premios da crítica

Hoxe, 21 de abril, veñen de ser comunicados os Premios da Crítica Española, que en lingua galega foron para Bibliópatas e fobólogos, de Emma Pedreira e Camuflaxe, de Lupe Gómez. Parabéns desde esta Ferradura aos dous premiados. Déixovos coa crítca que no seu día fixen a Bibliópatas e fobólogos, toda vez que a Ferradura en Tránsito desaparecerá con Blogaliza o vindeiro día 25 é unha maneira de preservala ao paso do tempo nesta Ferradura en Tránsito II.

OS MISTERIOS DA ESCRITA

Título: Bibliópatas e fobólogos

Autora: Emma Pedreira

Editorial: Galaxia

Non os imos descubrir nós, escapa ás nosas capacidades, nin sequera dar razón de quen o fixera, pois a súa natureza sempre foi esquiva e nada dada a revelarse en uniformidade de criterio. Cada escritor ou cada lector que sexa inquirido sobre os miterios da escrita ou do libro ha dar solucións diferentes, mesmo contraditorias.Mais un poder inmemso ha ter para que os ollos repitan con frecuencia os desprazamentos sobre as letras; algo ten que ter moi atraente para que a lectura dun libro non abonde e sexa necesario ler outro máis, e outro e así sen conto. E o mesmo se pode dicir desde a perspectiva do escritor, abonda escribir o primeiro libro para que xa necesario escribir outro máis, e outro, e outro…Por máis que escribir cansa, ocupa tempo, fai ferver a cabeza, cando non é difícil imaxinar outras actividades intrinsecamente máis precenteiras en que gastar as horas. De verdade que si? De verdade que se pode atopar algo máis pracenteiro que crear con palabras? Evidentemente a resposta que nós dariamos é parcial, absolutamente parcial e nada neutra.

Porén, se isto é así, porque estamos a falar dunha actividade minoritaria? Porque o certo é que o vezo da lectura/escitura prendeu nunha parte minoritaria da sociedade. Sería socorrido acudir aquí ao trato que o Estado no que vivimos deparou historicamente á lectura/escritura. Que non deixaría de ser certo. Mais nos corenta e pico anos que levamos de “democracia”, algo máis se puido facer por unha actividade trascendental no desenvolvemento humano. Non foi así, non é así, nunca existiu interese niso, por iso estamos como estamos e libros como este de Emma Pedreira se dirixen primordialmente, porque non deixa de ambicionar a universalidade, a ese número de xente na que prendeu o becho da lectura/escritura. Non é o seu obxectivo desvelar cales son os mistrios da escrita e da lectura, mais si reflexionar narrativamente sobre o asunto. De xeito maioritario, engadamos, porque non todo o libro versa sobre iso, tamén está aberto a outras temáticas, tamén conta outras historias que, por ser iso, historias, material narrábel, tamén se poden incluír se se quixer.

Bibliópatas e fobólogos é un conxunto de 60 narracións moi breves, escritas sen ter cn conta a teoría crítica da Literatura Mínima ou Hiperbreve, mais, polo feito de empregar distancia tan curta, algúns procedementos da Litertura Hiperbreve si lle son comúns. Así, o anuncio, o proverbio, a nota de prensa, a receita, a carta ao director, a necrolóxica, as glosas sepulcrais, o inventario, a confesión ou o consultorio (literario), que poderían aparecer en calquera volume de Litertura Mínima ou Hiprebreve, tamén se atopan aquí, aínda que simplemente sexa en narracións moi breves. Narracións moi breves, que non manifestan esa necesidade do aguillón final que soprenda, mais polo feito de seren moi breves en moitas ocasións atópase o lector algo parecido provocado polo remate brusco da brevidade. Cómpre salientar que, que non siga as directrices da Litertura Mínima ou Hiperbreve, non é ningún desdouro para este volume de Emma Pedreira, simplemente é unha carcaterística máis a dar conta do contido de Bibliópatas e fobólogos.

