crítica de SOÑOS.ARQUIVOS.CARTAS (María do Cebreiro, Xerais)

IMPULSOS DE TRANSGRESIÓN

Título: Soños. Arquivos. Cartas

Autora: María do Cebreiro

Editorial: Xerais

Soños, facultade do desexo privado…e que bonito cando son compartidos! Soños, elucubracións refuxio tantas veces da tenrura, mais tamén os pesadelos son soños pero aquí non se refire a eles ou chamaríaos polo seu nome. Soños, esa materia de que está feito o progreso. Soños, revelacións do íntimo, ansias, ilusións…Arquivos, linguaxe administrativa, lugar onde se garda e clasifica calquera tipo de documento, conxunto de cousas que teñen algo en común. Cartas, escritos que se envían a alguén. Desde o mesmo título, Soños. Arquivos. Cartas, o último libro de María do Cebreiro, fala de transgresión poñendo en contacto tres substantivos de orixe tan diversa.

E así é, o libro é pura transgresión de fronteiras literarias. Pero antes digamos que é un libro fragmentario. Salvo raras excepcións, o texto fragméntase en varios, como se fose un texto seriado, ás veces con marcas de capítulos ou partes, existindo unha conexión poética entre as partes, a partir de aí pódese procurar a lóxica ou a consecuencia, a sabendas de que non é aspecto que preocupe especialmente á autora duns textos que teñen título, mais é un título enigmático formado exclusivamente por letras ou combinacións de letras e números. Si, o título serve para identificalos mais só para iso, posibelmente para autora teñan algún sentido, porén non é así para quen le. En primeiro lugar os textos teñen moito parecido cos propios dun diario poético ou caderno de campo en que se van anotando os feitos poéticos segundo orde de aparición na men e e no sentir da poeta. En diálogo co xénero epistolar, pois tamén este é empregado claramente aínda que non profusamente. E non esquezamos aqueles que poden ser arquivos ou proceder de arquivos da autora.

Moi difícil de encadrar tematicamente, pois o mesmo texto pode conter varios temas, o libro constitúe unha forma privilexiada de apertura aos demais. Unha apertura na que pode haber personaxes mais só unha vez contan unha historia. Soños. Arquivos. Cartas tamén é un libro fronteirizo formalmente, porque, alén do  dito, os textos non conteñen versos, vense superados con facilidade e non rematan ata o final da liña. Quizá o que mellor o define é a prosa poética, moi preto da literatura mínima, do microrrelato, de feito os textos están cerca dunha sucesión de microrrelatos en comunicación uns con outros. Está moi cerca mais tampouco son microrrelatos ao uso, aínda que xa sabemos o cerca que están microrrelatos e poesía. Os textos, máis ca nada, son a casa da poesía, están preñados de poesía, cada parte de que se compón o texto é unha idea poética e así se van sucedendo unha tras outra, coma se foran superpoñéndose.

Ás veces o texto é unha realidade única, coma no caso de “G.(6)”, “I.(3)” ou os moi breves como “G.(9)”. Aínda así, os dous derradeiros exemplos non son fragmentarios, mais o primeiro si, está construído en base a interferencias, coma tatexos, o texto vaise configurando interferido por múltiples silencios. Unha variante máis dos textos seriados que é o normal no libro. Ao pouco de comezar o libro, a voz poética explica a forma dos textos recorrendo ao impulso. É o mesmo impulso o que rompe a escrita aínda que fracasemos, como ante as cousas que son realmente grandes debemos aprender a fracasar (10). De feito que podemos identificar cada parte do texto cun impulso, un impulso poético, e o texto sería unha sucesión de impulsos, impulsos sobre a vida, sobre aquilo que fai que o que vivimos día a día mereza a pena ser vivido. Impulsos transxenéricos preñados de poesía, como preñada de poesía vén a vida. A misión da poeta é descubrírnola, importando moi pouco as convencións literarias herdadas da tradición, de feito enfróntase a elas directamente, escribindo un libro difícil de catalogar xenricamente pois aínda que formalmente se presenta como prosa…esta vén cargada de poesía.

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

subliñados de EN BRANCO E NEGRO (Pere Tobaruela, Baía Edicións)

 

O vello xastre mirábame en fite. Era unha ollada profunda, escrutadora pero sen pretensión de intimidar (9).

……………………………………………

Desta maneira, pechados hermeticamente e sen poder case respirar, comezou a nosa viaxe (13).

……………………………………………..

