subliñados de ORFEO CANTA. INICIACIÓN, SIGNO & RETORNO (Roberto Abuín, Axóuxere)

Escribir foi asemade un xeito de evitar un tránsito desaforado ao longo de insás metamorfoses (9).

…………………………………..

Pensei seriamente se o destino de toda escrita, como tamén o entenderan os celtas, non sería volver ao silencio do que parte a voz humana (13).

…………………………………..

Ficción ou non, será o soño de quen busca saber acerca de si e do mundo (19).

…………………………………….

(…) cal é a distancia que existe entre a vida e a literatura? (22).

……………………………………

-(…) Eu, Orfeo, son ese nada, o nada previo ao universo (…) (40).

………………………………………

Esquezo a advertencia dos pais. Bótome á lama, a un lugar onde a veiga se mestura coa roda do carro (46).

……………………………………

(…) crebo a continuidade do relato que me forma (49).

……………………………………

Dise: <Has mirar a lúa con ollos de psicagogo> (50, salientado orixinal).

………………………………………

E esta maneira de abordar o tema é natural que nos sitúe en ámbitos complexos, en territorios fóra das habitais rutas (54-55).

…………………………………..

(…) o político está vinculado co sufrimento (57).

…………………………………..

<Hai que analizar minuciosamente todo o que chega, todo o que se me presenta> (63, salientado orixinal).

…………………………………..

Ariadna, a cretense señora do labirinto, non significaría outra cousa senón o abandono necesario para deixar facer (65).

…………………………………..

Que é, a fin de contas, un labirinto? Non é ese o símbolo do descenso por antonomasia? (68).

…………………………………..

Na musa convive o beatífico co terrible, co feroz. Esa ferocidade da musa fai que sobre o por ela posuído se erga unha maldición, un estigma (73).

…………………………………….

Así pois, finalmente aconteceu, eu, cantor, atravesei a porta prateada do inferno (87).

…………………………………….

(…) aínda non querendo recoñecelo, eu nacía na palabra, único lume que me quecía na inquebrantable noite de desconcerto e loucura (96).

……………………………………

Dende neno sinto unha afinidade cos relatos que falan dos ámbitos infernais (107).

…………………………………..

A escrita que manou naqueles días era vibrátil, altamente amorosa, forte, pero ao mesmo tempo declamativa, profética, case divinizadora (115).

………………………………….

Os ritos son parte da nosa vida e non debemos abandonalos con lixeireza (124).

………………………………….

A individuación é unha lutuosa emanación de psíquicas augas exóticas (128).

……………………………………..

Quen nace no mundo de Orfeo esquécese de quen foi (133).

…………………………………….

Mentres andaba comecei a pensar nos diversos modos en que o humano se achegara, co paso do tempo, ao coñecemento da realidade (143).

………………………………….

(…) por un lado o pracer do luminoso feito da existencia, polo outro a soberanía vertical e empoderante que nos rodea cando o saber se fai cargo dun (153).

…………………………………..

Cando aceptei o feito de que os relatos liberaban, volvín sondar, en primeiro lugar, as literaturas clásicas (158).

…………………………………..

Pero no instante en que a perda da fala se comeza a dar, a percepcióm empezaría a xirar drasticamente, séndolle posible unicamente atender os sons do relato contado, pero non así os seus contidos (177).

…………………………………..

Sen a natureza humana sería só unha potencialidade inaticulada (185).

…………………………………..

Todo estaba na bóveda celeste, pero todo estaba, ao mesmo tempo, no seu interior (194).

……………………………………

Foi así cando comezou a se sentir coma un poseso, un ser alienado, dominado polo exterior, polo non-el, polo Outro (197).

…………………………………….

(…) na que estivemos falando sobre un tópico para min daquela moi prezado: a literatura contemporánea desenvolvida á marxe dos núcleos culturais en voga (219).

……………………………………..

(…)tamén a necesidade do narrador de explorar un reino do espírito: o sufismo (224).

……………………………………..

<Esquécete da orixe, nunca inicies o percorrido do temporal> (237, salientado orixinal).

……………………………………..

(…) hai que diseminar a vida, baleirarse de contido, ser neutro, sen atributos, etc (237).

……………………………………..

(…)non hai núcleos soberanos, non hai eixes finais, as atávicas configuracións do primordial son sempre residuais (238).

……………………………………..

De repente tivo a intuición de que todo estaba repetido: todo se repetía cíclicamente (245).

…………………………………………

No intelecto está presente a completude das escritas, dos tecidos do aprehensible, da alfabética progresión do articulado (251-252).

crítica de ORFEO CANTA.INICIACIÓN, SIGNO & RETORNO (Roberto Abuín, Axóuxere)

 PORQUE A CABEZA NON PARA

Título: Orfeo canta. Iniciación, signo & retorno

Autor: Roberto Abuín

Editorial: Axóuxere

Pensar é unha capacidade que nos humaniza coma ningunha outra. Por iso, nunha literatura de rsistencia como a nosa, sempre é benvido todo aquilo que ten que ver co pensamento, que tamén unha das cousas máis entretidas (ademais de proveitosas) que podemos facer de balde. Neste caso botamos man dun dito bastante prosaico mais que obtivo fortuna e popularizouse, un dito que fai referencia a iso que para alagúns é frecuente: que a cabeza lle ferva de pensamentos que se suceden. Porque algo diso tamén hai neste libro de pensamento que hoxe traemos ás páxinas da Ferradura II. Explícao o propio autor, Roberto Abuín, un pouco como a historia dunha obsesión que durou algo máis de 15 anos. O libro non naceu como tal, mais unha vez escrito deixouno repousar esquecéndose da súa publicación porque non nacea con tal pretensión. Porén el seguia aí, férvéndolle dentro, mesmo cunha viaxe a México polo medio, e no seu (re)”nacemento” seica tivo algo que ver o feito de consumir un fungo sagrado entre os mazatecos. Mais só sería despois de regresar a Galiza que vería a luz de forma definitiva.