A ironía e o humor son dous compoñentes indispensábeis á hora de falar de Bibliópatas e fobólogos, coa sa intención de reflexionar sobre o mundo dos libros e arredores, o que fai este volume de consulta obrigada para todos aqueles e aquelas que se adican á promoción lectora ou á animación á escrita. Primeiro pola propia valía literaria do libro, e segunda e moi importantemente porque nel e desde el se poden elaborar estratexias nestas dúas actividades, ademais de fornecer dun bo número de asuntos con carácter exemplificador. Dígase, de paso, como xa se indicou, que tamén se narran historias que non teñen que ver directamente co mundo do  libro, de maneira que o volume é moito máis variado do que en principio se podería sospeitar, potenciando a amenidade que lle é propia. Inútil sería aquí pretender deixar unha mostra da súa variedade, abonde dicir simplemente que o espírito desenfadado percorre cadansúa narración, un espírito festivo que, malia todo, non renuncia a reflexionar sobre o tema escollido, sendo esta reflexión unha punta de lanza para que despois o lector ou lectora profundice no tema en cuestión, verdadeira finalidade do discurso.

 

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

subliñados de O MORTO ASASINADO E OUTROS CONTOS (María do Carme Kruckenberg, Galaxia)

 

Don Reberte era un ratiño de campo, tan pequeno, redondiño e doce coma unha améndoa en plena sazón (18).

…………………………………………………..

Xa non recordo o nome, non teño memoria máis ca da cor do seu cabelo e  a lucidez das súas mans (20).

……………………………………………………

Despois de analizar a pintura de arriba abaixo e de abaixo a arriba, iluminóuselle a faciana coma se de súpeto comprendese o que non vira en centos doutras ocasións (23).

…………………………………………………….

Esas xenialidades son as que boto en falta. A perfección déixame xeada, robotiza o pensamento e deixa que a imaxinación esmoreza polas corredoiras do nada (26).

…………………………………………………….

Cando coñecín de boca dos meus pais o que pasara aquela tarde de outubro da miña nenez, xurei que algún día sacaría á luz da verdade o mal que fixeron ao meu sangue ( 28).

…………………………………………………….

O caso é que a pulga vive comigo desde hai un ano e non ten intención de deixarme por nada do mundo (30).

……………………………………………………..

Non coñeces ademais o tempo que lle vai levar en facer os rezos, arranxar as flores ou falar esa fala interior que se ten cos defuntos (34).

……………………………………………………..

Tiña uns ollos verdes, grandes e penetrantes, atentos ao que se falaba del; en realidade semellaba un persoeiro intelixente  vivido, máis ca un felino (38).

………………………………………………………

Facede vosa a pureza e a fantasía de don Agostinho, na crenza de que todo é posible neste universo. Todo, absolutamente todo (40).

………………………………………………………..

-Pois pecha os ollos para ouvir mellor. Verás como as túas palabras, as que acabas de dicir, veñen de volta nas partículas da luz (46).

…………………………………………………………

As palabras, as palabras do mundo enteiro cos centos de idiomas, vellos e novos, andan enredando dunha beira a outra da terra, agochadas no zoar do vento que dá vida aos homes aínda que eles non o saiban (47).

…………………………………………………………

É posible que, aínda sendo un osiño de mentira, nunca se esqueza desta amizade que comezou unha fin de semana con este precioso agasallo (51).

………………………………………………………..