Eu, en cambio, estou máis de acordo coa opinión do escritor romanés Eliezer Wiesel: <Nos campos de exterminio nazis morreu o home e a idea de home> (17).

……………………………………………..

Uns meses antes de acabar a carreira, un amigo de Héctor ofreceulle a posibilidade de dirixir un xornal: o amigo poría os cartos e Héctor o talento (28).

……………………………………………….

(…) se barrásemos ben forte que non somos nin putas nin submisas, as mulleres de hoxe fariamos ver a nosa dignidade e gañariamos o respecto da nosa sociedade (34).

……………………………………………….

Fomos cara á Ponte do Diaño: deixamos atrás o centro antigo da vila por uns momentos. Cando chegamos á ponte, o vello xastre colleume do brazo e pediume axuda (45).

………………………………………………

Non lle caiba dúbida: hai que ensinar e aprender a saber distanciarse, a saber obxectivar, a saber aceptar (47).

………………………………………………

(…) a un país sen miras correspóndenllle políticos sen miras (50).

……………………………………………….

Pasamos case seis horas na Gran Cabilia. Entraramos ás dúas e marchamos de alí ás oito menos cuarto (60).

……………………………………………….

Cataluña, calquera país do mundo, é a suma das súas circunstancias históricas (68).

……………………………………………….

Podemos concluír, logo, que sempre perden os mesmos, isto é, unha muller ou un home calquera, un cidadán corrente (82).

………………………………………………..

Antonio e Carmen estiveron agardando con impaciencia as noticias das 23:00 horas da BBC (88).

……………………………………………….

O que son as cousas: a familia de Manuel puido saír de Bata grazas a un membro do partido de Macías (94).

………………………………………………

(…) Todos achegamos xenes prehistóricos a este mundo posmoderno (…) (101, salientado orixinal).

crítica de EN BRANCO E NEGRO (Pere Tobaruela, Baía Edicións)

O POSITIVO E O NEGATIVO

Título: En branco e negro

Autor: Pere Tobaruela

Editorial: Baía Edicións

A vida está chea de aspectos positivos e outros negativos, a persistencia duns non debe agacharnos os outros. Por iso o título de En braco e negro de Pere Tobaruela. Esta pequena novela técese desde dous fulcros temporais. O sincrónico, que nos conta a relación entre Sara Martí e Manuel. E o diacrónico, que nos conta a historia da familia de Manuel. Entre os dous vanse alternando sucesivamente na lectura que a autora implícita, Sara Martí, dispón para nós nos doce capítulos de que consta a novela. Unha novela que conta un aspecto novidoso dentro da literatura galega e ben pouco tratado na castelá: o proceso de independencia de Guinea Ecuatorial, pois alí é onde se asenta Ferran, o avó de Manuel, en terras dun seu parente que lle ofrece traballo. O traballo é duro nos cafetais, mais casa cunha negra e entón sente o desterro a Mongomo, pois non estaba ben visto que os europeos casaran coas negras. Mais este aspecto negativo, o traballo é aínda máis duro na plantación de cacao de Mongomo, vese contrarrestado polo grande amor que existe entre Ferran e María. Paralelamente cóntase a historia da relación entre Sara Martí e Manuel. E nesta historia paralela e sincrónica hai cabida para tratar un monte de temas, pois Sara Martí é xornalista e publica artigos de opinión nun diario local, Coses Nostres.

Os artigos de opinión de Sara Martí, sempre suxeridos polo que se leu antes, polas vivencias da propia Sara, dan entrada e temas como os campos de exterminio nazis, a condición de muller na sociedade actual, o patrimonio e o urbanismo, a mestizaxe ou a guerra dos Balcáns. E tamén a personaxes da cultura catalá (como Sandra Balcells, Jaume Vicens i Vives, Jaume Sans, Gemma Lienas…) ou europea: Goethe, Eckerman. Todos eles son empregados pola voz crítica de Sara Martí nos seus artigos de opinión, uns artigos moi pertinentes que serven para poñer de relevo circunstancias onde o ser humano actúa con pouco humanismo, xa sexa nos campos nazis, no trato ás mulleres, na desconsideración do patrimonio, na reivindicación da mestizaxe como compoñente cultural central da nosa vida, ou na guerra dos Balcáns. A necesidade da voz crítica é unha reivindicación que Pere Tobaruela, que chega a ficcionarse a si mesmo, quere deixar ben clara.