                     Cando o cualificamos como “libro de pensamento” é que quizá é a única taxonomía que lle é aplicábel, pois trátase dun discurso a cabalo entre o diálogo, a narración, a poesía e a filosofía. Sen ser ningún deles en concreto, éos todos, inclusive algún máis como a confesión coa que dá comezo. Trátase dun libro encadrado entre dous diálogos, un ao comezo e outro no remate, ente Orfeo e o propio autor, que se expresa tanto abrazando a forma poética como a narrativa, mais sempre tendo como fondo común o mundo do pensamento. E, ollo, cando mentamos a narrativa, e tendo en conta a propia xénese do libro, cómpre non esquecer que tras das súas palabras poden agocharse o surrealismo e o simbolismo, de feito, a noso xuízo, fano en máis dunha ocasión.

                     Mais antes de continuar é necesario dalgún xeito lembrar a figura de Orfeo e o feito de que cante. Segundo a mitoloxía grega, Orfeo era fillo do deus Apolo e a musa Calíope, e posuía o don de que, cando tocaba a súa lira, calmaba as feras e as almas dos humanos descansaban. Este don permítelle acceder ao inframundo (catábase), o inferno, pois dorme o gardián can Cérbero cos seus sons e permítelle rescatar a Eurídice, a súa namorada, que morrera pola picadura dunha serpe. Así que este Orfeo canta tamén é concibido como unha viaxe, coma unha baixada ad inferos, no proceso de pensamento que expón e que se manifesta en tan particular hibridación xenérica onde os capítulos levan a denominación de lindes. Mais antes dos lindes hai outro que serve de presentación, e que se sitúa despois da apertural explicación da obsesión polo libro. Aí invócase ás señoras das augas mentais para que lle dean o suficiente poder de intelección e creación. Logo, antes do primeiro linde, baixo o epígrafe logos, preséntase outro diálogo de Orfeo onde este se refire ao coñevcemento como viaxe,  se fala da alteridade e o autor lle pide a Orfeo que o ilustre.

                     Logo vén a baixada ad inferos materializada neses catro lindes.. No primeiro fálase do UN, o deus ou punctunm, da destrución do estábel, da veritas, do fluir das cousas, da vida como labirinto. Onde se reclama o feito poético como feito cognoscitivo, é importante pararse nesta “nova” vía de acceso ao coñecemento que Platón rexeitara. Pero Roberto Abuín non a rexeita senón que a abraza, o mesmo que a mitoloxía grega (Ariadna, Eurídice, Minotauro) ou o seu panorama filosófico, Epiménides. No segundo, o máis extenso aparece a dicotomía unidade-multiplicidade, o  inferno como un estado da alma e non como unha xeografía, recórrrese aos mitos e recoñécese o valor da palabra, asumindo o narrador a voz de Orfeo chégase á narración ficticia do existir, recórrese ao xamanismo e considérase o valor da lectura e da escritura, da poesía como disciplina ou sistema creador, pois interesa a pulsión da creación, aínda que só sexa para (re)caer na vella trampa do ben e o mal como principio de todo, mesmo un do outro, e dicimos vella trampa porque nunca esa polarización foi completamente eficaz. Agora imponse recompoñer o mundo botando man da antiguidade clásica e tamén de conceptos máis actuais como o Golem. E despois do ben e do mal chega outra dualidade imposíbel de evitar:  a morte a e vida. Recupérase o valor da palabra e se Orfeo é quen de dar acceso a realidades novas é a través da palabra e a ruptura. No terceiro linde chega a pregunta central, o eu, quen son eu?, a estrutura do real como relato do contido, a alteridade UN-OUTRO, o discurso e a revelación. Outra razón para acehgarse á poesía, porque a poesía sempre é revelación. Mesmo se fala da personificación do destino a través dunha personaxe mitolóxica, a Moira. Así éntrase no cuarto linde. Na ascensión xa. Onde se comeza mosando interese polas literaturas alternativas, as que se constrúen fóra dos núcleos e correntes de poder, aí é onde pode haber algo de anovamento. Despois éntrase no mundo musulmán a través dunha relación sexual con Maviya e Canek (un escritor centroeuropeo), para concluír que no intelecto está presente a completude das escritas.

                     Eis unha descrición apresurada dos catro lindes ou apartados.

                     Eis unha nova reivindicación da literatura como campo e proceso de coñecemento. Porque a cabeza non para. E menos mal, porque do contrario estariamos mortos.

ASDO.: Xosé M. Eyré

subliñados de OS BICOS FERIDOS (Anna R. Figueiredo, Galaxia)

A vida por exemplo. A existencia enteira sometida ao método científico, na esperanza de que as consecuencias partan dunha causa definida, que as razóns sumen o que suman, que as paixóns se aferren forte á vertixe da relatividade e que os pequenos detalles sean que de viaxar á velocidade da luz, ignorando o tempo (9, salientado noso).

…………………………………………………

(…) e algunha que outra droga máis ou menos sintética, como a dor, o alcol ou a falta de sono (10).

…………………………………………………

Na teoría, a viaxeira pecha o móbil e todo o mundo, todo aquel mundo, xa non existe (12).

…………………………………………………

En resumo, que o espazo-tempo, sempre foi neoliberal (18).

…………………………………………………

Quen pode certificar que ningunha parte de seu quedou atrás nunha mesa, nun bico, nun salouco? Hai tantas cousas que unha ecuación pode converter en poesía que Olivia, entre cancións, dubida, prega, que aconteza unha singularidade cuántica (23).

………………………………………………….

Ha ser unha das únicas persoas que non leva un libro ou que non le algo no móbil (24).

…………………………………………………..

Olivia, por mor dunha forte influencia paterna, opina que desde a desaparición dos Beatles non hai arte para consumo humano que non estea adulterada (24).

……………………………………………………

Non importan os pasos que dea, hai metas que non entenden de distancias, só de vontades (26).

………………………………………………………..

Pero Tiglat é unha estatua, é pedra, a pedra non ve. Só escoita. Faino con sabedoría de séculos, pero a modo (29).

………………………………………………………..

A quen lle importa saber de poesía? que clase de logro é, hoxe, ser un poeta? (31).

………………………………………………………..

Hai miles de razóns para querer marchar da casa, pero para conseguilo basta con tres condicións. Dúas suficientes e unha necesaria (42).

………………………………………………………..

