jaksland, a Terra de Santiago. Pois desde aí parte Gudmund Anórsson para percorrer o camiño que anteriormente fixeran os seus devanceiros, e que aparece tratado na primeira parte da novela, desde que estes se converteron ao cristianismo.

                     Antes falamos da primeira parte da novela, en realidade son tres partes e mais un epílogo os que deseñan a presentación ediorial da novela. Porén, a trama da novela ben se pode dicir que transcorre en dúas partes. Unha en Islandia, e que inclúe a travesía marítima até Ferrol. E outra desde que Gudmund chega ao Ferrol e dá inicio ao percorrido do Camiño Inglés. Na parte islandesa, na primeira parte, a máis interesante da novela, preséntasenos unha personaxe, Gudmund, de vida complexa, mecánico de avións que sofre un accidente terríbel e se namora se Sigrid, coa que manterá unha tórrida, ou melllor dito, tortuosa relación amorosa. Dicimos que é a máis interesante, tanto por esa personaxe escura e polémica de Gudmund, como polas noticias da Historia islandesa que se nos trasladan, como polas viaxes que Gudmund e os seus amigos realizan por aquelas terras de xeo. Porque non é precisamente que os galegos teñamos moitas noticias de Islandia, todo o que se diga dela é para nós algo novo, algo exótico. Alén máis, nesta primeira parte hai unha personaxe fundamental, Ana Saavedra, que traballa para unha modesta editora local e que será a culpábel de que Gudmund remate aceptando a proposta de vir a Compostela por Ferrol. Unha personaxe que non só é fundamental por iso, tamén a fai moi interesante o que escribe e aparece na novela.

                     E deica aí podemos contar. Pouco engadiremos. Só que, por avatares da trama, esta, na segunda parte, remata transformándose nunha novela híbrida, nun discurso híbrido, que por unha parte é unha trama de aventuras (con Gudmund e Ana por un lado e con Os Cinco de Touriñán como antagonistas), sen deixar de ser unha novela do Camiño Inglés (ambos van percorrendo etapa tras etapa, mentres foxen dos antagonistas) e nunha novela de amor (con Gudmund e Ana como agradados protagonistas), quizá unha novela de amor demasiado agardada, igual que os antagonistas non son malos de todo senón que son xente normal que se viu obrigada a andar en malos pasos. Nisto, a novela case se converte en discurso para mozos e mozas, demasiado ideal. Aínda que, o certo é que a trama está moi ben traída desde o acontecer histórico real, tanto islandés como ferrolán, e mesmo hai un momento en que Ana e Gudmund comparan o proceder histórico dos dous pobos fronte a un problema común. Pois se os islandeses foron exemplo para o mundo deixando caer a banca e desatendendo os “consellos” do FMI, aquí, na Galiza, en España, tamén nos fixemos oír co 15-M.

                     Este esforzo por incardinar a trama no decorrer da historia real, de vinculala indiscutibelmente ao realismo, é moi de agradecer e dálle outro valor á novela, unha novela que, se non desatende a Guerra do Bacallau islandesa, por exemplo, tampouco esquece a crise industrial na bisbarra ferrolá, o cal, ademais, resulta decisivo na armazón da trama e explica ben porque son como son Os Cinco de Touriñán. Nisto, o autor está moi ben documentado, como o estivo cando a trama andaba terras nórdicas, ou como tamén o está no caso da evolución das tácticas do narcotráfico.

                     Eis unha novela que non só entretén ao lector senón que tamén o ilustra. Que máis se pode pedir?

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de GALILEO NO ESPELLO DA NOITE (Xabier Paz, Xerais)

EPPUR SI MUOVE

Título: Galileo no espello da noite

Autor: Xabier Paz

Editorial: Xerais

Non está claro que esa famosa frase a pronunciara Galileo Galilei xusto despois de ser condenado pola Inquisición a abxurar da teoría copermicana de que o Sol é o centro do universo e a Terra se move arredor del. Nin está claro que a pronunciara en ningún momento, ou que sexa unha fantasía promovida por Giuseppe Baretti, pois foi el quen afirmou que Galileo a pronunciara. O que si está claro é que, fóra a altiveza de pronunciala xusto despois de ser condenado, o tempo demostrou que tiña razón. E non foi sinxelo que a Igrexa admitira o seu “erro”, mesmo recentemente Ratzinger, se referiu a iso. E o mesmo Stephen Hawking tamén creu necesario pronunciarse. Sexa un “invento” ou non (unha pintura atribuída a Murillo ou un dos seus discípulos, de 1643, retrata a Galielo no cárcere- que, por outro lado nunca pisou- escribindo esa famosa frase que demostra a derrota do aristotelismo defendido pola curia fornte ao copernicanismo defendido por Galileo.

                      A nova novela de Xabier Paz, sempre é unha sorte unha nova novela de Xabier Paz, preséntanos a un Galileo Galilei xa vello, que vai lembrando a súa vida, unha vida que non foi doada, economicamente nunca viviu desafogado, malia ter importantes cargos académicos. Porén, o que máis interesa ao lector non son precisamente os seus avatares económicos, senón a súa actividade científica, non en van Galileo é o pai da ciencia moderna e unha das personalidades máis importantes da Historia no ámbito intelectual e científico. E, nisto, cómpre dicir que a novela de Xabier Paz está moi ben documentada e mesmo incorpora os interrogatorios da Inquisición, o que permite dar unha idea ben clara da intelixencia deste home ao exercer a súa defensa, unha defensa que non era doada precisamente, posto que tiña que convencer aos inquisidores que non dixera, escribira, o que dixera. Se é que non abondaba co que tiña escrito antes, con toda a actividade investigadora dun científico que foi quen de ver e describir máis fenómenos no ceo que todos os anteriores xuntos.