Detrás dalgúns personaxes de ficción desta novela hai un anaco de vida ou opinións de personaxes de carne e óso (100). Declara Sara Martí no remate da novela, e cítaos por orde alfabética: Sandra Balsells, Josep María Espinás, Edmon Gimeno, Ferran Iniesta, Edgar Morin, Sylvia Oussedik, Bru Rovira, Jordi Savater Pi e Josepa Truyols. Pois esta é unha novela de ambientación catalá aínda que os fomentadores, tema moi do autor, nesta ocasión diríxense a Guinea Ecuatorial. Unha Guinea Ecuatorial que nos é presentada antes da emancipación de España e despois, coa terríbel ditadura de Macías. Este proceso de independencia é ben pouco coñecido a pesar de que ten lugar nos anos 60 do pasado século, moito máis preto de nós do que parece, sendo a derradeira colonia española se excpetuamos o caso dun Sahara que aínda hoxe non ten ben definido o seu status pois a descolonización foi unha desfeita da que se aproveitaron algúns países pero que non deixou de ser convulsa e aínda hoxe hai reivindicacións do pobo saharauí.

A novela está contada cunha axilidade narrativa salientábel, que fai que en ningún momento deixe de ser unha lectura interesante e emocionante. Con ser unha novela pequena, dá para moito. Para e emoción propia da historia de Sara e Manuel, para a ilustración da historia colonial e postcolonial de Guinea Ecuatorial a través da familia de Manuel, e para e meditación sobre algúns asuntos de plena actualidade.

ASDO.: Xosé M. Eyré

subliñados de MEMORIAS DUNHA VACA MARELA (Afonso Eiré, Hércules Ediciones)

 

Poñerlle  nome a unha becerra, leva tempo. Un nome ten moita importancia (12).

…………………………………………..

Eu devolvinlle o atalingo no medio das cornas e, sen máis, as dúas puxémonos a pacer como se non pasase nada (15).

……………………………………………

Cada eido ten a súa cara, o seu olor, a súa voz que te chama (17).

…………………………………………….

Eu teño a enerxía da terra, da auga e dos pastos. Outras só teñen leite (17).

…………………………………………….

A Morena deu un bracado caspirro, como se ventase que algo malo sucedía (30).

……………………………………………..

Eu sabía que antes de comer, tiña que cheirar as herbas por se son velenosas; antes de beber, mirar a auga por se hai aganos dos que te fan rebentar…(33).

………………………………………………

Fomos rousando, rousando… As rodas deron un zunido que non chegou a chiar, senón que carrandearon na pedra (41).

………………………………………………

Cando comezou a mamar, sentín primeiro unha comechón e, logo, un gran vado (64).

………………………………………………

Bruei, pero tiven que ir detrás do Xosé, que me acarmadara ao xeito (64).

………………………………………………

Estabamos suadas e, sen saber por que, as dúas comezamos a bracuñar aínda que ía calor (85).

……………………………………………….

Os malos obran mal porque poden e porque os deixamos, pensei para min (95).

……………………………………………….

A Morena non andaba con mexericadas. Pero era rabisca. Moito máis rabugana ca todas nós xuntas (105).

……………………………………………….

A vida labrega é unha vida dedicada enteiramente á supervivencia (121).

……………………………………………….

Dáselle a volta ao porco e, agora, a facer o mesmo polo outro lado (141).

……………………………………………….

Aquela frécola nos traballos, aquel apuro en rematar cada faena que comezasen, volveu propiciar unha revolución na casa do Cabanelas e no lugar da Lucenza (146).

………………………………………………..

Si, hai quen pensa que as vacas non temos sentimentos, pero non é certo (162).

…………………………………………………

Notábase que remoía acotío, pero el non remoía herba, senón ideas, pensamentos, que son os que inveteradamente se lles atragoan aos homes (172).

………………………………………………….

Os tempos avanzan! Avanzan cando non recúan! (185).

…………………………………………………..

Eu ser son unha vaca ben vella. Nacín pouco máis ou menos cando o Estado español entra no Mercado Común Europeo (186).

…………………………………………………..

E negando o seu pasado, poñen risco o seu futuro (200).

…………………………………………………..

Eses meses, ademais dun criado, o Pepiño ten un compañeiro. Andan os dous xuntos(201).

…………………………………………………..

E explicoulle que no 1992 había na Galiza 70.132 explotacións e, agora, hai menos de 8.000 (205).

…………………………………………………..

O amiño levaba días cismando coas axudas do PAC, que había dous meses que tiña que cobrar e aínda non chegaran (219).