Foi un encontro cheo de beleza insospeitada. Dise nas aldeas de Galiza, deste cativo animaliño, que percorre nas noites escuras o camiño da melancolía e que produce unha grande inquedanza polo misterioso da súa vida (55).

crítica de O ASASINADO MORTO E OUTROS CONTOS (María do Carme Kruckenberg, Galaxia)

OS CONTOS DE MARÍA DO CARME KRUCKENBERG

Título: O morto asasinado e outros contos

Autora: María do carme Kruckenberg

Editorial: Galaxia

Maía do Carme Kruckenberg (1926-2015) sitúase na “Promoción de Enlace” xunto a outros nomes como Luz Pozo  Garza, Antón Tovar, Manuel Cuña Novás e Xosé Neira Vilas. A poeta, xunto con Pura e Dora Vázquez, Luz Pozo e Xoana Torres escenifica o reencontro coa tradición literaria galega en feminino desde Rosalía de Castro. Deixounos unha obra poética que supera a trintena de títulos publicados, para alén de múltiples colaboracións en volumes colectivos, en moitos casos dando resposta literaria a chamadas de compromiso social e político (11). Mais tamén escribiu narrativa, aínda que esta é menos coñecida, que é a que reúne Mercedes Queixas Zas, autora tamén da introdución neste volume.Entre 1998 e 2012 María do Carme Kruckenberj Sanjurjo publicou periodicamente, en edición non venal e co propósito de servir de agasallo a amizades íntimas,  unha serie de relatos con extensión e destinatarios diversos (12). 15 en total, impresos en Iniciativas Gutemberg e con tiraxes de cen exemplares asinados pola autora e ilustrados por Eva Lloréns, Mercedes Lence, Gozalo Suárez, Antón Goyanes e a propia autora. Alén disto, en 1999 viu a luz unha recompilación de sete novos breves relatos (…) impresos baixo a responsabilidade da Unión Comarcal de Comisións Obreiras de Vigo e o Concello de Vigo, un volume de agasallo e de conmemoración do Día da Letras Galegas (12). Así pois a escrita en prosa de Maíría do Carme Kruckenberg ten moito de ocasional, de escrita feita a petición, mais non por iso deixa de ser menos interesante a expresión narrrativa dunha das voces poéticas máis celebradas das nosas letras.

Así, pois, trátase de 22 contos breves, “O morto asasinado” é quizá o máis extenso e por iso dá título ao volume, que celebran a beleza da palabra. Situados en espazos de ambientación real, vivencial (12) como son Vigo, Padrón, San Xoán de Piñeiro, Tui, Restinga de Marambaia… A beleza da palabra e unha sensilibilidade a flor de pel, son manifestos sen que por iso haxa que tildar os contos de prosa poética. Temporariamente tenden a levarnos a “outro tempo”, as primeiras décadas so século pasado, e por eles transitan, de cando en vez, trasnos ou sereas, sen que iso queira ducir que aforren a traxedia, como en “O neno afogado” ou no que dá título ao volume. É de salientar a destreza coa que María do Carme Kuckenberg crea ambientes con moi poucas palabras, uns ambientes nos que sempre hai algo de máxico, aínda que só sexa a beleza da palabra., ese instrumento co que crea atmosferas envolventes. Desde o primeiro até o derradeiro conto, o lector pode estar seguro de atoparse unha narradora hábil, que conta case en ton confesional.

Eis, logo, unha oportunidade para gozarmos da voz narrtaiva dunha poeta, unha voz narrativa sorpesiva por ben artellada, que á veces acode ao conto contado, a encerrar unha narración noutra máis longa, como no que dá título ao volume ou no primeiro, “O paxariño de Sevilla”. Parabenizamos pois a inicitiva de Mercedes Queixas e  Galaxia á hora de reunir esta prosa dispersa nun único volume que nos permite decatarnos do boa narradora que era María do Carme Kruckenberg, alén de excelsa poeta. Deste xeito queda completa, ou máis completa, a obra dunha autora fundamental na nosa historia literaria. Contos que, vista a súa orixe, ben se pode dicir que son inéditos, pois era prosa para as amizades ou de compromiso, non venal e de circulación restrinxida.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

 

subliñados de NOITES DE SAFARI (Marleen MaLone, Xerais)

 

(…) noites arduas onde femias en celo rastrexan as pegadas e os bramidos dos machos dominantes sexualmente activos co fin de aparearse. Si, Félix Rodríguez de la Fuente modulárame desde sempre a linguaxe (10).