                     Con Renacer e Aníbal e a pintora esta Galileo no espeollo da noite conforma unha triloxía que nos leva a aqueles tempos nos que o ser humano mudou por completo a súa maneira de pensar, unha época fulcral, pois, na que esta novela que hoxe comentamos ten un papel fundamental xa que Galileo Galilei é un dos protagonistas máis claros disto. Unha época que Xabier Paz coñece moi ben, porque se nas dúas novelas anteriores soubera acadar un éxito indiscutíbel, non vai ser menos esta, sen dúbida chamada a ser unha das novelas do ano. E se o debate intelectual e a crónica dos logros de Galileo, que van aparecendo na memoria do vello e nas páxinas da novela, son primordial motivo de interese ( na nosa opinión) tampouco é que o sexa menos o logrado decorrer dos días cos seus aconteceres mundanos, pois Xabier Paz logra, outra vez, deixarnos unha salientábel crónica vital daquel tempo tan crucial en varias cidades-estado-república italianas nas que residiu. Non pode esquecer, por exemplo, mentar as completas e ricas descricións que o autor fía nas páxinas desta novela.

                     De entre a galería de personaxes que aparecen na novela, que non son poucos, hai unha que ten unha importancia enorme na vida de Galileo e na novela, trátase da súa filla e monxa sor María Celeste, da que a novela contén numerosas misivas. Unhas cartas que non só representan conforto, case o único, para Galileo, senón que ademais nos presentan un espírito positivo, dilixente, afectivo e intelixente que sempre sabe aconsellar e confortar o pai. Quizá a novela avanzaría máis lixeira sen elas, o mesmo que sen outras correspondencias con outras personaxes, porén lelas é un gozo.

                     Como é de agardar, a novela preséntanos os manexos da Igrexa, sobe todo xesuítas e dominicos, para impoñer o seu modo de entender o mundo, un modo de entender o mundo moi antigo xa, inmobilista e acientífico. Nestes anos nos que vivimos onde a Igrexa inscribe bens ao seu nome sen taxa, non ve interrompidos os casos de pederastia ou mesmo bendiciu as tropas de ditadores fascistas, unha novela como esta, na que se expoñen os manexos eclesiásticos para impedir o avance científico, deixa unha idea clara dunha Igrexa que non concibe non manipular, controlar, a vida da xente, senón que é un claro obstáculo para o progreso da humanidade. A condena, a obriga de abuxrurar, o arresto domiciliario en que viviu os derradeiros anos da súa vida, non só foron por manter unha idea de universo oposta á que a Igrexa mandaba, o peor era que tamén o ensinaba e mesmo escribiu en italiano e axente podía entendelo e liberarse das poutas da curia, eis unha novela contra o fanatismo, esta de Xabier Paz, que fai moita falta nun mundo occidental onde seguen a ter unha presenza no ensino e no control das masas en réxime de monopolio ( en conivencia con políticos de dereitas e mesmo de esquerdas). Por iso a reivindicación da figura de Galileo Galilei non pode chegar en mellor momento.

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de DRAGAL V. O SEGREDO DO DRAGÓN (Elena Gallego Abad, Xerais)

NOVA AVENTURA DRAGALIANA

Título: Dragal V. O segredo do dragón.

Autora: Elena Gallego Abad

Editorial: Xerais

Pode ser unha lectura para o verán, de feito, parte da novela transcorre no verán. Ou pode ser unha lectura para o curso que vén, de feito, na novela tamén se inicia un novo curso. Pode e debe ser unha lectura para adolescentes, mais tamén é unha historia que entretén aos adultos. Vén sendo un tópico iso de que os lectores maís novos, neste caso adolescentes, non son moi esixentes no que se refire ao plano formal. Craso erro, porque o que si saben é aprecialo cando se lles dá. En todo caso o que resulta innegábel é que queren e precisan historias nas que se poidan sentir identificados, sexan estas pertencentes ao xénero que se queira. Por exemplo, Elena Gallego Abad leva demostrando, desde que comezou coa saga alá polo 2010, que sabe tocar a fibra sensíbel deste lectorado título tras título. Porque nos seus discursos, aínda que de raigame fantástica, sempre estivo moi atenta á conflitividade propia da idade á que van dirixidas as súas novelas, o seu lectorado ideal. O cal é un mérito moi a ter en conta, e que conserva nesta nova entrega.

                     De primeiras, dáse un paso máis na parte fantástica, os dragalianos (que son tanto moz@s como adult@s) xa se van adestrando e dominado cada vez máis os seus poderes, eses poderes que teñen como herdeiros do dragón. O cal non deixa de ser un aliciente, aínda que os avances nese eido non son precisamente o albo da novela. Neste senso, cómpre dicir que a Fraternidade do Dragón, introduce a novela por vieiros de misterio, necesitan que ninguén descubra a súa existencia e nese anonimato fían a súa existencia. Para o cal se esixe lealdade e compromiso entre @s membr@ dese selecto club. E que nós non podemos pasar por alto, porque neste tipo de historias, os valores humanos teñen moito que dicir, deben estar aí porque o lectorado tamén quere que estean aí. Porque, ademais no caso que nos ocupa, esta quinta entrega, a problemática adolescente está moi presente e os lectores e lectoras ideais vívena día a día. Falamos, por exemplo do bulliyng a que someten a Mónica outr@s que deberían ser compañeir@s e son inimig@s. Este tipo de acoso non hai centro educativo no que non se dea, nin ano académico en que deixe de manifestarse. E poden, de feito son, moi crueis, os acosadores ou acosadoras. Aliás, no caso que nos ocupa, acrecéntase un plus, Mónica é unha adolescente embarazada. Aínda por riba de sufrir o acoso, está preñada, situación que non é nada desexábel a esas idades. E pode ser que a criatura que leva dentro sexa un dragón, polo menos é fill@ dun dragaliano.