……………………………………………………

Pasaba polo medio das pintas todas e nin sequera para elas ollaba…Dábanme mágoa (229).

……………………………………………………

Sente vergoña. E mágoa. Mágoa das súas vacas, pero, sobre todo, mágoa de si mesmo. Mágoa do que foi e xa non é. Mágoa do seu futuro. Mágoa de quen non atopa saída. Mágoa…Mágoa de que non veñan os cartos da Xunta e poder arranxar todo (230).

 

 

crítica de MEMORIAS DUNHA VACA MARELA (Afonso Eiré, Hércules Ediciones)

A GRAN NOVELA DA VACA

Título: Memorias dunha vaca marela

Autor: Afonso Eiré

Editorial: Hércules Ediciones

Moi sentidamente escribiu Castelao sobre a vaca no Sempre en Galiza (1944). O día que seipamos o que val unha vaca, Galiza quedará redimida. Mais que pouco caso se lle fixo. Até o día de hoxe poucas obras se fixaron no valor que vaca representaba para a Galiza. Quizá tivo que ver nisto que, cando a literatura galega esperta do pesadelo da ditadura, o valor en alza era unha literatura urbana, mentres se operaba unha transformación que é a que nos  trouxo deica aquí, hoxe, con menos de 8.000 explotacións que se decican ao gando vacún, quen o diría, desde aqueles tempos en que había vacas en cada casa e vaca era coma un máis da familia. Nese contexto é no que nace a Cachorra, filla da Linda, na casa do Cabanelas da Lucenza, que é a protagonista desta novela de Afonso Eiré. A grande novela da vaca, para facerlle xustiza a un animal sen o cal non se entendería Galiza, a vaca marela, unha vaca da casa, unha vaca sufrida da que se aproveitaba todo, desde o leite até o coiro e por riba era imprescindíbel para o traballo no campo. Ela araba, ela agradaba, ela turraba do carro. A Cachorra coñece todo ese mundo de nova, e participa nel como  a vaca maioral que é. Ela é a primeira en saír da corte e as demais camiñan detrás dela. Ela é a primeira en entrar no prado e escoller o lugar que mellor lle praza para pacer. E ela, xunguida coa súa nai, turra do carro ou do arado, o que lle boten, que para iso é unha vaca ben guiada e case nin cómpre que vaia alguén diante chamándoas.

Até que Manuel Rivas escribiu Un millón de vacas (1990) pasou desparecibida a vaca. No libro de Manuel Rivas non é a protagonista mais serviu como unha primeira reivindicación dun mundo que estaba a sufrir unha tremenda evolución, o mundo do vacún. E desde entón a hoxe non correu mellor sorte. Pero hoxe temos a Cachorra como testemuña desa evolución e así nolo conta en Memoria dunha vaca marela. Porque ela é testemuña da chegada do pastor eléctrico, e xa non cómpre quen as alinde. E tamén do tractor, e xa non cómpre que as xungan máis, só para as sementeiras e  a recollida das patacas, que aí cómpre un arar fino que non é posíbel co tractor. E non só. Porque pouco a pouco a corte vaise enchendo de frisoas, esas vacas pasmonas que só saben dar leite, comer e cagar. Mentres hai corte, porque co tempo o fillo do Cabanelas constrúe un estábulo, lonxe da casa, que enche de vacas frisoas porque se dedica ao leite. Xa non é como cando o Castor recollía o leite no macho, ou cando o Xosé, o amo, o carretaba naquel carreto que para iso tiña. Agora hai tanques de refrixeración e veñen polo leite camións todos os días. Pero o negocio do leite non durou, axiña chegaron as cotas lácteas e con elas toda unha reivindicación do sector. Claro que aínda foi peor cando desapareceron. Para entón o leite na Galiza pagábase, e págase aínda hoxe, menos que resto do estado e chega leite de fóra que se fai pasar como galego. Porque o problema do leite na Galiza segue existindo, e as grandes superficies ofrecen leite a uns prezos que non cobren os custes de produción.