………………………………………

Nin resucitando a Steve Jobs podería programarse os homes para que cedesen o rol dominante ás mulleres (25).

………………………………………

Con todo, xúrovos que  amiña entreperna era unha contorna fluvial e forestal tan natural como a fervenza do Ézaro, e reivindicaba para ela o selo de <Galicia Calidade>, pois non era menos que os viños, crustáceos e paisaxes que saían naqueles spots da Xunta (31, salientado orixinal).

………………………………………

Dúas veces. Dúas malditas, desatinadas e miserables veces consentín as artimañas sucias de dous homes casados (33).

………………………………………

Pero tamén é certo que pode ser < home e muller que se aman>. Ambos e dous conceptos dominábaos Corín Tellado (41, salientado orixinal).

……………………………………….

A día de hoxe, cun pé nos corenta, recibo idéntico trato: adoito ser confidente necesaria, poucas veces o obxecto de desexo de carnes suculentas que ansían devorar (48).

………………………………………..

Introducín dous dedos na miña vulva sen dificultade. Estaba moi húmida. Polo momento non sentía dor (62).

…………………………………………

Comezaron a palpitarme as sens e, nun punto do meu cerebro equidistante de ambas, iniciouse a cocción da mala hostia, a lume rápido (79).

………………………………………….

A conversa non vola vou transcribir, pois dilataría moito o relato -e este xa excede da media: ao redor das tres mil palabras-(85).

…………………………………………..

Teño que recoñecer que isto de ir de pretty woman mola moito. Grazas, promiscuidade! (92, salientado orixinal).

…………………………………………..

Axeonlleime para loala. Permanecín uns segundos prostrada, cunha actitude teresiana, ante tamaño despregamento de virilidade (106).

……………………………………………

Menos mal que son acuario e suponse que, por nacemento, estou en obrigada sintonía con esta era. Vamos, que o cosmos está do meu lado, axudándome a sosegar o meu carácter insufrible (117).

……………………………………………

Apertáchelo demasiado forte, dándolle a coñecer o lote de carencias afectivas que preceden a este momento (130).

…………………………………………….

Prostitúome en todas as ocupacións. Agás fodendo (136).

…………………………………………….

Só atraio perfectos balas perdidas. Bandidos da noite, vamos (141).

…………………………………………….

Mirade, a vida flúe veloz como o diñeiro negro cara a un paraíso fiscal (146).

……………………………………………..

A soidade é moi puta e refrégase contra canto refugallo de carnaza con cheiro a testosterona atopa (160).

……………………………………………..

De acordo, non lle enviara alta literatura, pero conviremos en que a erudición escrita estorba á hora de tentar desadurmiñar a ferralla (169).

……………………………………………..

Desde entón manteño unha actitude defensiva fronte aos narigóns. Aquilinos inseguros, aguzados idiotas, recachados inútiles, por favor, afastádevos do meu aséptico cogomelo! (175).

…………………………………………….

A miña entreperna, cal cráter enfornando, erupciona en lava fronte a un sismo testosterónico (193).

………………………………………………

Que facía eu alí? O invariable: gañar a vida a base de perder o tempo (212).

………………………………………………

As dúas primeiras citas con Seareiro foron comigo, fronte a un televisor. Acariñabámonos no tempo de tregua que un penalti nos concedía antes do gol (227).

……………………………………………….

Enriba da mesa do salón, dúas cabichas, no bordo do cinceiro, valoran o suicidio. Un cheiro mesto, agre, penetrante,, inunda a estancia (230).

……………………………………………….

Chamas porque xa tes unha idade, porque coleccionas derrotas e fe, e chamas, sobre todo, porque tes tarifa plana (240).

………………………………………………

Perdín máis tempo recluída en retretes alleos que no meu propio afectada de diarrea (246).