                     Aínda que as de Elena Gallego, e desta serie, son novelas bastante corais, con moitas personaxes con protagonismo decisivo, hai un trío que resulta central. Trátase do trío Hadrián-Mónica-Brais, onde, sendo Brais o elemento negativo, o elemento conflitivo, o que se opón a Hadrián na loita por Mónica, que está con Hadrián, neste caso Brais vólvese confidente de Mónica, no que ten que ver ser un dragaliano máis, igual ca no seu cambio de conduta. Porén, xogando con todo iso, hai unha cousa na novela – e na serie, por descontado- coa que a autora se manexa moi ben malia semellar un impedimento: non está claro, non está de todo claro, cales on os inimigos da Fraternidade. Si se sabe que teñen que agacharse e de quen teñen que facelo, quen sospeitan que, de poder, lles farían mal. O que non se sabe é o mal que lles poderían facer, canto e en que consiste. Porque non é un antagonismo clásico, e a autora sabe manexarse moi ben nesa situación.

                     Mentar tamén que, case como non podía se doutra maneira en discursos onde o misterio está presente, o mundo da alquimia medieval ten un protagonismo claro nesta novela. Unha alquimia medieval que  autora sabe moi ben xustificar desde a actualidade científica do momento, de xeito que se lle imprime ao discurso un extra de credibilidade que lle afecta moi ben ao mundo dragaliano, que vai sendo un mundo cada vez máis rico, a cada novela máis rico, e que deixa abertas suficientes portas como para que a Comunidade do Dragón, o conxuto dos seus lectores e lectoras e todos nós, teñamos abondas esperanzas en que a serie continúe, que agardemos novos títulos.

                     Resta falar aínda das homenaxes que a autora fai máis ou menos soterradas. Como é o caso de Mateo Escalante, que lembra moito o Mestre Mateo, ou o Códex draliano, que evidentemente remite ao Códex Calixtinus, e non só porque na novela tamén hai unha clarísima referencia ás Cantigas Medievais, de feito, na novela tamén temos unha cantiga, da que no remate se nos ofrece a letra íntegra e inclusive a música.

                     En definitiva, eis unha boa novela, coa que os adolescentes enredar neste verán, e sen dúbida unhas das que serán máis lidas no curso que vén.

E non deixa de ser recomendábel botar unha ollada á súa páxina web.

                     ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de SÁNDALO (María Xosé Porteiro, Galaxia)

DOUS POBOS UNIDOS POLO ATLÁNTICO

Título: Sándalo

Autora: María Xosé Porteiro

Editorial: Galaxia

@s galeg@s sempre fomos un pobo de emigrantes. Está no noso ADN. E non foi porque quixeramos, nin debido a un suposto “espírito aventureiro” que os fascistas teñen empregado para explicalo. Non, sinxelamente se debe a que case sempre tivemos que procurar o pan lonxe da terra, dunha Terra colonizada á cal a metrópole demostrou decontino que non lle intersaba nada, que así estaba ben, que os galegos marcharan e mandaran divisas para a casa. E non é moito o que se ten escrito na nosa literatura sobre a emigración. En concreto, se falamos da emigración a Cuba, se falamos de Cuba, o último que lembramos é o Sol de inverno co que Rosa Aneiros gañou o Xerais alá polo 2009. Obviamente, sempre e cando deixemos de lado o nome de Neira Vilas, pois ninguén coma el coñeceu a emigración cubana.

                     Nestas, María Xosé Porteiro ofrécenos esta Sándalo. O título, o mesmo título é un símbolo, pois seica a madeira de sándalo garda o arume durante moito tempo. É dicir, o sándalo ten un arrecendo que permanece e é perceptíbel durante moito tempo. Non podía acaer mellor a unha novela que nos fala das relacións entre galegos e cubanos ao longo de case 200 anos. A mesma autora coñeceu a emigración cubana de primeira man, pois viviu na illa caribeña entre os catro e os catrorce anos. Iso nótase moito na novela. Porque se hai algo que salientar sobre calquera outra cousa é a riquísima ambientación das historias e dos tempos que narra. Sen dúbida, o labor de documentación foi extraordinario, así se explica o nivel de pormenores a que autora é quen de chegar, ofrecéndonos descricións (tanto ten que sexan do XIX como do XX) realmente logradas e moi pormenorizadas. Tanto ten que se trate de acontecementos históricos, e polo tanto verídicos, como das ficcións dramáticas das personaxes novelescas. Porque, en definitiva, a novela resulta da conxunción de feitos históricos con outros ficticios.

                     Os feitos históricos que aquí aparecen van desde a mesma Constitución de Cádiz (1912) á revolta independentista cubana (con Martí de cabezaleiro), a independencia e despois a caída nas mans dos  estadounidenses (que controlaban todo o seu comercio), a revolta castrista e instalación dun rexime comunista, sen esquecer o tempo da República en España, o alzamento fascista, a vida gris do franquismo ou mesmo pasaxes que chegan ao 2015. Todo isto posto en relación coa propia historia de Galiza, co papel da masonería nas tentivas liberais do XIX (igual que as tiveran todas as revolucións independentistas americanas), coa estrea do Himno Galego en Cuba, co nacemento da Real Academia Galega, a construción do Centro Galego (que chegou a ter máis orzamento que o propio estado cubano) ou tamén a construción doutro centro, Hijas de Galicia, que atendese ás mulleres, xa que o Centro Galego era exclusivamente masculino. Aquí, a autora realiza unha denuncia clara do tratamento que se lles daba ás mulleres ( moitas veces sen outra saída que a prostitución), unha denuncia moi oportuna e que non debemos pasar por alto porque non é que a teñamos lido moitas veces. Como tamén se ocupa do nacemento da ideoloxía feminista na illa caribeña e a contribución que as galegas tiveron niso, como iniciadoras, pois todo ten lugar unha vez que Hijas de Galicia convoca tres congresos onde se debate a situación da muller.