                     Memorias dunha vaca marela é a historia de toda esa evolución contada polos ollos, testemuña e protagonista, dunha vaca marela, a Cachorra, a vaca da casa. Primeiro son o señor Xosé e a señora Inés os amos. A novela, estruturada en dúas partes, conta na primeira a vida mentres o señor Xosé é o amo. Un señor Xosé que entende os animais, que lles fala e os ten coma compañeiros de traballo, como alguén máis da casa. Remata a primeira parte coa morte do señor Xosé. Na segunda, os amos son a señora Inés e o seu fillo, o Pepiño, en mans de quen deixa todo, un Pepiño que deixa a emigración en Suíza e se fai cargo da casa, constrúe o estábulo e o que antes eran cortes xa son unha explotación leiteira. Pois a segunda parte é a historia desa explotación, na que a Cachorra, como vaca da casa que é, segue conservando o seu cortello porque o seu é o único leite que come a señora Inés, que non se afai ao das frisoas.

                     Memorias dunha vaca marela reivindica un mundo que se nos foi, pero que era un mundo sustentábel, esa palabra tan de moda hoxe. Entón, o leite non era un negocio, e mal nos foi cando comezou a selo. A vida da Cachorra, aquela protagonista de Eu tamén fun coas vacas (2001), testemúñao porque ela ve e sente, non coma as pasmonas das frisoas e, cando se decata, ela é  única vaca marela do lugar da Lucenza. Ela testemuña o auxe e declive do negocio do leite porque é o auxe e declive da súa casa. E vive a problemática de cando a Xunta, Madrid e Bruxelas se pasan a pataca quente do problema leiteiro sen que ningunha administración sexa quen de solucionalo. Non esquezamos que preside a Xunta un señor que non sabe porque as vacas teñen sempre nome feminino.

Esta novela debería facernos reflexionar sobre a importancia que tivo, e que ten, a vaca na economía galega, e na cultura tamén.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

 

subliñados de GALICIA EN BUS (María Reimóndez, Xerais)

 

A memoria dos seres humanos

non dura (16).

……………………………………………

Non me afago a que Lugo sexa

unha estación de paso (19).

…………………………………………….

(…) aterrada polos corpos deitados no monte,

fervente crente da nova vella relixión (29).

……………………………………………..

no fondo do val (31)

……………………………………………..

Os recordos,

como as estradas,

viran tamén por camiños estreitos (32).

……………………………………………….

En carne viva

por dentro

sal

o único que fuches (39).

………………………………………………….

Os máis tortuosos son sempre

os camiños que menos se ven (41).

………………………………………………….

Co bus chego ata os lugares

onde as estradas se fan palabras (44)

…………………………………………………..

Se as palabras non fosen perigosas

non habería indignación

non tentarían abolir a nosa fala

nin botar as mulleres do discurso (44)

………………………………………………..

As palabras son perigosas (44)

………………………………………………..

Porque son o único

e definitivo

medio de transporte (44).

……………………………………………….

Aquí non podemos

fiarnos do tempo

nin vestirnos polo calendario (53)

…………………………………………………

Só nos queda a subversión

dos nomes propios (58).

…………………………………………………

(…) porque as descubertas,

para quen as padece,

son sempre un motivo

para o medo (65)

………………………………………………..

Dándolle coa abaloira ao dicionario

por ver se caen algo máis

ca castañas (77).

……………………………………………….

Pola forza de Galicia

reinventándonos a nós mesmas (80).

…………………………………………………

Na néboa

avancemos (81).

………………………………………………….

Á fin da terra

tamén chega o bus (89).

………………………………………………

Norte de palabras

lingua

identidade (93).

………………………………………………

Xeografías interiores.

Sistema público de transporte (95).

……………………………………………….

O que nos une

a continuidade da terra.

O que nos desune

a descontinuidade das estradas (99).

…………………………………………………

Transformarei en poesía

o meu destino (107).

 

crítica de GALICIA EN BUS (María Reimóndez, Xerais)

GALICIA EN BUS

Título: Galicia en bus

Autora: María Reimóndez

Editorial: Xerais.

Equilibrada, quizá é a palabra que mellor define esta entrega de María Reimóndez na colección poética de Xerais. Nin vehemente nin fría na expresión lírica dun libro que é a vez interior (atento á expresión íntima do sentir) e exterior (poucos libros de poesía tan físicos, tan xeográficos). O libro organízase en catro partes, catro partes que teñen que ver coa organización dunha viaxe: “Puntos de partida”, “Os traxectos”, “As estacións”, “Destino?”. Din que a viaxe é a metáfora da vida e en Galicia en bus cúmprese esa premisa. Unha viaxe interior e exterior, unha viaxe interior que afecta ao sentimento en canto introspección, esa está sempre asegurada porque o libro é puro sentir, unha viaxe exterior que se manifesta nos traxectos, traxectos, estacións, puntos de partida, destinos que condicionan en certa maneira a viaxe interior. En certa maneira porque a viaxe interior está asegurada sempre só que aquí os lugares físicos teñen a virtude de esixir resposta emotiva. A poeta non pasa en valde polos diferentes lugares, pasa e sente e ese sentir queda reflectido no libro. Un libro dunha poesía que flúe natural, este non é un deses libros que retorcen a palabra ata adecuala ao seu significado, que retorcen o poema ata que é expresión limpa do sentir. A de María Reimóndez é unha expresión limpa e pura que queda anotada sexa primaverán, verán, outono ou inverno. Desde este punto de vista Galicia en bus é coma un caderno de campo no que se van rexistrando emocións e reflexións co paso do tempo. Porque ese é outro dos equilirios, o quilibrio entre emoción e reflexión, ambas condicionadas pois nacen unha da outra.