(…) levamos o futuro escrito no pasado (44, salientado orixinal)

……………………………………………………

Non hai pracer no desterro. Non hai aventura no exilio (49).

……………………………………………………

Pódese dicir moito das persoas polo xeito no que quentan o leito (51).

…………………………………………………….

George soña en tecnicolor. Pero nunca o lembra (52).

…………………………………………………….

Canta voz precisa para un único silencio (64).

…………………………………………………………..

A segunda condición para abandonar a casa materna, para conseguir facelo, é pertencer a outro lugar, fóra do niño (75).

……………………………………………………..

Para cando fale ben o idioma. Para cando o consulado, por fin, actualice as listas e a considere residente e non emigrante. Para esa oportunidade para a que leva a vida preparándose, cun bo traballo e un soldo acorde ás súas calidades, capacidades e coñecementos (76).

………………………………………………………

Que estou soa.

Nunha cidade de oito millóns de habitantes, estou soa (78).

………………………………………………………..

A terceira condición para marchar da casa é sucumbir a submisión. Someterse á certeza de que non volverás nunca (81).

………………………………………………………….

Dálle as costas a Lisa e ao seu axudante, porque hai cousas que, malia saberse. Como a traizón dun amante, non son reais, non acontecen de verdade ata que as presencias e as ves cos teus propios ollos (91).

…………………………………………………………..

(…) ela ten que marcharpor ter pernas. Por ter soños. Por ter unha formación. Porque aquí non ten sitio (105).

…………………………………………………………………

(…) mel da boa, da que cura a gorxa nas noites de inverno, mesturada con limón e whisky (133, salientado noso).

…………………………………………………………….

Busca acougo nos números. Os números teñen un patrón ordenado, desde as grandes inversións ás pensións de viuvez (143).

…………………………………………………………………..

Teme mirala aos ollos e chamarlle puta, insensible, mala nai, interesada (145).

……………………………………………………………

Nada é absoluto na poesía, porque todo é relativo (157).

…………………………………………………………….

E se todo é relativo tamén o é a palabra, logo nós sempre tivemos razón (157).

……………………………………………………………

(…) porque non hai outra verdade que a do punto de vista, que a do constante cambio (157).

……………………………………………………………

Non comparten absolutamente nada máis que o feito de estaren fora do seu lugar, pero son amigos. Son a unión indivisible da banda dos descastados (161, salientado noso)

………………………………………………………………..

Del falan beizos que descoñecen se son tres, nove ou doce. E non lles importa, porque o único que conta das musas é que dan boa impresión nunha entrevista (172).

………………………………………………………….

Algunhas esperanzas non son posibles cando hai tecnoloxía de por medio (177).

………………………………………………………………..

Os mozos teñen menos barreiras contra o imposible, porque viven nunha realidade onde o imposible ten cabida, só precisa dunha oportunidade para dar un paso adiante (181).

………………………………………………………………..

Sobrevivir é doado, temos totalmente desenvolvido un instinto para garantir a nosa supervivencia. O problema é vivir (183).

…………………………………………………………..

-Non veñas se non queres, a arte é totalmente innecesaria (185).

……………………………………………………………

-Agora quedan as súas lembranzas. É unha inmensa mentira esa idea poética, tan acaída para falar de alguén como Samuel, de que non morre na súa totalidade se o lembramos. É unha falacia cruel, desapiadada. Debuxada para facer que os que quedamos aquí nos sintamos menos sos. Pero o que morre, morre e xa está. Se non quixestes desfrutalo en vida, agora, morto, non vos pertence (202).

…………………………………………………………..

Un fillo morto abre moitas máis portas que un vivo, porque a un morto nunca lle chegas tarde, pero sempre está alí cando o precisas (204).

…………………………………………………………………

Pero o que non se di non existe (206).

……………………………………………………………..

A vida é dura. Da vida aprendes, pero normalmente demasiado tarde (211).

…………………………………………………………

Cadaquén vai ao seu ritmo, cada quen toca a súa melodía (246, salientados nosos).

………………………………………………………….

A distancia máis curta entre dous puntos, é unha chamada telefónica (253).

……………………………………………………………

Morrer é doado, faise nun momento. En ocasións basta con pechar os ollos (281).

………………………………………………………………….

Debe ter a peor resaca da historia. E sabe que é a peor resaca da historia porque está seguro de que tamén foi a mellor viaxe (298).

…………………………………………………………….

Porque tanto Nora como Tibaldo saben que non foi un accidente, e que a morte de Samuel tampoco foi un suicidio, máis ben, un erro de cálculo (303).

……………………………………………………………..

Hai finais necesarios preñados da beleza na crueldade (308).

………………………………………………………………

Acabo de facer unha aliteración, calquera estaría orgulloso de poder falar de xeito tan literario. Lembras o que é unha aliteración? (317, salientado orixinal).

……………………………………………………………………

Nese albor do mediodía, o silencio parece o imposible absoluto (338).

……………………………………………………………..

(…) tanta necesidade de descoñecer o propio e admirar o alleo (346).

……………………………………………………………..

Á Illa viríalle ben independizarse desa lacra da nova Europa, esa idea que case parece deseñada pola mente do mesmo Hitler (347).

………………………………………………………………

A dor, Liam sempre o soubo, pode ser especialmente inspiradora (363).

………………………………………………………………

Pensou que non perdía nada por probala. E se era algo máis que té? (383).

………………………………………………………………

-Aínda non aprendiches nada, Wendy. O amor, non é un personaxe, é un destino (390).

Presentando unha nova narradora: OS BICOS FERIDOS, de Anna R. Figueiredo, en Galaxia.

Título: Os bicos feridos

Autora: Anna R. Figueirido

Editorial: Galaxia

Londres non é un escenario habitual para a literatura galega; malia que moitos galegos e galegas escolleron ese destino para prosperar economicamente, poucas veces aparece na nosa literatura. Por iso, unha vez sabedor de que a novela de que hoxe imos falar, Os bicos feridos, de Anna R. Figueirido, presenta unha trama que transcorre en Londres, non podemos deixar de lembrar Os saltimbanquis no paraíso, de Xelís de Toro. Mais, ao que imos: falar de Os bicos feridos supón falar dunha nova narradora, Anna R. Figueirido (Ourense, 1979), coñecida en certames menores desde o 2014 e que se impuxo na celebración do novo Premio de Novela Os Viadutos 2018, onde o xurado estaba composto só por mulleres (Tamara Andrés, Mercedes Corbillón, Esther Gómez, Inma López Silva e Malores Villanueva) feito pouco habitual nas nosas letra e ao que debemos acostumarnos. Polo que hoxe damos a boavinda a un novo ano crítico, unha nova narradora que promete moito e un novo premio no panorama da narrativa das nosas letras.