……………………………………………….

Non por atesourar certo atractivo, unha pode ter un flirt con quen lle dea a gana. Mesmo podendo, a realidade sempre desbarata calquera expectativa (269).

……………………………………………….

A miña inapetencia para cociñar -que non para comer; devoro canta ambrosía ou bazofia alcanza o meu nariz- escorrenta os homes (277).

 

crítica de NOITES DE SAFARI (Marleen MaLone, Xerais)

CATÁLOGO DE AMANTES DESORIENTADOS

Tïtulo: Noites de safari

Autora: Marleen MaLone

Editorial: Xerais

Un ve o libro e pensa que Xerais nos quere dar a coñecer a unha autora foránea. Un abre o libro e xa na lapela se decata de que Marleen MaLone non é outra que Iolanda Zúñiga, poñendo en práctica un xogo de heteronomía pouco frecuente na literatura galega. En realidade tamén o discurso vén reafirmar a heteronomía, que acada cotas máis elevadas cando Iolanda Zúñiga escolle parte do discurso para que fale por ela na lapela. Isto é o primeiro que sorprende nun título que se acha a medio camiño entre o libro de relatos e  a novela, pois nos 23 relatos vaise construíndo unha continuidade/contiguidade que ben pode facer pensar na novela, mais por outra parte nalgúns relatos nótase que só son iso: relatos, por iso dicimos que o libro está a medio camiño.

En Noites de safari, unha muller, que adopata o nome de Marleen MaLone porque o apelido fai referencia á soidade e que se acha preto dos corenta, deice pasar de ser receptora pasiva a tomar  a inicitiva nas cuestións que teñen que ver co sexo. Así, empodérase sexualmente e pasa de ser carnaza a converterse en depredadora, como ben di a contracapa do libro, pero non conta con que traumas e desfectos do pasado poidan entorpecer os seus propósitos. Por iso o libro se converte nun catálogo de amantes desorientados, ou un manual, como indica o subtítulo. Marleen MaLone, MM, decide saír de safari pero os amantes resúltanlle un conxunto de seres desorientados. Cómpre indicar que, contrariamente ao que indica o título, os relatos non sempre acontecen de noite, de xeito que moitas veces tamén desprega as súas artes de sedución de dúrante o día, como acontece, por exemplo, no derradeiro, que ten lugar nunha libraría.

Os capítulos catalogan os amantes e van postos en orde alafabética. “Apático”, “Barbudo”, “Casado”, “Desflorador”, “Esdrúxulo”, “Facha”, “Gaiteiro”, “Hebdómada”, “Iletrado”, “Lector”, “Mentireiro”, “Narigudo”, “Ñu”, “Obsesivo”, “Putañeiro”, “Quixote”, “Repoñedor”, “Seareiro”, “Torpe”, “Ulises”, “Viaxeiro”, “Xocoso” e “Zopilote” conforman a fauna que dá cazado nos seus particulares safaris. Ben, en realidade son máis de 23, porque nalgúns capítulos aparecen máis de un amantes. Como acontece en “Quixote”, que volve á letra H, ou en “Xocoso” onde son dous os amantes, igual que en “Casado”. Dito isto, queda tamén dito que o libro descansa sobre a capacidade da Iolanda Zúñiga para crear personaxes diferentes, que a súa habelencia como narradora fai coincidir coa orde alfabética, de tal xeito que o subtítulo tamén podería ser “Alfabeto de amantes  desorientados”.