A localización dos poemas é moi variada, desde Pontevedra a Lugo, pasando por Silleda. As Cíes, Píldaro, Xolda, Poza da Ola, Vilalba, Lalín, Becerreá, Ancares, Tres Bispos, Vilouta, Brenlla, Xallas, Mazaricos, Santa Comba, Perillo, Xanceda, Mouriscade, Compostela, Rivadavia…E ás veces chega a ser tan precisa que nomea o edificio en cuestión (edificio Lucía), e o lugar concreto (bar Río Eo). Como vemos temos aí, nesa paisaxe tamén sentimental, cidades, vilas e lugares de entidade menor. Vistas desde unha perspectiva feminina e política, pois non se pode concebir unha perspectiva feminina sen a súa correspondente vertente política, ambas e dúas esíxense. De xeito que as viaxes son viaxes tamén da memoria, o ser humano non pode vivir sen ela porque o ser humano é, ao final, memoria.

En canto ás liñas de transporte público tamén teñen o seu protagonismo. Santiago-Vimianzo, liña de Fisterra, empresa Arriva; Ourense-Lugo, empresa La Directa; Tui-Ribadeo, empresa ALSA; Santiago-Corcubión, empresa Arriva; Ourense-Vigo, empresa Castromil; Lugo-Viveiro, empresa Arriva; Santiago-Fisterra, empresa Arriva; Vigo-Asturias, empresa ALSA; Cangas-Bueu, empresa Cerqueiro; Vigo-Lugo, empresa Gómez de Castro. Dan unha idea da extensión xeográfica que cobren os desprazamentos da voz poética, unha voz poética que se despraza por Galiza na súa extensión sen un roteiro prefixado. As viaxes vanse dando e con elas as anotacións nese caderno de campo que é o poemario.

O poemario, ese caderno de campo, tamén ten un protagonista innegábel, un libro: O transporte público rodoviario na Galiza, do que é autor M. Roda e que a autora coñece moi ben pois inclusive ten acceso ás notas manuscritas do devandito libro, e asistiu á súa defensa cando era tese de doutoramento, documentando as reaccións do tribunal así como as do propio autor. Un libro que lle vén moi ben á voz poética, pois aínda que semella un libro administrativo o seu contido é moi social e aparece citado en multitude de ocasións, ás veces ocupando a cita o lugar do poema. Non se podería concebir Galicia en bus sen a interacción do de M. Roda, que vén aquí como mel nas filloas.

ASDO.: Xosé M. Eyré

sobre o Diairo Cultural

Normalmente os mércores adicámolos á edición crítica, mais a actualidade fai que esta semana a adiemos ao xoves e falemos da eliminación da grella da Radio Galega dun programa senlleiro como é o Diario Cultural, todo un referente a nivel europeo na información cultural que se nos vai, que o matan ben matado. O Diario Cultural tiña sobrevivido a un bo número de gobernos do PP, iso si, illado na franxa de sobremesa. Que é o que sucede agora, logo, para que decidan prescindir del, eliminalo? En primeiro lugar cómpre falar das formas, desaparece o Diario Cultural tal e como o coñecemos, mais din que van aumentar a información cultural. Esa é a escusa, desta vez, polo menos haina, non como cando foi caso de Aberto por Reformas. Porén, incrementar o tempo dedicado á cultura non tiña porque significar a desaparición do Diario Cultural, nin moito menos, que acontece entón?