                     O primeiro que nos urxe dicir é que non nos estraña nada que esta novela de Anna R. Figueiredo resultase vencedora o premio, por unanimidade. Porque, leáse un parágrafo, unha páxina ou un capítulo a calidade da escrita da autora resulta palpábel, clara, diáfana. É unha autora que lle gusta escribir e que se gusta escribindo, o cal nota o lector ou lectora e é o primeiro síntoma de que vai ser unha lectura prometedora, proveitosa, satisfactoria. O feito de que sitúe a trama en Londres, pouco habitual nas nosas letras, resulta un engadido  máis, mais non se trata dunha novela da emigración. Olivia, unha das personaxes centrais, emigra a Londres, unha moza nova e capacitada, emigra a Londres para traballar como au pair nunha curiosa familia de clase media, onde a nai, Lisa, é médico forense e proporcionarálle un segundo traballo a Olivia, como limpadora nas instalacións forenses do Croydon. Alí Lisa fará a autopsia de Sanuel, un adolescente que Olivia coñece nun museo e que, cando o abran, deixará saír bolboretas monarca do seu interior. Esta é a proposta de inicio de Os bicos feridos.

                      Mais a novela non é simplemente o acontecer dunha moza nun traballo precario no Londres actual, o Londres do Brexit, o Londres do tempo en que os traballadores foráneos son mirados con lupa. Non. Quizá se bota de menos precisamente iso, que non afondase nun tema de tanto interese e actualidade. Porén a novela vai moito máis alá, nela aparecen personaxes preferibelmente desenraizados, personaxes que tratan por todos os medios de atopar o seu sitio na sociedade londiniense. A soidade. A procura da beleza. As difíciles relacións familiares, sobre todo a maternidade. As novas tecnoloxías da información. Cun toque de poesía ( xa un se decata nada máis ler o título) de cando en vez, cun chisco de ironía de cando en vez, cun simbolismo que tampouco é para desprezar, a novela vén contada en terceira persoa, que non deixa marcas de xénero, por iso nos custa deicidirnos entre se está contada por un narrador ou unha narradora. Aínda que, despois de todo, iso é o de menos. Sexa narrador ou narradora, xa expuxemos o ben que se manexa contando. Quizá demais. Porque tiraniza as personaxes. Hai dúas cousas que poderían mellorar a novela notabelmente. Unha literaria e outra extraliteraria. A literaria é esa, que as personaxes agradecerían meirande autonomía, teren máis liberdade para se manifestar en por si, de seren elas e explotar así a súa densidade dramática, que é moita e nas palabras do narrador ou narradora esta disminúe en favor da expresividade deste ou desta…

                     E a extraliteraria é que a novelaa gradecería moito unha revisión final que a depurara da multitude de grallas que entorpecen a súa lectura. Hainas de todo tipo, desde castelanismos ( a mel, tocador, zorra…) a letras que faltan, outras que sobran, palabras que unhas veces aparecen separadas e outras xuntas, erros na conxugación verbal ( sinten, estemos…), letras que ocupan o lugar doutras (tan por tal) etc. Unha mágoa, porque a autora demostra que sabe narrar, que lle gusta facelo, e resulta un pracer lela, malia que as personaxes podían ter máis percorrido dramático, máis autonomía, e malia todas esas grallas. Anna R. Figueirido é un mome a ter moi en conta, seguro que en posteriores entregas dará moito que falar.

                     ASDO.: Xosé M. Eyré

Novo desprezo á literatura galega

NOVO DESPREZO Á LITERATURA GALEGA

Coñecino a traves do feisbu.  A escritora vasca Dolores Redondo Meira ( vasca en castelán) é nomeada embaixadora da Ribeira Sacra. Todo porque na súa última novela, Premio Planeta, ambienta a trama na Ribeira Sacra. Non ten outro mérito, antes, na triloxía que a deu a coñecer, ambientáraas na bisbarra do Baztán, e mesmo deu a coñecer un doce típico navarro, as tortas de txantxigorri.

Todo isto non deixa de ser outro sensentido típico do PP, atento a desprezar o autóctono e magnificar o foráneo. Porque se algún escritor merece o distintivo de embaixador da Ribeira Sacra é Xabier Quiroga, que tamén ambienta a trama das súas novelas alí, que en calidade literaria non desmerece nada a Dolores Redondo aínda que non lle deran o Planeta, e que é moito mellor coñecedor da Ribeira Scara que Dolores Redondo.

Por máis que o tentei non dei atopado outra referencia nas www que esta (http://www.viaromana.es/ampliar/263/Dolores-Redondo-Bodega-Via-Romana-Ribeira-Sacra.html). E moito me temo que se fose Xabier Quiroga o embaixador a adega que aparecería sería Cabo do Mundo (http://www.adegacabodomundo.es/). Polo que na miña opinión só se trata de promoción comercial oportuna que tarta de rendabilizar un feito, que situaran unha novela nesa adega. E lamento que a xente de Cabo do Mundo non fora o suficientemente hábil como facer o mesmo a partir da novela de Xabier Quiroga (https://blog.xerais.gal/2010/o-cabo-do-mundo-de-xabier-quriroga-unha-novela-con-blog/) ou que a xente de Xerais non se percatara no momento.

Porén non vou deixar de lamentar nin pasar por alto o desprezo que isto  conleva á literatura galega. Seguro que non leron as novelas de Xabier Quiroga e a popularidade do Planeta fixo que repararan na de Dolores Redondo. Aínda que, ollo, O cabo do mundo foi Premio da Crítica 2010, un premio de meirande prestixio que o Planeta, por moitos millóns que teña. E, ademais, Xabier Quiroga é un perfecto coñecedor das xentes da Ribeira Sacra, da súa forma de pensar e actuar, algo que Dolores Redondo non pode imitar, o seu coñecemento da Ribeira Sacra non vai moito máis alá dunha guía de viaxes.