                     Tamén o racismo e o clasismo son denunciados, racismo e clasismo nunha sociedade na que, porén, conviven afroamericanos, chineses e galegos (e asturianos) sen meirandes problemas. Igual que as diferentes relixións. Porén non deixa de ser unha sociedade racista e clasista.

                     A novela, presentada editorialmente dividida en seis libros ( o sexto bastante máis breve que os outros cinco) é de longo alento e está contada sobre todo en terceira persoa, mais de vez en cando acódese á primeira, por exemplo no “Diario de Quina”, que tamén serve como exemplo dos diferentes materiais desde a que se conta a novela, pois tamén hai cartas ou informes, por exemplo. Porén, o que máis caracteriza a novela, son os contínuos saltos temporais, e a continua alternancia de personaxes, a diferentes alturas da súa vida, o que fai que non sexa nada doado para o lector ou lectora armar un fío condutor da historia, máis ben, o lector ou lectora debe estar preparad@ para atopar calquera personaxe en calquera época. Si hai unha serie de personaxes centrais, Lumia, Leonarda, Xermán, Macorina, Shana, Quina…, unha serie de personaxes cun fondo dramático innegábel, mais limitado polo que vimos de dicir antes.

                     En defintiva, Sándalo é unha decidida aposta, unha arriscada aposta, por contar unha historia de emigarción que pon en contacto Cuba con Galiza (e Asturias, tamén hai personaxes de aí), unha historia dramática, que a emigración é un drama sempre, mais que ten o seu aquel de epopea. Velaí temos a Martí loitando pola independencia, velaí temos a Castro e ao Che loitando por unha revolución comunista, velaí temos o pobo galego emigrante ( que se fixo cargo dos traballos máis duros e pesados, aqueles que realizaban os escravos) capaz de erguer o impoñente Centro Galego. Son exemplos. E non cómpre esquecer o ilustradoras que poden ser estas páxinas cando nos falan de Curros Enríquez, de Rosalía de Castro, Concepción Arenal, Pardo Bazán, Martí ou a mesma Gertrudis Gómez de Avellaneda.

                     Velaquí a tentativa máis seria e convencida de escribir unha novela sobre a emigración a Cuba.

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de ÁS OITO DA TARDE, CANDO MORREN AS NAIS (AveLina Pérez, Xerais)

SIMPLEMENTE, XENIAL…

Título: Ás oito da tarde, cando morren as nais

Autora: AveLina Pérez

Editorial: Xerais

Ao longo de máis de tres décadas como crítico, levo insistindo moito en que o teatro, com xénero para ler, resulta o máis entretido (sen por iso perder profundidade de xuízo) de todos. Moito máis que a novela, que a xente ten como xénero predilecto, moitísimo máis. Direi inclusive que o teatro, xunto coa poesía, é o xénero que menos defrauda. Un non arrisca nada por decidirse a comprar xéneros que non son dos preferidos polo público, abonde saber que estes xéneros marxinais si son predilectos d@s bos e boas lectores/lectoras. Mais fiquemos no teatro, que é o que toca esta semana. O teatro como xénero audiovisual, que dúbida cabe que ten a capacidade de chegar coa súa mensaxe simultanemente a moitas persoas, entretelas, emocionalas, conmovelas. Mais o teatro, como xénero para ler, ten unha avantaxe con respecto ao audiovisual: o lector ou lectora poden deterse onde máis lles interese, volver atrás se lles apetece, mesmo pausar a lectura se lles apetece, cousas imposíbeis no audivisual. Ademais, tendo como temos, varias xeracións (dos máis vellos ao máis novos) de extraordinari@s dramaturg@s, resulta difícil compender como non se edita máis. É así se simple, ou lle dan un premio que conleve publicación ou non se edita, e xa está. Nós, pola nosa banda, seguiremos reivindicando o teatro para ler como o xénero máis completo, máis entretido e máis profundo.

                     Como bo exemplo do que acabamos de escribir, ben serve esta Ás oito da tarde, cando morren as nais, de AveLina Pérez. Título enigmático, cunha boa compoñente lírica, que queda perfectamente explicado no transcurso da peza.

                     Para comezar digamos que @ lector ou lectora ten diante de si unha obra de teatro nada convencional. Nada. Todo o contrario. Aínda a sabendas das múltiples dramaturxias rompedoras que desde o XX se teñen producido, atrevémonos a dicir que esta de AveLina Pérez é unha das máis ousadas e sorprendentes, absolutamente nada convencional. Abonde dicir que os verdeiros protagonistas desta obra son os espectadores. Cinco, tres homes e dúas mulleres. E unha actriz. Entre eles interaccionan, levando a voz cantante case sempre os espectadores e as dúas espectadoras, no que sen dúbida lembra os coros clásicos, mais aquí cunha función ben distinta, porque se ben é certo que entre eles se establece un discurso solidario e os parlamentos tenden a completarse entre si, tamén é certo que a autora soubo moi ben diferenciar as voces das personaxes, dándolles personalidade propia. A actriz está en escena e obedece ao público, un público esixente, mesmo un público preparado ( aínda que despois comprobemos que iso non é todo certo. Igual ca na realidade, a cultura ten un aquel de finximento, a xente di que leu máis do que leu). A finalidade é a conmoción, a acción, a reflexión e, sobre todo, a sorpresa. Tanto do público como do lector. Porque a obra pretende facer pensar na mesma medida que pretende a evasión, sen  nunca deixar de ser estímulo.

                     Evidentmente hai aquí unha incuestonábel ansia de confrontación co clasicismo, e a obra ten moito de metateatro, de reflexión sobre o propio teatro.