En Noites de safari é recoñecíbel a escrita anovadora de Iolanda Zúñiga desde a grande cultura musical que se fai patente nas súas páxinas, non de xeito tan obsesivo como en Periferia mais si moi salientábel. Mais de todas as personaxes que mentabamos no parágrafo anterior, a máis complexa e notábel é a propia M M: unha muller de ampla cultura musical, mais tamén televisiva e cinematográfica, que non refuga aspectos polémicos da política actual, e le tanto a Corín Tellado como libros de autoaxuda, 10 Minutos ou Muy Interesante. O resultado é unha escrita fresca, desinhibida, culta mais asequíbel a calquera lectorado, que beirea as fronteiras do erótico mais nunca se adentra nelas porque o importante son as personalidades dos amantes, non só os encontros carnais con estes. De feito son as personalidades dos seus amantes as que levan a MM a ter un catálogo tan amplo, pois se foran os encontros carnais para pouco valerían as ricas personalidades que lles crea, ricas e varidas, e abondaría  con relatar os aspectos máis tórridos das relacións.

Marlen MaLone é unha muller dos nosos días Igual que Iolanda Zúñiga é unha escritora que, malia a súa pouca obra (Vidas pos-it, Amor amén, Periferia), aínda é nova, xa logrou un lugar recoñecíbel no panorama das nosas letras.

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

 

crítica de O SUICIDIO DE JONAS BJÖRKLUND E OUTRAS HISTORIAS (Carlos Casares, Galaxia)

CONTOS PERDIDOS DE CARLOS CASARES

Título: O suicidio de Jonas Björklund e outras historias

Autor: Carlos Casares

Editorial: Galaxia

Para este libro, Xosé Manuel Soutullo reuniu os contos que Carlos Casares foi deixando publicados en diveros medios, moitas veces co gallo da conmemoración de algo ou baixo pedido, de feito que hoxe resultaban de difícil acceso. Evidentemente, un persoeiro como Carlos Casares foi moi requirido para tales efectos, de feito que reuniu 21 contos, que son os que conforman este libro, sete deles en castelán, os que pechan a edición. Deste xeito, aínda que o propio Carlos Casares non deixou organizada a publicación, O suicidio de Jonas Björklund e outras historias pasa a formar parte do corpus casariano e ninguén pode dicir que leu todo Carlos Casares se non leu este libro. Os contos abranguen desde 1965 até 2001, un período de tempo amplo que case se corresponde coa súa traxectoria como escritor. A prsente edición forma parte da homenaxe que Galaxia tributou a Carlos Casares no ano 2017, ano no que foi o centro da celebración do Día da Letras Galegas.

Carlos Casares publicou dous títulos de contos en vida, Vento ferido (1967) e Os escuros soños de Clío (1979), aos que vén sumarse este de forma póstuma. Nestas obras dispersas, segundo o seu compilador, están presentes tanto as liñas centrais do seu estilo coma a súa evolución durante os máis de trinta e cinco anos que dedicou á actividade literaria (8). De xeito que esta colección de historias dispersas resuluta unha mostra representativa dos seus intereses como escritor (9). Os temas centrais da súa obra recoñécense aquí: a violencia, o dogmatismo, a tolerancia e….o humor (8) Sobre todo o humor, un elemento que a el lle interesaba moito e que xa utilizara en Os escuros soños de Clío. Pódese dicir que o humor percorre estas páxinas con fruición, de xeito que é moi difícil lelas sen un sorrriso na boca, o sorriso fino e intelixente, como o  humor que destila Casares nesta publicación.

Unha ocasión magnífica para reencontrarse co Carlos Casares gran contador de contos. De factura moi diversa, todos teñen a impronta da calidade da prosa casariana e podemos atopar desde un conto con protagonismo para Hemingway ( o que dá título ao libro) a outros onde o centro é o viño do Ribeiro ou o ciclismo e o fútbol, por non mentar aqueles nos que alguén pon un ovo, feito que resulta ser moi do gusto de Carlos Casares e se repite nesta publicación. Mais, en defintiva, un pode reencontar o Carlos Casares de período longo, ampuloso e cheo de matices, cousa difícil de atopar nos escritores de hoce en día; e tamén o Carlos Casares que non perde o tempo e, de inicio, nos pon en situación con moita rapidez e efectividade ( se ben despois non deixará de aparecer o período ampuloso, porque chegan os matices e iso era algo ao que el estaba sempre moi atento).