Así que, se queren ler boa literatura lean a Xabier Quiroga.

Vía Romana non é máis que unha adega moi próxima ao PP, mentres Cabo do Mundo é moito máis humilde.

Aos do PP máis lles valería ser mellores lectores da literatura galega para evitar estes transos, e igual bebían tamén mellor viño…..

catro poemas de FÍSICA ELEMENTAL (Rafa Lobelle)

O poemario ten catro partes, seleccionamos un de cadansúa parte. Velaquí llelos deixo. Disfrútenos:

“AUGA”

VIII

Lixar un chisco a superficie azul

chamando ao monstro das profundidades,

ese que agroma por veces a faciana

entre a turbulencia do lodo

pescudando o encantamento dos espectadores

para logo volver cara ao fondo abisal

onde ancoran os soños sulagados

onde moran os barcos afundidos

os segredos nunca revelados (23)

…………………………………………………………..

“AIRE”

II

AIRE

arcano profeta na súa terra

cábalas de ermitán na crica do cume

virxe escabarnada de guedellas encanadas

arrastando as varredallas da gubia

da rebolos de cando os segredos

polas congostras abaixo

as verdades que só ti cres saber (30)

……………………………………………………………..

“TERRA”

I

Os eucaliptos son pantasmas na noite

mirándote de esguello

peteirando de resío a TERRA dos teus ollos gastados

murchos de tanto mirar e non ver

……………………………………………………………………….

“LUME”

V

Cando nesta nova longa noite de pedra

quixemos albiscar trala físgoa

unha alborada de LUME

primeiro desconfiamos dos ollos

crítica de FÍSICA ELEMENTAL (Rafa Lobelle)

A POESÍA, O SUTIL ELEMENTO

Título: Física elemental

Autor: Rafa Lobelle

Editorial: Edición do autor

Cando repasamos a nómina da autoría máis nova da poesía galega, é habitual atoparse moitos nomes de muller. E o de Rafa Lobelle é un dos poucos nomes masculinos que un acha. Isto é así, sobre todo, desde que no 2014 recibira o Avelina Valladares interrompendo unha longa listaxe de mulles entre as que se atopaban María Lado, Berta Dávila, Celia Parra, Andrea Porto, María Canosa, Helena Salgueiro e Elvira Riveiro. Xa recibira outros premios antes, no Xuventude Crea (2912, 2013) e o Díaz Jácome (2014), mais é o prestixio do premio da Estrada o que o confirma coma unha das novas voces a seguir. E este ano, que se estreou na narrativa da man da editorial Do Peirao e o seu premio a Evanxeos apócrifos, é tamén o ano en que ve a luz o seu segundo poemario, Física elemental, que hoxe traemos a estas páxinas da Ferradura como despedida crítica do ano 2018. Física elemental é, ademais, unha edición de autor, e isto non queremos deixalo pasar por alto, porque significa que aínda queda quen cre na poesía, quen cre tanto na poesía como para apostar por ela. Acompañan os seus poemas as preciosas ilustracións da súa irmá, Lucía Lobelle, que tamén ilustrara o Andar ás apóutegas do Avelina Valladares.

                     O poemario preséntase enmarcado entre un prólogo e un epílogo. No prólogo preséntase o poema como un sutil elemento. Un máis, para o poeta, e para o lector, se cadra o definitivo.

                     Debruzarse nesta Física elemental supón repasar a actualidade ou non dos presocráticos catro elementos en que se manifestaba a materia. A AUGA, que é a primeira parte do poemario, que é un elemento que nos é imprescindíbel non só porque dela estamos feitos, dela nace a vida, senón porque tamén é un elemento sen o cal non poderiamos subsistir. É común dicir que a AUGA representa a paz, a calma, a serenidade, que dos catro estados da materia, a auga representa o líquido (fronte ao sólido, a terra, o gas, o aire, e o plasma, o  lume). E a auga que atopamos no poemario de Rafa Lobelle, non só é o primixenio líquido elemento, a auga que calma sedes e dá azos para o camiño, senón que tamén pode ser un pozo de AUGA podre / cocho de peste /agonía de anduriñas (18), de feito antes tamén a relaciona coas profundidades do frío abisal ou coa memoria de peixe que lle permite seguir vivo e non pensar, tamén é algo do que escapar, camiñar cara á lúa. De feito, nos dez poemas que veñen conformando cada unha das catro partes (agás a cuarta, LUME, que consta de nove, igual que a segunda, AIRE), os da AUGA son poemas moi reflexivos, mesmo descritivos, na procura de verdades que poden doer, ou desenganarnos, por moito que berremos auxilio, botados ao mar sen saber nadar, sen esperanza xa, a mercede do pasado, que, coma as ondas do mar, sempre volve. Si, é asi, mais ninguén pode negar que sexamos auga, sílabas dun verso non escrito (25), auga morna de mar.

                     Pola súa banda, os poemas de AIRE continúan a esculca sobre a vida, porque o poemario vén sendo iso, unha esculca sobre vida a partir dos seus catro elementos basilares. Unha vida na que se procura o instante vermello da catarse / que precede á redención (29). Pois sábese que vida sen loita é unha derrota e anímase a confesar aquelas verdades que só ti cres saber (30) porque a loita non é unha loita individual, senón colectiva, atínxenos a todos e de todos necesitamos saber. Si, loita, esulca, querer entender, e o poema fragméntase visualmente pedíndolle ao AIRE que devolva aquilo que levou, porque o aire que nos permite respirar e vivir tamén é movemento. E na esculca non sea chan versos sempre positivos, chega a aniñar neles un aire viciado de derrota, de fracaso, de impotencia, de morte, esa sensación de ver o sol marchar tralo ocaso / máis alá da indiferente transparencia do cristal (33). Pero o aire tamén se pode volver subtancia que acredite o paso do tempo, inexorábel, que nos impide mesmo recoñecernos a nós mesmos nos anos nos anos mozos, e nin as vellas crenzas (Deixou de ser amuleto a cornamenta da vacaloura, (35)) nos permiten máis certezas, agás que o vento o leva todo mentres nós estamos feitos de fráxil porcelana, mentres o poema se estira, alóngase, non é sinxela a introspección aínda que se viva crendo na posibilidade dunha hipótese reveladora (38), aínda que se crea nela, a verdade é que non deixamos de ser inxenuos, peixiños de acuario na procura do AIRE fresco que abrolla / nas profundidades ignotas da montaña. Rafa Lobelle non se permite ser totalmente pesimista, aínda cre que podemos vencer o silencio e que o noso canto sexa flores nas tumbas dos mártires (40) e chama a sentirnos irmandados, espidos na nudez dos outros, mais aínda coa suficiente forza como para plantar margaridas para a seguinte seración (42).