                     Mais a obra de AveLina Pérez é moito máis que unha confrontación co teatro clásico, é moito máis ca un desafío á dramturxia clásica, é moito máis ca unha proposta anovadora. Porque ademais de todo iso, que non é pouco, a obra vai enrodelando temas realmente trascendentes. Estes van aparecendo de maneira totalmente natural, sen que haxa que forzar o discurso. Velaí o amor, a soidade ,o expresionismo, as enfermidades (sobre todo as raras), a xenerosidade, a humildade, o ego, a humanidade, chistes, o pánico escénico, a decadencia, a función do coro, a poesía, a guerra, o simbolismo, a alma e a obra, reflexións sobre as actrices, sobre o benestar persoal, sobre a ética e a culpabilidade, sobre as citas filosóficas, sobre a identidade do espectáculo, sobre a ignorancia e o pedantismo, sobre a liberdade de expresión ou sobre a sede… E, sempre, de maneira práctica ,sobre solidariedade. Eis un amplo espectro temático que vai desde reflexións sobre a propia vida, a outras sobre a literatura ou o propio teatro ou sobre a condicón humana.

                     En definitiva, unha obra ousada, no formal e xa na propia concepción do espectáculo teatral, que ben reafirmar iso que dixemos arriba. En galego, temos unha dramaturxia realmente espectacular, dunha calidade, formación e atrevemento que son de salientar. Sempre é pouco o teatro que ten a fortuna de ser editado, sempre reivindicaremos máis teatro publicado.

                     Nesta ocasión, nada máis rematar a súa lectura, comecei a súa relectura, coa ansia de volver saborear esta xenialidade.

                     ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de UN PEIXE NO PARQUÉ (Ramón Vilar Landeira, Xerais)

UNHA FÓRMULA QUE FUNCIONA

Título: Un peixe no parqué

Autor: Ramón Vilar Landeira

Editorial: Xerais

No 2014, tamén no verán, Ramón Landeira sorprendía cun libro de relatos, Os televisores estrábicos (Xerais) que se había converter nun dos máis lidos daquel estío. E, malia que o autor confesou nalgunha entrevista que lle gustaría escribir unha novela sobre a corrupción na Galiza, tivo que chegar este 2019 e volver aos trinques con este Un peixe no parqué, un libro de difícil catalogación xenérica mais que deixa unha lectura agradábel, que se deixa ler e que se fai ler. Porque cando unha fórmula literaria funciona é sabio consello non abandonala, ou cando menos explorarala mentres se poida. Que é o que aquí fai Ramón Landeira. Iso si, seguiremos agardando pola novela sobre a corrupción na Galiza, porque tamén é certo que fai moita falta, e, polo que demostra Ramón Landeira nestes dous títulos, non se trata dun narrador ocasional ao que lle soou a frauta de casualidade. Non son volumes densos, antes eran 144 páxinas e agora só 102, mais demostra ban ás claras que aí hai madeira de narrador, polo que o volume deste ano que traemos ás páxinas da Ferradura hoxe, vén ser a confirmación dun narrador que aínda ten moito que ofrecer.

                     O libro comeza cunhas palabras preliminares onde o autor, en apenas páxina e pico, nos convence de que paga a pena lero que segue, mentres nos comenta sobre como xurdiu na súa cabeza a idea do libro, un libro que non sabe se é de relatos ou unha novela, e que, como ben di, o xénero é o de menos. Efectivamente, o xénero é o de menos, o que importa é que a literatura sexa de calidade. E moito me temo que nós non imos resolver tampouco esa dúbida pola mesma razón.

                     Os relatos son relatos e a novela un xénero deficientemente definido. Se facemos caso a Cela (unha novela ten máis de 30.000 palabras e debaixo do título pon “novela”), nós non botamos as contas sobre o número de palabras, e tampouco nos importa nada, mais nese caso posiblemente estariamos a falar dunha novela, se temos en conta que son máis de cen páxinas e en cada páxina adoita haber arredor de 300 palabras. Hai outra cousa máis a comentar, o mesmo Cela empregou esta fórmula na súa novela máis coñecida, La Colmena, e abonde este exemplo, de onde se pode inferir doadamente sobre cal é a férmula narrativa á que nos estamos a referir, porque, haber, hai moitos máis.

                     Mais volvamos á fórmula que funciona: trátase de relatos que non só van un detrás do outro, senón que o autor procuroulles algunha caste de contiguidade, personaxes que se repiten, tramas que poden ter que ver entre si malia pertenceren a relatos distintos, ou mesmo personaxes que reaparecen evolucionados. Falamos tanto de personaxes principais coma de sundarias, iso non importa moito e mesmo o status de personaxe principal aquí pode ser discutido. De xeito que o conxunto pode ser lido das dúas maneiras, como novela ou como libro de relatos. E a maneira escollida resulta realmente indiferente, porque o que realmente importa é que nos atopamos cuns textos, contiguos entre si case sempre, que están realmente ben contados. É dicir, trátase de textos onde o lector se sente moi próximo ao narrador, tamén de aí o recurso á primeira persoa, primeira persoa cómplice. Hai un certo desenfado na maneira de narrar, que non é máis que unha maneira de atraer a complicidade do lector, mais ese desenfado non quita que se traten temas que realmente merecen unha reflexión. É, en definitiva, unha maneira amable, se quere dicir así, de presentarnos uns relatos realistas, sen dramatizar en exceso e procurando que a lectura resultante sexa agradábel. Iso si, sen renunciar nunca a seren os relatos pretextos para unha reflexión seria.

                     De feito, os relatos son curtos e non hai espazo abondo como para fixar un tema. Malia todo si podemos falar dalgúns que acollen as páxinas do libro. É o caso da inmigración ou mesmo da sorte, do azar, e tamén do concepto de “clase media”. Son temas absolutamente detectábeis nun libro de relatos que presenta unha lectura áxil e entretida, ideal para pasar unha boa tarde na praia ou onde queira que se vaia de vacacións. De primeiras, o libro agradece unha lectura concentrada nunha única sesión, ou, como moito, en dúas, para non perder nada da contiguidade dos relatos, mais admite tamén lecturas discontínuas e mesmo non é obrigatorio comezar polo principio. Sexa como for, eis unha lectura que non vai decepcionar a ninguén.