Moi simple. Estamos gobernados por xente que odia a cultura galega. É un odio político, non poden aturar que a cultura galega signifique a existencia dunha realidade política diferenciada e propia. Como axentes colonizadores que son, o seu é a cultura madrileñí e todo  o que non sexa cultura madrileñí non serve, é malo para España. E aínda teñen a cara de presentarse como salvadores do galego e a súa cultura. Isto significa que a desaparición do Diario Cultural é unha decisión política. Igual que todas as iniciativas que se tomaron contra a lingua galega, o trilingüísmo e toda esa patulea. E cómpre que aqueles políticos implicados coa  cultura galega, é dicir: os nacionalistas e algún máis, así llelo fagan ver aos galegos e galegas. Están despedazando Galiza a cachos, comezando pola súa cultura, pola nosa cultura, pola cultura que nos define. Co silencio cómplice da Consellaría de Cultura e DXPL, non ían ser menos, traballan para o mesmo axente inimigo.

O Diario Cultural é unha fórmula radiofónica consolidada e fulcral no tecido cultural galego. Con el desaparecerá un referente único e imprescindíbel, pouco importa que dean máis información, que falen máis tempo de cultura, esa é a escusa. Moi posiblemente isto sexa a cambio de que desapareza a cultura crítica que representaba o Diario Cultural. De termos un referente único pasamos a ter información desperdigada ao longo do día. Haberá máis información, mais desorientada, desorientadoramente dada, de forma que o acceso á información se complica, careceremos dese referente único.

Tíñanlla xurada. Está claro. 28 anos resistindo con éxito. Non se pode facer radio cultural de éxito porque a eles politicamente non lles convén. Por iso se cargan o Diario Cultural.

 

 

 

subliñados de BONUS TRACK (Rosalía Fernández Rial, Galaxia)

 

Cando vives demasiado tempo soa, acabas por establecer unha serie de rituais e crenzas difíciles de explicar de portas para fóra (9).

…………………………………………………………..

Canto máis achegue o que imaxino ao que fago, máis se arrimará a maxia lírica ao meu discorrer existencial (12).

……………………………………………………………

Ao parecer, os danos non foran para tanto, aínda que os compañeiros permaneceron xuntos, ao seu lado, e Marco situouse nun limbo intermedio entre interior e exterior (22).

…………………………………………………………..

Había un home na parte posterior do vehículo que vestía coma el, tiña unha complexión idéntica a el, as mans, o rostro, os ollos igual ca el (32).

…………………………………………………………..

A diferenza entre o círculo, o Eterno Retorno, e a espiral, é a saída (34-35).

……………………………………………………………

Xa sabes, ás veces a palabra é máis poderosa ca a realidade designada (42).

……………………………………………………………

Como a tenacidade remanente do sol, tamén eu quero resucitar a cada instante (47).

…………………………………………………………….

Como eses ollos nas miñas pupilas, desde a outra banda da pista, cando tampouco vou tan borracho, puideron desordenalo todo de inmediato, sen pedir permiso (71).

……………………………………………………………..

Era tan elástica como os globos que me daba, sempre rebelde e contenta, resposta de canto acontecera (83).

………………………………………………………………

A túa mirada dentro do cadro especular convértese en espectador e peza artística á vez (91).

………………………………………………………………

Parece que esta xornada tampouco vou pescar nada e cada vez queda menos para o naufraxio definitivo (94).

………………………………………………………………..

Pero xusto antes de comezar a universidade, Mariña viu como os seus pais se divorciaban ao mesmo tempo que reducían o seu grao de idealismo e lle inculcaban que, si, soñar está ben, mais cómpre ser prácticos (104).

………………………………………………………………..

Nunca escribiría de non ser porque preciso contarlle isto a alguén (107).

…………………………………………………………………..

O hábitat natural das escritoras profesionais é o terreo da ficción. Pasamos máis horas en cronotopos literarios ca en espazos e tempos reais (109).

…………………………………………………………………..

-Veña, non vos poñades melodramáticos de novo, que a literatura, como a vida é, antes de nada, brincadeira (118).

…………………………………………………………………..

A violencia ía ocupando cada vez máis sitios do fogar, coma unha onda expansiva (125).

…………………………………………………………………..

O aire libre recibiuno cunha atmosfera fílmica, redentora (133).

…………………………………………………………………..

Córrome aprendendo cousas novas, lendo certos autores ou cunha dose potente de calidade musical (140).

…………………………………………………………………..

Era un xeito ordenado de andar sen rumbo (143).