                     Non se pode ler o poemario sen esa mestura entre derrota ou fracaso e esperanza, onde aínda queremos que venza a esperanza. E os poemas de TERRA achámolos máis sentidos, poden á veces reducir o seu corpo, como no primeiro, mais hai máis certeza, como se naceran de máis fondo, dunha comuñón máis fonda, aínda que tantas veces miremos e non vexamos, esa viga no ollo non lle impide confesar que ama a terra aínda que o traballo na terra significa esclavitude mentres te esfola / mentres che vai quitando o pelexo aos poucos / mentres che derrea o lombo / mentres che canga a cabeza cara os pés (46). A terra significa esforzo, traballo, mais éo todo, dela e nela nace o noso alimento, aínda que tamén sexa o noso acubillo trala morte, aínda que cada xeración repita as mesmas loitas e cada unha delas só sexa un outro agasallo aos mártires. Óllese, aos mártires. A voz poética recoñécese herdeira e continuadora na loita. Porque hai loita, loita por vivir, por vivir mellor, por un vivir consciente que o leva recoñecer que en moitos casos ao que chegamos é a querer convencernos da verdade menos incómoda. Recoñécese canso, recoñece a loita, unha vez máis, dos que o precederon e a eles rende homenaxe ainda que non está seguro de cal é o o noso destino, o destino da xente traballadora, da xente loitadora, da xente con mans de madeira labrando  o  porvir a golpe de garlopa (55), xente que co pouco que tiñan nas mans foron quen de transmitirnos todo un mundo, como a avoa, e clámase contra queles que non escoitaron/escoitan aos vellos como unha forma de cantarlles cantos de esperanza aos fillos (58), para iso pide consello aos vellos, para saber cales son as cousas importantes

                     A cuarta parte, LUME, comeza identificándose coa revolución, coa esperanza, co renacer, e expresa as súas ansias de revolución malia o contexto das ladeas abandonadas, que significa terra a ermo, a fábrica pechada, o obreiro parado, nestes casos recorre a tradición, en casa de ferreiro coitelo de pau (66) pola cativeza de miras de quen debera ser mellor loitador, si, mais non deixa de soñar coa redención, coa sublime forza do lume purificador, a pesar de que recoñeza que tamén hai tristura na revolución, de que  o primeiro inimigo a bater é un mesmo, que nas súas ansias de revolución do primeiro que desconfía é dos propios ollos, sen deixar de constatar que tamén hai azar, que nesta vida non se vive sen estar a espensas del, del e da necesaria solidariedade se se quere vencer, se se quere vencer é necesario soñar véndose agarrado a unha man, contar coas relativas ensinanzas dos antergos, coas inseguranzas dos vellos que fitan a vida solitarios. LUME purificador, lume redentor, a materia nin se crea nin se destrúe, transfórmase.

                     E despois chega o epílogo, a QUINTAESENCIA, que ese foi o quinto elemento engadido aos outros catro posteriormente, que é resumo e conclusión de canto antes lemos. Aí define o algoritmo da tristura, e fala da soidade, das dúbidas, do medo ao fracaso e, como único factor favorábel, os xestos de amor recibidos. Confirmándonos unha voz poética que, repasando a vixencia dos catro elementos fundamentais para os presocráticos que aíndas hoxe contan, por exemplo, no eido  zodiacal, atopa momentos para e esperanza e para a desesperanza, para o sentimento de derrota e para a ilusión da revolución, cunha voz que sabe facer moi súa, entre o pesimismo histórico (con todo nunca, ou case nunca, se venceu) e a necesidade dun futuro mellor. Quizá coa poesía, sen dúbida coa poesía como sutil elemento que nos permita trascender. Física elemental. o primeiro que tes diante, non te confundas, non queiras chegar á metafísica sen recoñecero que tes diante.

(É edición de autor. Se non o atopan na súa libraría, procúreno en internet. Paga a pena)

                     ASDO.: Xosé M. Eyré

subliñados de AS RAMONAS (Ana Cabaleiro, Galaxia)

A concelleira segue toda animada debullando as anécdotas do sábado e Mona, vendo o moito que enreda nese tema, sabe que acabarán chegando á parte espiñenta. Deixan atrás a ponte sobre o río Ulla, toda abirgada de néboa e poalla,e van chegando a Santa Cruz de Ribadulla (19).

……………………………………………………..

Monchita sempre tan racional, tan práctica. Tan imposibilitada para a loucura (29).

……………………………………………………………

-E tanto! Coma se quedase algún xornal vivo neste país onde ir petar á porta! O xornalismo está morto, dedícome a outra cousa queira ou non (30).

……………………………………………………….

Rosaura sorrí desde o fondo do seu rostro de moza a medio avellentar, coma se o sorriso lle nacese dunha dimensión agochada e profunda (48).

………………………………………………………

Non a motiva nada a posición en que a está situando na conversa. Mais gústalle a súa voz de outono, que ela escoita cun finísimo aroma de abelá e de xeadas suaves (53).

……………………………………………………..

Tería que ter un pasado con datos contrastados, fosen cales fosen, e non esa nebulosa de suposicións amañadas que non se sotiñan, construídas a partir de silencios e de preguntas que nunca se atrevería a formular (58).

………………………………………………………….

Zelia con z puxera no seu perfil da aplicación de viaxes compartidas que vivía en La Coruña. Mona vai pensando que técnicamente La Coruña xa leva tempo sen aparecer con ese nome nos mapas oficiais, polo que conclúe que Zelia con z vive nun lugar que xa non existe (65, salientados orixinais).