Aínda que tenden á versión curta, ás veces son títulos que se fraccionan en diversas partes, pódense topar tamén outros nos que a extensión é máis ampla. E non se se escapa tampouco certa oralidade, certo influxo do Carlos Casares contador de contos orais, ou ben tamén se pode dicir que Carlos Casares resultaba moi literario tamén nas ocasión nas que narraba oralmente. En resumidas contas eis un autor que era mestre da evocación e que aquí se nos mostra en todo o seu esplendor. Porque tamén hai que dicir que algúns contos tiran de eruditismo para conformar un volume moi variado que percorre un amplo período de tempo e onde nalgún conto puido incluír certas pasaxes autobiográficas. Así, hai contos onde o protagonismo é para os grises anos da ditadura, sobre todo nos sete contos en castelán, como o ambiente universitario da época. Cómpre dicir, e referímonos sobre todo aos que están en castelán, que moitas veces era para contribuír a libros de autoría colectiva, que atopamos un onde o centro e Di Stéfano (por mais que nonn apareza mentado) nun conto que se incluiría nun libro organizado por Jorge Valdano (entón adestrador do Real Madrid) e outro onde o ciclismo toma protagonismo.

Todo un acerto este libro que nos aforra unha peregrinaxe por publicacións de difícil acceso para reencontrarnos co mellor Carlos Casares. Unha maneira de que non se perdan estas xoias literarias que o lector pode desfrutar en O suicidio de Jonas Björklund e outras historias.

ASDO: Xosé M. Eyré

 

 

 

crítica de FÓRA DE SI (Suso de Toro,Xerais)

A VOLTA DE SUSO DE TORO

Título: Fóra de si

Autor: Suso de Toro

Editorial: Xerais

Un nunca creu na retirada de Suso de Toro hai oito anos, non, quen  leva o bicho dentro non ten máis remedio que deixalo aflorar máis pronto ou máis tarde. E o bicho é a necesidade de comunicar, de rebelarse, porque os escritores son, en boa medida, uns grandes rebeldes. Desde entón foi reaparecendo na prensa ou con algunha outra publicación. SomnábulosInmateriaisHumildar dan conta deste medio silencio de Suso de Toro. O que non volvera é publicar unha novela, que é o que fai agora con esta Fóra de si.

Fóra de si é unha novela sen narrador, son as propias personaxes as que van dando conta do progreso da trama. Unha trama que presenta a un protagonista, Ricardo  Marzoa, neurocirurxián, que está atravesando unha etapa difícil da súa vida, tanto profesionalmente como no eido da privacidade. Profesionalmente ten un conflito no seu hospital, que non chega a dirixir e mesmo lle negan o poder retirarse sendo xefe de planta, o que o leva a efectuar uns actos de vinganza un tanto escatolóxicos. Un día sofre un accidente e todo cambia, refúxiase na que fora a casa da familia e decide mudar de vida, comeza por deixar o alcohol e, residente nunha cidade deixará esta para vivir na aldea. Unha viaxe campo-cidade á que Suso de Toro xa nos tiña afeitos e que regresa agora adoptando o protagonista a casa familiar como fogar. A casa pertencía ao tío Vurxilio, quen morre e lla lega en herdanza xunto coa mensaxe de ir visitar o seu pai, xa ancián, á residencia na que vive. Fóra de sipresenta, polo tanto, un rexurdir duplo, o de Suso de Toro como narrador e o da súa personaxe, Ricardo Marzoa, como home novo. Neste rexurdir, Ricardo Marzoa conta cunha axuda imprescindíbel: Celeste Beatriz.