……………………………………………………………………

Desde o habitáculo elevado de DJ, Ana era absolutamente consciente de cada compoñente da dramaturxia alí presente (148).

crítica de BONUS TRACK (Rosalía Fernández Rial, Galaxia)

PROTAGONISTA, A MÚSICA

Título: Bonus track

Autora: Rosalía Fernández Rial

Editorial: Galaxia

Rosalía Fernández Rial é coñecida, sobre todo, como poeta. En clave de sol (2009), Átomos (2011), Un mar de sensacións (2012), Vinte en escena (2012, 2014), Ningún amante sabe conducir (2014), Contra-acción (2016) e antoloxía bilingüe Sacar a bailar. Poesía reunida (2009-2016) forman un corpus no que os mesmos títulos apuntan cara á multidisciplinariedade. Ademais tamén se desenvolve como performer. Este é seu primeiro libro narrativo, e para  súa estrea escolleu un libro de relatos onde a música é a auténtica protagonista, con certo parecido á escrita de Iolanda Zúñiga, mais sen tanta intensidade musical. Porque na trama de cadanseu relato figura a referencia a algunha peza musical, unha como mínimo, agás no terceiro, que non hai ningunha. Deste xeito, desfilan polos seus relatos Bob Dylan, Sumrrá, Doors, Beatles, Patti Smith, Narf, Carlos Santana e Celia Cruz, Norbert Schultze como compositor de “Lili Marlen”, Nirvana, Billie Holliday, Lady Day, Tom Waits, Zaz, John Lennon, Nina Simone, Ray Charles, Leonard Cohen, Ismael Serrano, Berrogüetto, The Animals, Joan Baez, António Carlos Jobim, Mercedes Peón, Antonio Vega, Amaral, Blaumut, Marful, David Bowie, Radiohead, o musical Cabaret, Jimmy Fontana e Carlos Paes, Mala Rodríguez. Ademais de música pupular e folk USA. Como dicimos, os relatos, de temática moi variada, introducen no seu corpo tramático polo menos un tema musical, agás no terceiro, polo que cómpre ser salientada a habilidade da autora para harmonizar escrita e música, para irmandalas.

Aínda sendo protagonista central a música, son moitas tamén as referencias literarias que se atopan en Bonus track. Así, podemos atopar a José João Craveirinha, Díaz Castro, Rodríguez Fer, Cortázar, Lorca, Manuel Antonio, Alejo Carpentier, Abel Meeropol e os filósofos Nietzsche e Hegel, do mesmo xeito que a pintura de Friedrich e os “artistas” Marcel Duchamp, Tracey Emin e  Eleanor Antin. Polo que a escrita de Rosalía Fernández Rial tamén se converte en multidisciplinar, rica en matices e ambientes. Rica en matices e ambientes, a autora sabe recrear ambientes diferentes cheos de matices, o que é un valor literario innegábel, resultando difícil escoller un entre os 22 relatos que compoñen o volume, o que fala da calidade media do libro. Saudamos  pois esta escrita que irmanda literatura e música, unha irmandade na que aínda cómpre afondar malia termos aí a Iolanda Zúñiga e  música estar presente de modo testemuñal en moitos títulos. A pesar de todo é moito o que aínda se poden achegar ambas disciplinas. Non en van Rosalía Fernández Rial está tamén moi atenta a quen son os compositores da letra das cancións que figuran no volume, pois a irmandade entre poesía e música si se atopa mellor desenvolvida que na narrativa.

Porén esa riqueza en ambientes e matices ten un fulcro común, a violencia. É raro que nos seus relatos non haxa algún tipo de violencia, xa sexa verbal ou física, explícita (case sempre) ou implícita. O que fai que Bonus track sexa un libro dos nosos días, pois abonda abrir un xornal ou acender o televisor para que a violencia se adone da actualidade. Si, vivimos nun mundo violento, o ser humano é especialista en exercer violencia sobre os demais conxéneres, e iso está moi ben reflectido neste libro. Quizá non era a intención da autora reflectir ambientes violentos, o que vai en contra do clima musical, mais o feito de escribir un libro dos nosos días remata por intrododucir a violencia entre as físgoas que as palabra permiten. Isto quere dicir que tampoco lle son alleos ambientes marxinais, podendo atopar desde a xenofobia do segundo relato, a outros onde a cocaína está presente e mesmo un relato trans, ou o desemprego, que é outra das características dos nosos días. Como dixemos, a violencia oponse en certa maneira á música, mais non deixa de estar presente algún tipo de violencia e isto reflicte os nosos días, porén cómpre salientar o xeito de que encaixe tan ben nos relatos.

ASDO.: Xosé M. Eyré