……………………………………………………………

Mona compárase cun sapo tragado por una serpe. Deixárase enganar pola calor do ventre da serpe mentres ía morrendo. Así fora. Cáenlle as bágoas e ódiase (73).

……………………………………………………..

Para Mona aquel día quedara marcado como o da revelación de que o verdadeiro campo de batalla é a incultura que chega desde a Meseta, disfraza de desprecio e de arrogancia (78).

…………………………………………………….

Mona adora que lle falen os lugares. Emociónase. Sempre acaba chorando un pouquiño, de felicidade. Facía moito que un lugar non lle falaba tan claramente (84).

…………………………………………………………

Así que baixou os pantalóns, sentou, meteuse o puño na boca e mordeu con toda a forza que precisou morder.

                A alternativa era arrincar os ollos (94).

…………………………………………………

Sentira o fortísimo e indignado desexo de dicirlles que aproveitasen, que gozasen mentres aínda o sol lles daba na cara, que xa viría a noite escura, xa (99).

………………………………………………..

O Renault Clío de Sabrina non ten repousa cabezas no asento traseiro e Mona non acaba de coller a postura. Calcula que ata que cheguen á Lanzada non lle han facer efecto os ibuprofenos (111).

…………………………………………………….

Xa non quedan gandeiros nin gandeiras en ninguna das dúas parroquias, ninguén a piques de erguerse para muxir (119).

……………………………………………………

Fora un can verde en peregrinación (122).

…………………………………………………….

Niso consitía a miseria. En pasar fame, en pasar medo, en non poder elixir e en descoñecer a cor do terreo ao outro lado do horizonte (124).

……………………………………………………..

Non quere que a súa familia escoite, desde o andar de abaixo, os seus beros de soñadora atormentada no medio da noite (138).

………………………………………………..

Pensa, desolada, que ser pobre é iso, ir perdendo, pouco a pouco, todas as opcións, ir conformándose (141).

…………………………………………………

A sensación paralizante de non formar sequera parte da sociedade, de vivir a escuras, de non ter dereito nin a existir (145).

………………………………………………….

E agora conducindo na soidade do seu mundo propio pola Meseta adiante sabe que a vinganza que aniña nela non ten nada de artística (156).

……………………………………………………

Ela sempre fora moi consciente de que ese tipo de capitais producen un material humano bastante pedante, altivo, sobervio, e moi celoso das súas fronteiras (163).

…………………………………………………….

Teñan en conta, señoras e señores, que o futuro toma unha forma particular e diferente en cada época histórica. A morte, pola contra, é común a todos os tempos, non precisa anovarse, é atemporal, e a súa presenza é sempre obrigada (167, salientado orixinal)

crítica da AS RAMONAS (Ana Cabaleiro, Galaxia)

FICCIÓN SOBRE A VIDA

Título: As ramonas

Autora: Ana Cabaleiro

Editorial: Galaxia

Non é moi común, mais ás veces pasa. Un premio é concedico por unanimidade, neste caso o García Barros 2018. Iso significa que os cinco membr@s que habitualmente conforman o xurado está de acordo en que esa é a mellor novela de todas as presentadas. E hai que ter en conta esa sintonía de percepcións. É unha primeira garantía, aínda que despois todo dependa da calidade do resto de discursos optantes a ese premio. Neste caso de Ana Cabaleiro, de quen lembramos a voz sigular en Sapos e sereas que nos convidaba agardar novas entregas, é así. A un non lle cabe a menos dúbida de por que tod@s @s menbr@s do xurado coincidiron na positiva valoración dun título que, a priori, cando lemos, non semella prometer demasiado. Mais abonda comezar a ler a novela, porque esta é unha novela, a autora pasou da distancia breve á máis ampla da novela, abonda comezar a ler a novela para sentirse atraído pola proposta narrativa que se nos ofrece. Cal é esa proposta de incio? Pois sentar no mesmo automóbil a Mona, fotógrafa que perdeu todos os puntos do carné, con Ra Meixide, a amante do seu marido. Resulta lóxico agardar que, no universo fechado do habitáculo automobilístico, ten que establecerse unha relación ben particular. Como se encarga de confirmárnolo cada páxina que imos pasando desta que ten moito de road movie..

Porque as páxinas de As ramonas lense soas. O lector non ten que esforzarse para continuar a lectura senón que esta decorre coa sensación de que nesta historia de mulleres somos conducidos por unha man experta e atenta ao contar. Domina os tempos internos da narración, sabe cando acudir ao período curso e cando o que convén é o período demorado e longo, en función do interese que teña para o discurso o que está contando non se perde na ramallada da árbore narrativa e sabe cando non precisa máis ca unha ou unhas cantas palabras e cando debe ser fiel aos matices. Describe ben sen abusar do adxectivo… Seleccionar ben unha materia interesante para ser contada, e contala coa habelencia do ben contar é propio de narradores/narradoras experientes e con personalidade. Como aquí demostra Ana Cabaleiro, quen, aliás de todo isto, fai gala dun grande coñecemento dos lugares polos que transita a novela, o cal contribúe moito á pátina de verosimilitude que nos agarima a lectura. Dixemos que é unha novela de mulleres, porque son moitas as nulleres que nesta historia habitan, mulleres que dalgunha maneira poden responder ao nome de Ramona, baixo a forma de hipocorísticos ou similares. E tamén homes, tamén hai homes, que saen mellor ou máis mal parados mais que nunca nos fan sospeitar que haxa un interese claro en que sexan figuras negativas. Porque sexa unha novela de mulleres, feminina, non ten que ser unha novela feminista. Senón que quere ser e é unha novela realista, unha novela que conte a realidade da vida das mulleres, mulleres con intereses artísticos como Mona, ou mulleres cuxo único interese é sobrevivir a un tempo que precariza mesmo aquelas que teñen estudos superiores, mulleres con intereses políticos, como Ra Meixide, nais, avoas…mulleres que foron vencendo ao tempo a forza de mañá seguir sendo elas nos tempos de penuria social e económica.