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de BELEZA VERMELLA (Arantza Portabales Santomé, Galaxia)

NOVELA POLICIAL DE VERÁN

Título: Beleza vermella

Autora: Arantza Portabales Santomé

Editorial: Galaxia

A proposta resulta absolutamente suxestiva. A trama parte dun asasinato cometido nunha casa na que hai seis persoas ademais da moza morta. Unha rapaza de 15 anos con evidentes dotes artísticas aparece morta nun cuarto ateigado de sangue que reproduce unha fotografía dunha familiar súa que é unha importante artista gráfica galega. Só seis persoas puideron matala porque só seis persoas había na casa. O inspector Santi Abad e mais a súa axudante Ana Barroso serán os encargado de levar a investigación. Apetécelles ler a novela con este punto de partida? Ben, aínda podo engadirlles algunhas cousas máis sen develar nada da trama para non pisarlles a lectura. Que se trata dunha homenaxe a Ágatha Christie, a raíña da novela policial, máis concretamente a O caso dos dez negriños, só que aquí os posíbeis culpábeis son só seis. Está ben lembrar a unha das narradoras máis lidas do século XX, a raíña do misterio, sen dúbida. Ademais a mestura entre arte e morte, durante a lectura levounos a pensar en O perfume. Historia dun asasino (Patrick Süskind, hai tradución ao galego en Sotelo Blanco, 2006, a cargo de Luís Fernández Rodríguez). Que a novela sexa presentada editorialmente como novela negra reforza esta impresión. Aínda que xa lles dicimos que só pode ser considerada como novela negra “ao estilo nórdico” (que confunde totalmente novela negra e policial). A novela negra de sempre céntrase no mundo do crime, no mundo dos baixos fondos (material e mentalmente pensando) e non interesa para nada que o asasinato (se o hai) sexa resolto ou non. E este non é o caso. Aquí non só importa senón que é obxectivo primordial aínda que a novela non remate coa resolución. Mais parece ser que a novela negra vende máis, fartos estamos de ver como as novelas de Domingo Villar se presentan como negras sendo puramente policiais.

                     Para máis, este formato dun crime do que só poden ser culpábeis un número reducido de persoas, que son reunidas no momento da resolución do caso, obtivo un innegábel éxito en series televisivas como Death in Paradise. As concomitancias co que aquí sucede son evidentes.

                     O estudo da relación existente entre a morte a arte, é do máis interesante da novela, así como a exposición dunha serie de personaxes que resultan moito máis complexas do case idílico cadro que pintaban nunha orixe. As relacións de dependencia establecidas entre elas, os escuros obxectos do desexo das personaxes, incluídos os propios investigadores, é do mellor e máis logrado da novela. Facer recaer a tensión narrativa máis na empatía que xeran co lector, ca no devir da investigación policial, é un completo acerto. Porén haberá que ser un/unha lector/lectora constante e fiel, porque o discurso é de progresión lenta. Nun principio as causas, motivacións etc. do asasinato non levan a ningún lado, e a exposición das personalidades das personaxes aínda está comezando. Nin o recurso aos capítulos breves é suficiente. Cómpre ser fiel e agardar. Porque finalmente, avanzada a novela, chegará. E chegará o que, a noso xuízo, é o mellor da novela: a capacidade da autora para levar ao lector a empatizar ou non coas personaxes. Iso é o que realmente se fai, en lugar de dosificar a información ou presentar diferentes candidatos a culpábel antes de resolver o caso.

                     Agora chega o momento de falar do malo, que tamén o hai. A forma en que se presenta a novela resulta sinxelamente difícil de deixar pasar por alto. Xa non é só que seguramente non se corrixiron as probas de imprenta, o que deixa lugar á existencia de múltiples grallas ( unhas veces faltan letras, outras veces faltan ou sobran acentos gráficos, outras veces confúndese letras, ou repítese o pronome despois do verbo cando xa se puxo antes…) e estas grallas seguro que non as hai na edición en castelán, porque se depuraron na tradución. O lectorado galego merece outro respeto, polo menos, xa que case vivimos de primeiras versións, que se corrixan as probas de imprenta, que é cousa do autor/autora. E non só iso senón que hai moitos castelanismos. Desde confundir o si afirmativo co se condicional ( en galego si nunca é condicional), ao uso do verbo ganar en lugar de gañar (por moito que o dicionario en liña da RAG o valide), confusións de xénero… E sobre todo o uso de castelanismo léxicos que non teñen explicación posíbel (joder, huevos, ou feito polvo – e non direi máis, tampouco quero eu facer o traballo da autora), porque se un/unha autora non ten recursos narrativos suficientes como para evitalos…é mellor que… iso por non falar da onomástica, na que se usan nomes casteláns e apelidos castelanizados, agás algunha excepción. Xa está ben. Xa abonda. Había moito tempo que non tiñamos diante un libro que se presentase tan descoidado.

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de UN LIBRE FAVOR (Chus Pato, Galaxia)