Celeste Beatriz é unha brasileira que estivera casada co fillo dos caseiros do tío Virxilio, meiga e compoñedora, que ten unha filla e será crucial, só coa súa presenza, no rexurdir de Ricardo Marzoa. Cómpre fixarse no simbólico do seu nome, Celeste, que nos remite ao ceo, e Beatriz, que nos lembra a Beatriz de Dante, a Beatriz pola que Dante descende ao inferno na súa procura. Porque será tamén unha Betariz así para Ricardo Marzoa, ela é a que definitivamente o decide a mudar de vida deixando atrás a súa crise familiar. Porque esa é outra, outra característica da prosa de Suso de Toro, a crise familiar. Ricardo Marzoa está casado, ten unha filla coa que pouco se comunica e unha muller que xa lle é allea. Por outra parte non se leva ben co seu pai. Boa parte da novela son os soliloquios que Ricardo mantén co seu pai, que nunca lle contesta palabra, agás unha vez, xa ben entrada a novela e preto do seu remate.

A novela asenta nunha construción das personaxes con moito oficio. Tanto Ricardo Marzoa como Celeste Beatriz representan mundos distintos, aínda que os dous teñan en común ocuparse dos males da cabeza da xente desde ámbitos diferentes. Son as personaxes centrais, mais tamén o tío Virxilio, personaxe secundaria, ou o propio pai, malia non dicir nada, están ben configuradas e resultan capitais no desenlace da trama. Suso de Toro selecciona un gupo de personaxes que, centaris ou secundarias, teñen que ver no desenlace da trama, non se complica con personaxes secundarias prescindíbeis. Aí é onde se nota o oficio narrativo do autor. Sabe perfectamente que é o que quere contar e como o quere contar, moi preto da oralidade e beireando a dramaturxia, prescindindo do narrador. E a verdade é que non se nota a ausencia de narrador, as personaxes asumen o seu rol a plena satisfacción, sobre todo Ricardo, que é quen ten un maior peso na trama e tamén na narración.

Fóra de si, ademais das relacións familiares rotas, presenta a necesidade de rexurdir, de dar por rematada unha etapa da vida e comezar outra nova, de facer un lume coas experiencias pasadas e rexurdir cunha nova personalidade. É hora de que a vida ofreza segundas oportunidades, vivir resulta un compromiso tan esixente que ben merecemos ter segundas oportunidades nas quen enmendar o mal feito de primeiras, ben mercemos ter ocasión de corrixir os malos pasos dados de inicio, porque a fin de contas ninguén nos aprende a vivir, aparecemos neste mundo e, sen darnos conta, estamos vivindo, cometendo erros e aprendendo deles cando temos oportunidade de facelo, que  amaioría das veces nin iso se nos regala, a novela representa a segunda oportunidade para Ricardo Marzoa.

É o Suso de Toro de sempre, non se reinventa para seguir sendo el mesmo. O que aquí temos é un autor que decidiu tomarse unha etapa de silencio de oito anos para rexurdir en plena forma, seguindo sendo el mesmo. Polo que cabe celebrar esta nova novela como un retorno e como unha continuidade. Nun mundo onde artistas, políticos e futbolistas parecen ter tomada a voz pública, o retorno dun autor como Suso de Toro, cunha personalidade propia moi definida, debe ser celebrado como se merece e nada mellor que lendo esta nova novela, unha novela que satisfará plenamente os lectores devotos de Suso de Toro e tamén a a queles que o frecuentaron menos.

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

Probando

Foron moitos anos de convivencia en Blogaliza, e amólame que desapareza porque esmorece un lugar de cohabitación para a expresión en galego, ademais de que me vexo na obriga de inicira nova andadura e non son precisamente hábil manexando as cousas de Internet. Estou tratando de salvar todo o que poida da Ferradura orixinal, mais vai lenta a cousa, mentres tanto, a ver se aprendo a subir novas anotación neste novo enderezo. Sinto un fondo pesar polo desmembramento do Blogomillo, que é o que vai significar a desaparición de Blogaliza, todos perdidos cada un polo seu lado seremos menos visibles e menos existentes.