Finalmente, a historia que se nos conta abísmase á realización vital a través da arte. Mona, aquela artista prometedora, consegue reivindicarse malia as dificultades que foi atopando, nunha terceira parte da novela na que, fronte ás outras dúas, Mona non ten outro interlocutor que non sexa ela mesma. Nas dúas primeiras partes Mona viaxa por unha xeografía que autora coñece ben, desde o nativo Saídres, en dirección Compostela, en dirección Lalín, en dirección A Estrada, ou en dirección Vila de Cruces, Silleda, Mona vai atopando unha serie de condutores ou condutoras que lle permitan a mobilidade necesaria a quen non ten puntos no carné. Mais a terceira parte, que transcorre por terras fóra das fronteiras galegas, recupera o carné e a novela devén un diálogo entre a propia Mona e os seus intereses artísticos.

Que non, aquí non hai ningún crime do que achar o culpábel, aquí non hai ningún misterio que resolver. Ningún deses temas estereotipados que tanto se utilizan para crear tensión, interese lector en quen ten o libro entre as mans. Trátandose, como se trata, dun bon narrador ou dunha boa narradora, o tema resulta bastante intrascendente porque a súa mestría é suficiente para engaiolarnos. As ramonas é un bo exemplo, o tema é a vida, iso que pasa diante de nós cando abrimos os ollos. Como se vive actualmente nun interior cada vez máis avellentado que se resiste a morrer, a onde se volve frecuentemente despois de pasar a semana na cidade. Tamén como se viviu, as expectativas xeradas a redor dunha vía de tren que trouxo traballo e mortos. E a arte como método de realización persoal.

Ana Cabaleiro é a terceira muller en figurar na nómina d@s premiad@s co García Barros, e van alá trinta edicións. Moi pouco mais que vén constatar a eclosión de narradoras que estamos vivindo. A primeira foi María Gándara con Magog, era o ano 1997 e sorprendía que unha muller se fixera cun dos máis importantes premios en lingua galega. Unha María Gándara da que non se volveu saber nada. Non con ese nóme, mais sospeitamos que se trataba dun pseudónimo e baixo o nome Lola Gándara si achamos máis información aquí  e aquí . Despois, no 2013, Anxos Sumai achegou o seu nome coa celebrada A lúa da colleita . Agardámoslle igual fortuna a esta As ramonas de Ana Cabaleiro, unha novela sobre as mulleres (abondas hai na novela) e sobre a muller, porque todas son unha, na mesma loita ( aínda que non o recoñezan) mais en estadios diferentes, porque tamén é un arte-facto literario e coma tal explora, sitúa, inquire.

ASDO.: Xosé M. Eyré

subliñados de BESTA DO SEU SANGUE (Emma Pedreira, Xerais)

 

As crenzas do lugar din que o sétimo ou noveno de sete ou nove irmáns será lobo e a sétima entre as nenas, peeira, que significa a que goberna na manda dos lobos (13).

…………………………………………………..

E adoitaba dicir que sempre soñaba en vermello e negro e sen ruídos (20).

………………………………………………………..

Manuel chamábase Nela e adoitaba un eu muller na intimidade, pero de pel para fóra era el e era este, ese ou aquel, segundo a distancia de quen falaba (28).

………………………………………………………..

Manuel non é home de taberna, nin de viño. Non é home de alcoles (33).

……………………………………………………

Pódese dicir que os dous, lobo e trapeiro, traman no engano para o seu proveito. E obteñen pracer no trato previo coas súas presas. Gozan no ir preparando o camiño. Comercian e gozan da carnaza (38).

……………………………………………………..

A xente dicía da fada que do sétimo dos fillos ou das fillas dunha parella. Se é neno: lobo. Se é nena: peeira, capitá dos lobetos. E iso de nacemento (45).

……………………………………………………..

O perigo son os que non son coma ti (53).

……………………………………………………………

Oxalá tivésemos os corpos reversibles para poder facer isto sempre, entregarnos desta maneira. Oxalá as tripas e a carne fosen o de fóra. Así non habería a diferenza (58).

……………………………………………………….

Son fera e encántame que fera e besta sirvan para os animais e as animalas (58).

………………………………………………………..

A lenda tamén ocupa o lugar que deixa a desmemoria, para completala (61).

………………………………………………………..

Cando te convertes en animal faste besta e como besta actúas, pero tamén comprendes que non son o mesmo acto comer e alimentarse (66).

………………………………………………………….

Antonia de Rebordechao, Antonia Vianesa, Antonia Bonita, Antonia desquerida, desbotada, ninguén te quere eu son quen te coida, quen te aloumiña (73).

………………………………………………………………..

Son todas mulleres ou lobas, señor?

Non todas. Algunhas son lobas, otras son só mulleres sen sorte (80).

……………………………………………………………….

-Miñas pobres almas, antes do trebón os seus ósos berran por tumba. Na noite dos sábados vense brillar unhas luces raras entre as árbores. Son chispazos que dan os ósos. Xa ninguén quere ir por ese camino (83).

……………………………………………………………….

Francisca bonita. Hoxe non hai lúa. De estarmos xuntos ti e mais eu aínda, hoxe iriamos ver as estrelas (85).

………………………………………………………….

A fame dos lobos é vella e eles mesmos viven tanto tempo como os humanos, desde que deixan a teta comen asasinando (86).

…………………………………………………………..

No íntimo da cama morde, insulta, ole a perfume bravo e a tabaco, baléirase en mala educación e conta chistes verderolos mentres se corre (94).

…………………………………………………………..

(…) o propio reo foi lobo durante eses doce anos de crimes confesados. A totalidade do seu relato ocúpaa o lobo (97).

……………………………………………………………

Instalouse en todos nós un silencio e unha anguria que coido que levaremos dentro para sempre. Só queda que podreza na cadea cos seus recordos, aínda que haxa quen o defenda (99).

…………………………………………………………….

A pasada noite, primeira desde o seu ingreso neste cárcere, o preso Manuel Blanco presentou indicios de febre e delirios, inquietude e o que poderían ser emorsos ou pesadelos (101).

…………………………………………………………….

Esta sede, esta fame que xa non é a de sempre. Esta fonte que vai ser tapiada por moitos anos. Que será da súa auga, ocultada a partir de agora e para sempre ? (106).

…………………………………………………………….

Sinto gana de ouvear pero calo (109).