POESÍA, AUGA, VIDA

Título: Un libre favor

Autora: Chus Pato

Editorial: Galaxia

De todos os títulos publicados por Chus Pato ( e van uns poucos despois daquel orixinario Urania ) este é o máis intrigante, na nosa opinión, o que xera máis interpretacións. Porque hai que interpretalo, esixe interpretación, non é simple rótulo co que nominar un poemario. Desde que o lector ou lectora ten o libro nas mans sabe que vai ter que interpretalo. Porque un favor non é claquera cousa, un favor precisa alguén que o faga e alguén a quen se lle faga. E xa está, abondan estas dúas, que parecen proxectarse en direccións opostas. Nós non imos adiantar cal das dúas é a correcta. Non. Porque a poesía de Chus Pato nunca foi de doada interpretación. Ou, mellor dito: a poesía de Chus Pato esixe sempre relecturas e reinterpretacións para ser enteiramente. Enteiramente, malia que a propia autora non deixe de ver os poemas, a poesía, coma unha sorte de ruínas. Si, resulta chocante que unha das nosas meirandes voces líricas se refira á poesía como ruínas (así o fixo no discurso de ingreso na RAG) cando os lectores e lectoras non deixamos de estimala como unha alfaia. E, neste caso concreto, as dúas direccións aludidas antes non teñen porque ser excluíntes. A maxia da poesía, porque na poesía hai maxia, é precisamente que non o son. E un libre favor tanto son para o lector os poemas de libro, como eses mesmos poemas o son para a propia autora ao permitir pechar o ciclo da comunicación. Neste senso, e non noutro, é que cremos que debe interpretarse o título, nun senso que non deixa de ser metaliterario. Porque Chus sempre escribiu sobre dúas cousas: sobre a vida e sobre a propia escrita. Sempre. E agora déixanos quizá o poemario. Non. Agora déixanos o obsequio verbal que ela máis estima que os lectores e lectoras debemos aloumiñar. Porque ese libre favor proxéctase á vez nas dúas direccións a través dos textos, sendo ela, a autora, o fulcro equidistante.

                     Ben. Dito isto como requisito principal para comezar a crónica libresca desta semana, imponse agora unha primeira consideración global sobre o poemario. Pasaron seis anos desde Carne de leviatán. A Chus Pato que aquí se nos presenta non é a máis combativa (desde a perspectiva feminina ou desde a perspectiva política), nin a máis críptica (iso se dicía das súas orixes), nin a máis explosiva verbalmente. Non, estes textos, estes poemas non deixan de selo porque nunca a poesía de Chus Pato deixará de selo. Porén a Chus Pato que aquí  lemos, a poesía de Chus Pato que aquí lemos aparécesenos como a realización dunha orive experta, madura, como un froito dunha madurez explendente. Explendente e delicada. Os poemas de Un libre favor semellan elos dunha cadea, interferencias dunha única mensaxe, unha única mensaxe mais unha mensaxe complexa. Unha mensaxe complexa e delicada, como o voo dun paxaro, como a auga escorrendo nas nosas mans, como o vento que nos trae a voz desexada… E regresamos ao seu discurso de entrada na RAG para recoller a súa definición de poeta: “poeta é aquel ou aquela que na palabra xera unha vida”. Non nos estrañemos, pois, da complexidade dos seus poemas, da súa poesía, porque a poesía é un mundo de palabras. Nesa complexidade, e no punto de vista (tan particular, exclusivo, xenial), ou mesmo puntos de vista, que se adopta(n), aí é onde radica a forza comunicativa dos poemas deste libro.

                     Auga. Xa falamos da auga, que é un dos motivos presentes no texto. E a auga é unha boa axuda para definir a poesía de Chus Pato neste libro. A auga, cando pasa, algo leva e algo deixa. Tamén, ao lermos os poemas de Un libre favor sentimos que algo do significado do poema nos quedou e tamén que algo se nos pasou. Poesía auga. Xa sabemos que a poesía actual esixe sempre relecturas. E esta é unha poesía moi actual, que ten algo de tour de force coa súa propia obra anterior. Esta é máis reflexiva. Si, xa sei que na poesía de Chus aniña sempre un fondo reflexivo sen o cal non se pode explicar. Mais as reflexións que aquí están presentes teñen un aquel de explicación na madurez poética e tamén vital, son reflexións que se fan desde a altura, desde a experiencia vital, e, malia todo tamén teñen a fescura do  novo. Porque se empregamos o motivo da auga para definir a súa poesía, tamén compre dicir que o común denominador do libro é a vida. Poesía. Auga. Vida. Porén, mais que unha exposición temática da poesía deste poemario, interésanos falar dalgúns motivos, motivos temáticos ou motivos a partir dos cales elabora as imaxes, as metáforas deste libro. É o caso, por exemplo, das pontes, as pontes que ven pasar a auga, a auga que tamén sempre foi unha metáfora da vida, a presenza das pontes na poesía de Chus pato non é nova (aí as temos mesmo nun título: A ponte das poldras) e demanda un estudo para o que agora non temos tempo. Canda as pontes, ou as referencias clásicas ( Horacio, os tracios…) tamén hai nomes mesmo de militares (Moshe Dayan) e outros motivos que aquí adquiren unha especial importancia, un especial significado. Tal é o caso, por exemplo, das aves ( aguias, corvos, grous, merlos…), non lembramos outro poemario onde tan presentes estiveran; as aves, que ven desde a altura; as aves, que se desprazan con elegancia polo ceo; as aves, que ás veces tamén podemos pensar que son imaxe da liberdade. Pola contra tamén están presentes as pedras, as pedras como tales e as pedras como elementos constitutivos de construcións. Mais, sobre todo, a natureza, a herba, as árbores, as flores. Mesmo a cidade é vista como unha especie de fraga. Porén, ollo, porque fronte a esta natureza está aquel verso que declara que nada hai tan natural como as máquinas (25). Sen dúbida, a concepción do “natural” que opera na poesía de Chus Pato excede as dimensións do habitual.

                      E como novidade máis salientábel, mesmo por riba da natureza, a presenza de nenos e nenas, da infancia. Se non lembramos mal nunca tanto apreceran na poesía de Chus Pato.

                     Dixemos que este era un poemario reflexivo, e éo. Mais sería inxusto se non dixeramos tamén que é fondamente lírico. Agora contamos coa avantaxe de que xa expuxemosos motivos principais a partir dos cales se expresa ese lirismo. Porén hai que engadir que se trata dun lirismo que podemos denominar quebrado, o poema pode esixirlle á voz poética que se desdobre, que se asuma como observadora de si mesma, de si mesma ou da realidade, e o poema pode presentar tamén unha evolución temática quebrada. É dicir, comézase cun motivo temático determinado e ese mesmo motivo dá lugar a outro (s), polo cal a poesía da Chus Pato é ( e foi) sempre especialmente connotativa. E a connotación intrapoemática tamén se pode considerar un dos procesos creativos, o principal, o primordial, se cadra. Non dicimos nada novo se a propósito comentamos a influencia de Manuel Antonio na poesía da Chus Pato.

                     Si, tamén é un poemario lírico, esencialmente lírico, no que a autora procura expresarse cunha delicadeza que para nada oculta a densidade do seu pensamento, un inconformismo rebelde que quere chegar coma un aloumiño e non coma unha labazada.

                     Poesía, a poesía da experiencia e tamén do novo, a poesía como arma de defensa contra a vida, como reducto ou ruína onde aniñar, onde agardar, onde repousar, esa palabra matricial. Auga, a auga como metáfora da vida, a auga que enloda os camiños é a mesma auga que nos lava e vivifica. Vida, iso que nos pasa todos os días, e somos conscientes do seu pasar. Palabras para un poemario, para unha poeta, que queren chegar tanto ao fondo sensíbel da intelixencia como á raíz intelixente do corazón.

                     ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de MNEMEA (Xosé Duncan, Galaxia)

NOVELA SOBRE A CREACIÓN LITERARIA

Título: Mnemea

Autor: Xosé Duncan

Editorial: Galaxia

Ben, para comezar, lembremos que Mnemea ou Mneme é a musa da creación literaria. É moi importante porque, ademais de personaxe secundaria da novela, o feito de ser escollido o seu nome para título da novela de Xosé Duncan fainos reflexionar sobre o feito da creación literaria, o cal, non cabe dúbida, é un dos obxectivos autoriais. E agora que xa aclaramos isto, cómpre dicir que os escritores e escritoras como personaxes literarios, tal que aquí sucede, adoitan ser bastante pouco agradecidos porque o lector ou lectora é lícito que agarde deles ou delas un comportamento diferente ao resto de personaxes, que dean mostras da súa xenialidade, dese plus que @s fai diferentes do resto de mortais, e raramente sucede. Entre nós, quen máis partido lle tirou ao escritor como personaxe foi, na nosa opinión, Xurxo Borrazás en Ser ou non (Galaxia, 2004) e non é para esquecer O derradeiro libro de Emma Olsen (Berta Dávila, tamén en Galaxia, 2013. Hai máis, porén estes son onde mellor quedaron, un escritor e unha escritora. Por aí tamén o tentaron desde Dante (A divina comedia, Virxilio, o poeta, é unha personaxe) a Borges en “El Aleph” ou  J.M. Coetze ( O mestre de Petersburgo) con éxito. No caso de Borrazás, sen dúbida débese ao feito de facer do escritor o centro dunha trama de misterio. No de Berta Dávila, trátase dunha narradora moi competente quen conduce a historia.

                     Non só un escritor, Lois Mourinho, senón tamén unha escitora, Anna (que tamén foi parella de Lois), unha coautora (Carla) ou unha editora (Sandra) protagonizan esta novela de Xosé Duncan. Lois Mourinho é un escitor de literatura fantástica, un escritor de éxito vido a menos pois xa non escribe novelas que interesen á actualidade editorial. A novela, esta novela, Mnemea tamén é a historia de como Lois escribe a súa derradeira novela. Ben, Lois e Carla, porque o método creativo de Lois non deixa de ser curioso, el dita unha serie de directrices que despois Carla é quen pon por escrito. Aquí cabe reflexionar quen é @ verdadeir @ autor/autora. Na nosa opinión é Carla, nin creación compartida nin gaitas, quen lle dá forma á novela é Carla e a autoría debe ser súa. Mais, en fin, que o lector ou lectora achegue as súas conclusións. Non deixa de ser curioso o método de creación de Lois, onde Carla é case unha “negra”. De feito, o uso de “negr@s” resulta máis que contrastábel na historia da literatura máis recente.

                     Porque, en definitiva, a novela é iso: unha proposta narrativa a partir da cal reflexionar e debater. Remexer conciencias. Aliás do uso de “negros”, neste caso unha “negra”, na novela tamén se fala do politicamente correcto, dos límites xenéricos, dos egos d@s autores/autoras, e mesmo de como se pode controlar e dirixir un premio literario para que recaia en determinada autoría que se prefire a calquera outra, por exemplo. Si, a novela deixa materia abonda inclusive para polemizar, para reflexionar. E é o mellor da novela. Esas propostas. Porque, do resto, e aínda que polo discurso aparecen personaxes “irreais”, que pertencen ao mundo da fantasía (non esquezamos que o autor é especialista neste tipo de literatura) non se tira partido da convivencia deses dous tipos de personaxes. A mesma musa Mnemea é un exemplo. Porque de todos os temas que o discurso propón, o máis importante é precisamente a convivencia d@ autor/autora c@s seus personaxes e, máis que nada, o proceso de produción novelesca. Xa explicamos o método de Lois Mourinho. Mais, existe a inspiración, é real? Todo iso das musas, non é un chisco antigo?

                     A noso xuízo, a novela debería ter máis densidade dramática e aproveitar mellor personaxes como Carla, como Sandra (editora) ou a mesma Anna. Mais o que menos nos gustou é o non uso dunha onomástica plenamente galega ou o recurso dos castelanismos. Non só hai unha frase en castelán senón que tamén están presentes outros castelanismos léxicos, como “tostas” (en lugar de torradas, “tosta” admíteo a RAG, mais non deixa de ser a versión reducida de tostada) ou “espumadeira” ( en lugar de escumadeira, a RAG tamén o acepta, igual que “espuma”,mais está claro que se trata dun castelanismo. A RAG ten estas cousas!). Tamén hai que dicilo, neste caso ten máis culpa a falta de criterio do dicionario da RAG có propio autor…

                     ASDO.: Xosé M. Eyré